Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. nr 104, poz. 708, nr 122, poz. 851, nr 143, poz. 1032, nr 170, poz. 1217, nr 171, poz. 1225, nr 220, poz. 1600, z 2007 r. nr 176, poz. 1238, z 2008 r. nr 227, poz. 1505, nr 234, poz. 1570, z 2009 r. nr 18, poz. 97, nr 20, poz. 106) oraz § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz. 1115), jak również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania B. N., od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. Ś. nr [...] z dnia [...] znak: [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej u I. M. - choroby wywołane działaniem wysokich lub niskich temperatur: odmroziny /poz. 24 pkt 3 /, kwestionowaną decyzję utrzymał w mocy.
Uzasadniając swe stanowisko organ odwoławczy podał, że I. M. była zatrudniona:
- - od dnia 11 maja 2001 r. do dnia 1 sierpnia 2002 r. w Sklepie "B." nr [...] w B. jako kasjer-sprzedawca w wymiarze 3/4 etatu;
- - od dnia 14 stycznia 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2004 r. w Sklepie Firmowym nr [...] i nr [...] w L. Ś. należącym do Biura Usługowo-Handlowego B. N., P. [...], Gr. Ś., jako sprzedawca na stoisku mięsnym. Do obowiązków zainteresowanej należało wykładanie mięsa i dokładanie towaru do lad chłodniczych w narażeniu na niską temperaturę (od 2 do 4 ° C);
- - od dnia 1 września 2004 r. do dnia 4 lipca 2008 r. w Przedsiębiorstwie "[...] – P." Sp. z o.o. w L.Ś., jako monter kostek i kabli;
Od dnia 17 października 2008 r. wyżej wymieniona zarejestrowana jest w Urzędzie Pracy jako bezrobotna.
Dalej organ orzekający wskazał, że w związku z podejrzeniem choroby zawodowej I. M. była badana w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w J.G., który dnia 31 sierpnia 2007 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania u zainteresowanej choroby zawodowej - choroby wywołane działaniem wysokich albo niskich temperatur: odmroziny /poz. 24.3/. W orzeczeniu stwierdzono, iż: "z wywiadu zebranego od badanej wynika, że po około 5 tygodniach pracy w sklepie pojawiły się u niej dolegliwości ze strony dłoni, bóle, obrzęki i sino-czerwone przebarwienia skóry. Z powodu bolesnego obrzęku prawej dłoni, przebarwienia palców i początkowej martwicy palca II dłoni prawej, badana przebywała w okresie 31.05.-07.06.2004 r. w Oddziale Chirurgicznym Szpitala Powiatowego w L. Ś., skąd wypisana została z rozpoznaniem zespołu Raynauda. Rozpoznanie potwierdzono po konsultacji angiologicznej. (...) W wyniku kolejnej konsultacji angiochirurgicznej z dnia 09.06.2005 r. stwierdzono zespół Raynauda oraz przewlekłe niedokrwienie obwodowe kończyn górnych i dolnych.
W całej dostępnej dokumentacji medycznej brak rozpoznania "odmroziny, czy odmrożenia", powtarza się wyłącznie rozpoznanie zespołu Raynauda. Orzekana odczuwa w zimnych porach roku objawy typowe dla tego zespołu, w tym ziębnięcie dłoni, mrowienia i parestezje palców, zaburzenia czucia, obrzęki. W badaniu przedmiotowym przeprowadzonym w dniu 06.06.2007 r. w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w J. G. nie stwierdzono zmian chorobowych dłoni, skóra dłoni różowa, ucieplenie: ręka lewa: 31,1°C - dłoń, 26,3°C - 28,0°C - palce; ręka prawa: 31,6 °C - dłoń, 25,7°C - 29,8°C - palce. W trakcie wykonywanej termometrii skórnej, przy próbie oziębienia dłoni w kąpieli o temperaturze 10°C wystąpił silny ból dłoni, kurcze palców, marmurkowatość skóry. Z tego powodu przerwano badanie. Badaniem palestezjometrycznym nie stwierdzono zaburzeń progów czucia w palcach obu dłoni. W oparciu o całość obrazu, w tym przebieg kliniczny schorzenia, przy uwzględnieniu danych o narażeniu zawodowym, nie znajdujemy podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem niskich temperatur otoczenia.
