Uzasadnienie
Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. D. (dalej: strona, skarżący) z dnia 19 października 2018 r. o przyznanie stypendium socjalnego, w którym wykazał on średni udokumentowany dochód netto na osobę w rodzinie w wysokości 1157,00zł. Do przedmiotowego wniosku skarżący dołączył:
- - oświadczenie własne z dnia 19.10.2018r. o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniem podatkiem dochodowym,
- - kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 17.10.2018r. o niezłożeniu przez ojca strony zeznania podatkowego za 2017r.,
- - kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 17.10.2018r. o wysokości i formie opłaconego zryczałtowanego podatku dochodowego przez matkę skarżącego,
- - kserokopię zaświadczenia Urzędu Gminy Ś. z dnia 08.10.2018 r. o tym, że matka skarżącego jest płatnikiem podatku rolnego,
- - kserokopię zaświadczenia Prezydenta Miasta Ś. z dnia 12.10.2018 r. potwierdzającego,że matka skarżącego figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego.
Decyzją z dnia 13 listopada 2018 r., wydaną z powołaniem się na przepisy art. 179 i art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 nr 2183) i art. 107 k.p.a. oraz § 12 Regulaminu przyznawania stypendiów ze środków MNiSW studentom Wyższej Szkoły Bankowej we W., Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Bankowej we W. nie przyznała stronie pomocy materialnej - w postaci stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019 z tym uzasadnieniem, że przedmiotowy wniosek był niekompletny, stwierdzono bowiem brak wymaganej dokumentacji.
Strona odwołała się od powyższej decyzji, w załączeniu dołączając doń osobiście sporządzone oświadczenie, z którego wynikało, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nigdy nie został poproszony przez jego rodzinę o pomoc, zaś dokument potwierdzający ten fakt, nie został wydany na czas.
Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Bankowej we W. decyzją z dnia 5 grudnia 2018 r. orzekła o nie przyznaniu stronie pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji stwierdził,że wniosek o przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego był kompletny, zaś zgodnie z obowiązującymi przepisami, aby uzyskać pomoc materialną w formie stypendium socjalnego należy potwierdzić wysokość dochodu wymaganymi dokumentami. Dalej Komisja stwierdziła, że dochód na jednego członka rodziny wyniósł 276,95zł. Według organu II instancji, student nie dołączył innego dokumentu, który potwierdza dodatkowe dochody (nawet te nieudokumentowane) oraz nie wykazał, że jego rodzina jest objęta pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.
W ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej jeśli student i jego rodzina przy tak niskim dochodzie nie ubiega się o pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej to oznacza, że nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Natomiast zgodnie z § 9 pkt 1 Regulaminu przyznawania stypendiów ze środków MNiSW studentom Wyższej Szkoły Bankowej we W. stypendium socjalne stanowi świadczenie pomocy materialnej dla studenta będącego w trudnej sytuacji materialnej.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący podniósł zarzut błędnego ustalenia wysokości dochodu na jednego członka rodziny. Skarżący wywodził,że " nie jest w stanie określić, skąd wzięła się ta kwota, gdyż z dostarczonych dokumentów i obliczeń jakich na ich podstawie sporządził, wyliczył kwotę 1124,89 zł na jednego członka rodziny". Do skargi skarżący załączył między innymi dokumenty:
- - zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z 28 grudnia 2018 r. o niekorzystaniu przez M. D. ze świadczeń z Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych,
- - zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z 3 stycznia 2019 r. o niekorzystaniu z pomocy tego Ośrodka przez M. D.,
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Bankowej we W. wniosła o jej oddalenie, podnosząc,że ustalenia poczynione przez nią były prawidłowe. Skarżący, zgodnie z § 9 "Regulaminu przyznawania stypendiów ze środków MNISW studentom Wyższej Szkoły Bankowej we W." wprowadzonego Zarządzeniem Rektora Wyższej Szkoły Bankowej we W. z 14 września 2018 r. zobowiązany był przedstawić Komisji Stypendialnej dokumenty wskazujące jego uprawnienia do otrzymywania pomocy materialnej (stypendium socjalnego). Z powyższych dokumentów wynikało, że student nie prowadzi gospodarstwa domowego ze swoimi rodzicami.