Uzasadnienie: u badanej po konsultacjach specjalistycznych (maj 2004 r.) potwierdzono występowanie zespołu Raynauda, który cechuje się napadowym, często symetrycznym niedokrwieniem palców dłoni lub stóp z ich zblednięciem i/lub zasinieniem. Zmiany z przewlekłym niedokrwieniem zgodnie z opinią angiologa dotyczą u orzekanej kończyn zarówno górnych jak i dolnych, co przemawia za rozpoznaniem pierwotnego zespołu Raynauda, a nie schorzenia powstałego na tle potencjalnego narażenia zawodowego, które mogłoby skutkować zmianami dotyczącymi wyłącznie kończyn górnych. Pierwotny zespół Raynauda pojawia się często u młodych kobiet (18 - 30 r.ż.), schorzenie przebiega przy ekspozycji odsiebnych części kończyn na zimno z zaostrzeniem dolegliwości, a czasem w takiej sytuacji następuje ich pierwsze ujawnienie, jak miało to miejsce w opisywanym przypadku. Ww. w okresie zatrudnienia na stanowisku sprzedawcy była eksponowana okresowo na temperatury od 2 do 4 °C, w karcie oceny narażenia zawodowego badanej sporządzonej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. Ś. brak jest informacji o produktach zamrożonych, czy używaniu lodu przez sklepy przy przechowywaniu mięsa drobiowego w 2004 r. Opisywane warunki w kontakcie miejscowym nie mogły spowodować u pacjentki odmrozin, natomiast zespół Raynauda predysponował badaną do pojawienia się dolegliwości opisanych wyżej; stąd ze względów profilaktycznych ww. nie powinna podejmować prac w zimnie i wilgoci."
W trybie odwoławczym I. M. była badana w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który dnia 8 kwietnia 2008 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u zainteresowanej choroby zawodowej: choroby wywołane działaniem wysokich lub niskich temperatur otoczenia - odmroziny /poz. 24.3/. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, iż: "(...) W trakcie obecnej obserwacji klinicznej skóra rąk była marmurkowata, chłodna, nieco zasiniona, skórę można było ująć w fałd. Stwierdzało się również ochłodzenie palców stóp i 1/3 dalszej części stóp z przewagą po stronie prawej. Badania w kierunku chorób z kręgu reumatoidalnych, zapalnych wypadły ujemnie.
Również ujemny wynik dało oznaczenie komórek LE oraz krioglobulin. Całość obrazu klinicznego odpowiada przebyciu odmrozin rąk nakładających się na zaburzenia krążenia obwodowego o typie zespołu Raynauda. Pacjentka do chwili podjęcia pracy była zdrowa, nie była leczona z powodu żadnych chorób, nie zgłaszała żadnych dolegliwości. Biorąc pod uwagę wywiad chorobowy (początek objawów w trakcie pracy w narażeniu na niskie temperatury), utrzymującą się nadwrażliwość na zimno pomimo zaprzestania pracy, badanie fizykalne, dostarczoną dokumentację, wykonane badania dodatkowe, istnieją podstawy do stwierdzenia, że praca zawodowa spowodowała wystąpienie odmrozin u osoby z wcześniej występującymi zaburzeniami krążenia obwodowego, niewymagającymi (wobec braku ekspozycji na zimno i braku objawów klinicznych) terapii. Istnienie objawu Raynauda nie wyklucza rozpoznania u badanej odmrozin, jako, że te zmiany wystąpiły u pacjentki właśnie w związku z wykonywaną pracą w zimnym środowisku.
Reasumując: lokalizacja zmian chorobowych w obrębie kończyn górnych (narażonych w trakcie pracy na długotrwałe moczenie i pośrednie działanie niskich temperatur) przemawia za rozpoznaniem tła zawodowego odmrozin u osoby predysponowanej konstytucjonalnie."
W związku z zastrzeżeniami zakładu pracy: Biuro Usługowo-Handlowe B.N., co do treści orzeczenia lekarskiego placówki diagnostyczno-orzeczniczej II stopnia, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. Ś. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o uzupełnienie swojego stanowiska w przedmiotowej sprawie. W piśmie z dnia 17 czerwca 2008 r. Instytut podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wobec powyższego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. Ś. wydał w dniu 11 lipca 2008 r. decyzję o stwierdzeniu u I. M. choroby zawodowej - choroby wywołane działaniem wysokich lub niskich temperatur: odmroziny /poz. 24.3/.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pracodawca I. M. – B. N. (Biuro Usługowo-Handlowe) zarzucając, że zgłoszenie choroby zawodowej 3 lata po zakończeniu pracy w Zakładzie nie upoważnia do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Nadto odwołujący się pracodawca podniósł zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Po przeanalizowaniu całości dokumentacji, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. skierował pismo do I. M., dotyczące wyrażenia zgody na badania w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi. Wobec braku odpowiedzi Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. skierował pisma-monity, które pozostały bez odpowiedzi.
W dniu 22 grudnia 2008 r. właścicielka Biura Usługowo-Handlowego B. N. złożyła pismo uzupełniające zarzuty odwołania. W piśmie tym podniosła fakt zatrudnienia I. M. w innych zawodach, przy wykonywaniu których narażona była szczególnie na niskie temperatury.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą zostać spełnione jednocześnie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, dwa warunki:
- 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,
- 2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.
W przypadku I. M. wydano dwa sprzeczne orzeczenia lekarskie: D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w J. G. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - choroby wywołane działaniem wysokich albo niskich temperatur: odmroziny /poz. 24.3/, natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., po badaniu przeprowadzonym w trybie odwoławczym, wydał orzeczenie o rozpoznaniu tej choroby zawodowej. W placówce diagnostyczno-orzeczniczej I stopnia stwierdzono, iż warunki pracy zainteresowanej, czyli narażenie na niską temperaturę rzędu 2 - 4°C, nie mogły spowodować odmrozin, natomiast zespół Raynauda, na który cierpi predysponował ją do pojawienia się dolegliwości, zatem zainteresowana nie powinna podejmować prac w zimnie i wilgoci. Odmienne stanowisko zaprezentował Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., stwierdzając w orzeczeniu lekarskim, iż: "całość obrazu klinicznego odpowiada przebyciu odmrozin rąk nakładających się na zaburzenia krążenia obwodowego o typie zespołu Raynauda.
Pacjentka do chwili podjęcia pracy była zdrowa, nie była leczona z powodu żadnych chorób, nie zgłaszała żadnych dolegliwości. Biorąc pod uwagę wywiad chorobowy (początek objawów w trakcie pracy w narażeniu na niskie temperatury), utrzymującą się nadwrażliwość na zimno pomimo zaprzestania pracy, badanie fizykalne, dostarczoną dokumentację, wykonane badania dodatkowe, istnieją podstawy do stwierdzenia, że praca zawodowa spowodowała wystąpienie odmrozin u osoby z wcześniej występującymi zaburzeniami krążenia obwodowego, niewymagającymi (wobec braku ekspozycji na zimno i braku objawów klinicznych) terapii."