Komisja Stypendialna uznała, że wykazany we wniosku o przyznanie stypendium dochód nie jest udowodniony. Na podstawie art. 173 ust.1 pkt. 1, art. 175 ust. 2, art. 179 ust. 8 w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 nr 2183) oraz w związku z § 4 ust. 3 Regulaminu przyznawania stypendiów ze środków MNiSW studentom Wyższej Szkoły Bankowej we W. i w związku z art. 270 ust. 1 ustawy z dnia 03 lipca 2018 r, - Przepisy wprowadzająca ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669) student zobowiązany był do złożenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta. Komisja powinna uwzględnić tę sytuację przy ocenie czy student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Komisja nie mogła tego zweryfikować, wobec czego wydała decyzję odmowną.
W postępowaniu przed Komisją Odwoławczą student również nie przedstawił zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej. Wobec czego Komisji Odwoławcza utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019, poz.2107 ze zm.). Oznacza to, że Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, lecz zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy, co wynika z przepisów art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).
Należy również wskazać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, zaś sąd nie jest związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Z przepisów § 3 ust. 1, § 4 ust.1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły Bankowej we W. wynika, że świadczenia, o których mowa w (m.in. stypendium socjalne – dod. Sądu) są przyznawane na wniosek studenta przez Wydziałową Komisję Stypendialną w formie decyzji administracyjnej (§ 21 ust.5 regulaminu). Od decyzji podjętej przez Wydziałową Komisję Stypendialną student może odwołać się do Odwoławczej Komisji Stypendialnej w terminie czternastu dni od dnia otrzymania decyzji (§ 21 ust. 10 regulaminu). Przy czym Wydziałową Komisję Stypendialną powołuje i odwołuje Dziekan na wniosek uczelnianego samorządu studenckiego (§ 21 ust.3).
Z kolei Odwoławczą Komisję Stypendialną powołuje i odwołuje rektor na wniosek uczelnianego samorządu studenckiego (§ 22 ust.3). W skład Wydziałowej Komisji Stypendialnej wchodzi: 2 przedstawicieli studentów powołanych przez samorząd studencki i 1 pracownik uczelni powołany przez dziekana (§ 21 ust. 1). Również w skład Odwoławczej Komisji Stypendialnej wchodzi 2 przedstawicieli studentów powołanych przez samorząd studencki i 1 pracownik uczelni powołany przez dziekana (§ 22 ust. 1). Zarówno decyzje Komisji Stypendialnej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej są wydawane i podpisywane przez przewodniczącego komisji na podstawie uchwały podjętej przez komisję (§ 21 ust. 15, § 22 ust. 14). Przy czym obie komisje podejmują uchwały zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy jej członków (§ 21 ust.16, § 22 ust. 15).
Decyzje obu organów orzekających w niniejszej sprawie nie wymieniają składu komisji. Nie wiadomo zatem czy organy te orzekały we właściwym składzie. Do akt nie dołączono aktu powołania obu komisji. Co więcej, nie dołączono uchwał, na podstawie których wydano decyzje.Nie da się zatem zbadać czy komisje były prawidłowo obsadzone i jak działały. Skoro bowiem organ orzekający w I i II instancji jest organem kolegialnym do decyzji należało dołączyć protokoły z posiedzenia obu komisji rejestrujące jego przebieg. Wyraźnie taką potrzebę wskazują przepisy § 21 ust. 17 i § 22 ust.16 Regulaminu, które między innymi stanowią,że z posiedzenia komisji sporządza się protokół podpisany przez obecnych członków.
Należy tu odnotować, że powyższy Regulamin został wprowadzony zarządzeniem nr 17/2018 Rektora Wyższej Szkoły Bankowej we W. z dnia 14 września 2018 r., na podstawie art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 2183 ze zm.), zatem jego naruszenie, zwłaszcza w powyższej sprawie, w części proceduralnej, stanowi uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na podstawie odesłania zawartego w art.207 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, organy uczelni rozpatrując sprawę powinny kierować się również treścią ogólnych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mają odpowiednie zastosowanie w sprawach z zakresu pomocy materialnej dla studentów w ich indywidualnych sprawach. W związku z tym organy powinny dążyć do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego(art.7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.) oraz jego całościowej oceny (art.80 k.p.a.). Powyższym ogólnym zasadom i przepisom postępowania administracyjnego organy orzekające w sprawie uchybiły. Przede wszystkim poczynione przez organ w uzasadnieniu decyzji ustalenie w zakresie wysokości dochodu nie może polegać tylko na ogólnym podaniu wysokości tego dochodu bez przedstawienia szczegółowej operacji matematycznej, skutkiem której obliczenie wysokości dochodu oraz wskazania danych wziętych pod uwagę przy jego wyliczeniu.