Jak dalej wskazał organ II instancji, z dokumentacji sprawy wynika, że I. Michalczuk do czasu rozpoczęcia pracy w Sklepie Firmowym nr [...] i nr [...] w L. Ś. należącym do odwołującej się, jako sprzedawca na stoisku mięsnym była osobą zdrową, a przy istnieniu zespołu Raynauda warunki pracy (praca w niskich temperaturach) sprzyjały wystąpieniu niedokrwienia skóry i tkanki podskórnej rąk, a w następstwie tego doprowadziły do pojawienia się owrzodzenia palca II ręki prawej. Stwierdzono - Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - że stosowanie ochronnych rękawiczek foliowych nie chroni w żadnym wypadku przed przekazywaniem niskich temperatur z mięsa na ręce. Wystąpienie o ustalenie choroby zawodowej przez I. M. nie stanowi, zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, przeciwwskazania do rozpoznania choroby zawodowej, albowiem objawy chorobowe i leczenie odmrozin wystąpiły w okresie zatrudnienia w Biurze Usługowo-Handlowym B. N. w P. Lokalizacja zmian chorobowych w obrębie kończyn górnych (narażonych w trakcie pracy na długotrwałe moczenie i bezpośrednie działanie niskich temperatur), zdaniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. przemawia za rozpoznaniem zawodowego tła choroby, której nie może wykluczyć fakt konstytucjonalnych predyspozycji.
Odnosząc się do zatrudnienia I. M. w sklepie "B." stwierdzono, że warunki oraz charakter wykonywanej pracy zgodnie z kartą oceny narażenia zawodowego sporządzoną w dniu 29 czerwca 2007 r. nie stwarzały ryzyka wystąpienia rozpoznanej choroby zawodowej, nie występował zimny mikroklimat. Natomiast w przedsiębiorstwie [...] P., gdzie I. M. wykonywała pracę na stanowisku monter kostek i kabli, w ciepłym pomieszczeniu w pozycji siedzącej, warunki pracy pozostają bez związku ze zdiagnozowanym schorzeniem.
Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał, iż orzeczenie lekarskie placówki diagnostyczno-orzeczniczej II instancji w sposób przekonujący uzasadnia rozpoznanie choroby zawodowej u I. M., a jak podnosi Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu: "Niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową" (wyrok WSA, sygn. akt 3 II SA/Wr 1505/03).
W kontekście powyższych ustaleń oraz obowiązujących przepisów organ odwoławczy nie uznał za zasadny zarzut odwołania o przekroczeniu przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. Ś. zasady swobodnej oceny dowodów. Nie dostrzegł też innych naruszeń prawa.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła B. N. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- - rażące i mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczególnych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, polegające na wydaniu decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej – odmrozin, mimo istnienia po stronie organu administracji wątpliwości co do zasadności takiego rozstrzygnięcia;
- - rażące i mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy i naruszeniu zasad swobodnej oceny dowodów, pominięciu dowodu z dodatkowej opinii lekarskiej, pomimo wydania w rozpatrywanej sprawie dwóch sprzecznych orzeczeń i dostrzeżeniu konieczności uzupełnienia opinii lekarskich, a także pominięciu w uzasadnieniu decyzji z dnia 23 czerwca 2009 r. wyjaśnienia przyczyn odrzucenia orzeczenia lekarskiego D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w J. G. oraz na nie uwzględnieniu danych dotyczących przebiegu zatrudnienia, charakteru zagrożeń i cech środowiska pracy I. M. oraz jej predyspozycji;
- - rażące i mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 84 § 1 k.p.a., polegające na dokonaniu przez organ administracyjny samodzielnie oceny i rozstrzygnięcia sprzeczności między orzeczeniami lekarskimi Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. i D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w J.G.;
- - rażące i mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, polegające na przyjęciu, że I. M. mogła dokonać zgłoszenia choroby zawodowej – odmrozin, po upływie blisko trzech lat od zaprzestania świadczenia pracy na rzecz skarżącej;
- - rażące i mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 3 ust. 3 w związku z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, polegające na przyjęciu, że wystąpienie przez I. M. o ustalenie choroby zawodowej w dniu 5 kwietnia 2007 r. nie stanowi przeciwwskazania do rozpoznania choroby zawodowej, albowiem objawy chorobowe i leczenie wystąpiły w okresie zatrudnienia u skarżącej.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.). W odniesieniu zaś do tych przepisów Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. nr 116, poz. 740) orzekł o ich niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego, oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy.
Konsekwencją sformułowania takiego wniosku było uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kp z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do wydanego na tej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008 r. Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych.
Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".
Ponieważ w orzeczeniu odraczającym utratę mocy obowiązującej kwestionowanego aktu normatywnego Trybunał Konstytucyjny nie wskazał jednoznacznie, czy w okresie odroczenia akt zdyskwalifikowany konstytucyjnie, lecz niederogowany może, czy też nie powinien być stosowany, zatem rozstrzygnięcie tej kwestii pozostaje w sferze decyzji sądów. To one "powinny kierować się dążeniem do zagwarantowania maksymalnego przestrzegania Konstytucji i z tą myślą ważyć okoliczności sprawy, w jakiej mają orzekać" (por. K. Gonera, E. Łętowska, Odroczenie utraty mocy niekonstytucyjnej normy i wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2008, nr 6, s. 5-6; por. także wyrok SN z dnia 7 grudnia 2007 r., III CZP 125/07).
Jeżeli już z chwilą ogłoszenia wyroku, poprzedzającą moment derogacji niekonstytucyjnych przepisów na skutek promulgacji wyroku, następuje uchylenie domniemania konstytucyjności ocenianego unormowania, to organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne powinny mieć na uwadze fakt, że chodzi o regulacje pozbawione domniemania konstytucyjności. W takiej sytuacji sądy rozpoznające konkretną sprawę nie są pozbawione możliwości oceny skutków wyroku TK stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów mających w niej zastosowanie, w zależności od tego, jakich przepisów (materialnoprawnych, procesowych, ustrojowych, międzyczasowych, derogacyjnych, zmienianych, zmieniających itd.) dotyczy orzeczenie TK, i przy uwzględnieniu godnego efektywnej ochrony, celu w rozpoznawanej sprawie.
Z powołanego wyroku TK wynika, że niekonstytucyjność badanych przepisów nie sprowadzała się jedynie do wadliwej konstrukcji upoważnienia ustawowego do wydania aktu wykonawczego. Polegała ona także na bezpodstawnej ingerencji rozporządzenia Rady Ministrów w sferę konstytucyjnie chronionych praw i wolności człowieka i obywatela, zastrzeżoną do wyłącznej materii ustawowej bez możliwości przekazywania do regulacji w drodze rozporządzenia. Jeżeli więc wskutek wadliwego prawodawstwa doszło do naruszenia norm kompetencyjnych, a w konsekwencji do uchybień w zakresie prawa materialnego, przeto sprzeczne ze standardami Konstytucji RP byłoby rozstrzyganie w sprawach chorób zawodowych na podstawie niekonstytucyjnych unormowań. Wartością nadrzędną, godną konstytucyjnej ochrony nawet w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego, jest właśnie prawo pracownika do rozpoznania i załatwienia sprawy choroby zawodowej na podstawie legalnej procedury i niesprzecznych z Konstytucją norm prawa materialnego.
W niniejszej sprawie nie może więc mieć zastosowania zasada tempus regit actum (do czynności prawnej stosuje się przepisy obowiązujące w czasie jej dokonania), ze względu na pozbawienie domniemania konstytucyjności tych przepisów, które stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji. A zatem należy przyjąć, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji, musi być uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia TK, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania tych przepisów. Przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny więc być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego (por. K. Gonera, E. Łętowska, Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności, PiP 2008, z. 5).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym względzie poglądy wyrażane w nowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki NSA: z 21 czerwca 2007 r., I OSK 1030/06; z 23 lutego 2006 r., II OSK 1403/05; z 31 stycznia 2008 r., II OSK 1599/07; z 24 lipca 2009 r., II OSK 559/09, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.
Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów, pomimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. Odsyłanie bowiem w niniejszej sprawie na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, naruszeniem prawa do szybkiego załatwienia sprawy stanowiącego podstawowy standard europejski prawa do dobrej administracji, a na drodze sądowej - prawa do szybkiego procesu.
Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), odmówił zastosowania niezgodnych z Konstytucją przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz art. 200 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.
Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji jako niezgodnych z Konstytucją, Sąd nie dokonywał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Organy administracyjne prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej na podstawie przepisów w sprawie chorób zawodowych obowiązujących w dacie orzekania.