Szczególnie dotyczy to sytuacji, w której organ ustala wysokość dochodu, w wysokości odbiegającej od wysokości podanej przez stronę i wyprowadza z ustalonej przez siebie wysokości dochodu wnioski niekorzystne dla strony, skutkujące odmową przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia.
W tym miejscu wymaga podkreślenia,że sposób ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie nie został uregulowany samodzielnie w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, albowiem w tym zakresie ustawodawca w art.179 ust.5 tej ustawy odesłał do zasad określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem wyłączenia niektórych źródeł dochodu z definicji dochodu, szczegółowo wymienionych w ust.5 pkt 1-5 tego przepisu. Stanowi o tym również § 10 Regulaminu. Przy czym przepis § 12 ust.1 Regulaminu wskazuje,że dokumentami potwierdzającymi sytuację materialną studenta, który ubiega się o pomoc są dokumenty, o jakich mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Ustęp 2 przepisu § 12 Regulaminu stanowi dalej,że w przypadku, gdy okoliczności sprawy mające wpływ na ustalenie prawa do pomocy materialnej wymagają potwierdzenia innymi dokumentami niż wskazane w ust.1, podmiot ustalający dochód studenta i realizujący świadczenia może domagać się takiego dokumentu.
Ustawodawca w art. 179 ust.8 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym przewidział również, że w uzasadnionych przypadkach rektor, kierownik podstawowej komórki organizacyjnej albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art.175 ust.4 i art.176 ust.3, mogą zażądać doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta i uwzględnić tę sytuację przy ocenie spełnienia przez studenta kryterium, o którym mowa w ust.1 tej ustawy, a więc czy znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej.
Natomiast w przypadku niedostarczenia przez studenta zaświadczenia, o którym mowa w ust.8, rektor, kierownik podstawowej komórki organizacyjnej albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art.175 ust.4 i art.176 ust.3 może wezwać studenta do przedstawienia wyjaśnień. Niezłożenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie skutkuje odmową przyznania stypendium socjalnego, o czym stanowi ust.9 art. 179 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Z uwagi na umieszczenie tylko w przepisie art.179 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym instrumentów zawartych w cytowanym wyżej art. 179 ust.8 i ust.9 tej ustawy, mogą być one wykorzystywane wyłącznie w przypadku ubiegania się przez studenta o przyznanie stypendium socjalnego, a nie w przypadku innych form pomocy materialnej dla studentów. Przy czym sformułowanie przez ustawodawcę w art. 179 ust.8 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym warunku w postaci " uzasadnionego przypadku " oznacza,że przewidział on możliwość wykorzystania instrumentów, o których mowa w art. 179 ust.8 i ust.9 tej ustawy tylko w sytuacji odbiegającej od sytuacji typowej, normalnej.
Z uzasadnień decyzji obu organów orzekających w sprawie nie wynika,aby w analizowanym przypadku organy oceniły,że w przypadku skarżącego mają do czynienia z sytuacją, o której mowa w art.179 ust.8 i ust. 9 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Materiał aktowy sprawy wskazuje również na to,że organy obu instancji nie zastosowały instrumentów zawartych w tych przepisach. Wyprowadzanie zatem przez organ negatywnych konsekwencji dla strony z powodu niedostarczenia przez nią zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej jej oraz rodziny, przy braku jednoczesnego zastosowania procedury i instrumentów, zawartych w art.179 ust.8 i ust. 9 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi istotne naruszenie wskazanych przepisów.
Konkludując powyższe uwagi, stwierdzić należy,że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie powinna przeprowadzić Komisja Stypendialna prawidłowo obsadzona, a przebieg jej posiedzenia powinien być zaprotokołowany i protokół włączony do materiałów sprawy. Najistotniejsza zaś okoliczność dotycząca wysokości dochodu powinna zostać ustalona przez Komisję w sposób wskazujący na metodę jego wyliczenia, po czym Komisja winna szczegółowo odnieść się do zarzutu skarżącego dotyczącego sposobu wyliczenia przez niego średniego dochodu na członka rodziny.
Stwierdzenie powyższego oznacza,że skarga przedstawia się jako zasadna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a..
[pic]