Uzasadnienie
Sąd przyjął następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Zawiadomieniem z dnia 1 lutego 2021 r., wydanym na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407) działający z upoważnienia Wójta Gminy Marciszów Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zawiadomił o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, jakie w imieniu Z. G. złożyła córka wnioskodawcy – K. Z. Jak wynika z treści tego zawiadomienia oraz z akt sprawy, w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, pismem z dnia 31 grudnia 2020 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 19 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 33 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.), wezwał K. Z. do dostarczenia – w terminie 14 dni od otrzymania wezwania – następujących dokumentów:
- - umocowania do działania w imieniu Z. G. w sprawie (pełnomocnictwo);
- - zaświadczenia z sądu opiekuńczego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka lub orzeczenia sądu o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka.
Wezwanie to, córka wnioskodawcy otrzymała w dniu 8 stycznia 2021 r. Dokumenty wymienione w wezwaniu nie zostały uzupełnione.
W dniu 5 maja 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło pismo Z. G., w treści którego udzielił on swojej córce K. pełnomocnictwa do złożenia i podpisania w jego imieniu "w systemie elektronicznym" wniosku o świadczenie wychowawcze 500 + dla wnuka J. G. W treści tego pisma wnioskodawca odnotował również, że "w przypadku przedawnienia terminu do złożenia pełnomocnictwa" wnosi o wznowienie, wyznaczenie kolejnego terminu.
Do treści wspomnianego pisma wnioskodawca dołączył: 1) kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 1 grudnia 2020 r. (sygn. akt [...]), w którym Sąd ustalił, że na czas postępowania o pozbawienie władzy rodzicielskiej i ustanowienie opieki dla małoletniego, miejscem pobytu małoletniego J. G., będzie każdorazowo miejsce zamieszkania jego dziadków – D. G. i Z. G.;
2) kopię zaświadczenia wystawionego przez Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze III Wydział Rodzinny i Nieletnich, z którego wynika, że Z. G. został opiekunem prawnym dla małoletniego J. G. składając przyrzeczenie w dniu 22 października 2021 r.
Pismo to zostało zakwalifikowane przez organ jako wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 29 grudnia 2020 r.
Postanowieniem z dnia 18 maja 2022 r., wydanym na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 1 w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. działający z upoważnienia Wójta Gminy Marciszów Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił wnioskodawcy przywrócenia uchybionego terminu argumentując, że w żaden sposób nie uprawdopodobnił on braku winy w uchybieniu 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia terminu.
Na skutek wniesionego zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO, organ drugiej instancji), postanowieniem z dnia 4 lipca 2022 r. (nr SKO/41/ŚW-11/2022) utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.
W motywach tego postanowienia SKO przypomniało treść art. 13 ust. i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w myśl którego, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Organ ten nawiązał także do treści art. 19 ust. 2 w/w ustawy wyjaśniając, iż w przypadku, gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Następnie organ drugiej instancji przytoczył brzmienie art. 58 k.p.a. zwracając uwagę w szczególności na to, że wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W tym kontekście organ zwrócił uwagę, że w sprawie obowiązek ten nie został dopełniony, albowiem wnioskodawca składając w dniu 5 maja 2022 r. wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku nie zachował terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. W odesłaniu do akt sprawy organ wskazał, że termin na uzupełnienie braków formalnych złożonego wniosku upływał z dniem 23 stycznia 2021 r. Organ pierwszej instancji zawiadomieniem z dnia 1 lutego 2021 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Zawiadomienie to zostało doręczone w dniu 11 lutego 2021 r., zaś wnioskodawca dopiero w dniu 5 maja 2022 r. uzupełnił braki formalne wniosku z dnia 29 grudnia 2020 r. poprzez przedłożenie pełnomocnictwa.
Przy czym, nie wyjaśnił co stanowiło przeszkodę w uzupełnieniu braków formalnych wniosku w terminie, jak i nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych podania.
Na postanowienie SKO z dnia 4 lipca 2022 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyli – Z. G. i D. G. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że konsekwencją działań organów administracji publicznej jest to, że ich wnuk został pozbawiony prawa do świadczenia wychowawczego 500+ w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2021 r. W nawiązaniu do powyższego zwrócili uwagę, że oboje skarżących wraz z wnukiem w chwili obecnej utrzymuje się z renty chorobowej, która wynosi 2.000 zł netto miesięcznie.
Podejmując polemikę ze stanowiskiem organu w treści skargi podniesiono, że składając wniosek za pośrednictwem platformy e-PUAP córka skarżących działała na ich prośbę i w ten sposób starała się im pomóc, jako że pół roku wcześniej skarżący przebył operację wszczepienia baypassów i wymagał pomocy w życiu codziennym, zaś skarżąca cały swój czas poświęcała na opiekę nad wnukiem.
W dalszej części skargi skarżący przedstawili szczegóły rozmowy córki z pracownicą Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zarzucając brak poinformowania córki o konieczności złożenia pełnomocnictwa.
Podkreślono również, że mimo kłopotów zdrowotnych, skarżący w styczniu 2021 r. osobiście udał się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Marciszowie chcąc uzyskać informacji o działaniach jakie musi podjąć by uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego 500+. Także i wówczas nie poinformowano go o konieczności przedłożenia pełnomocnictwa a jedynie poinformowano, że "nic nie można zrobić" aż do momentu ustanowienia skarżącego opiekunem prawnym.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów aniżeli wskazywane w samej skardze.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy art. 58 § 1 i 2 k.p.a. W myśl tych przepisów, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Co ważne dla kierunku rozstrzygnięcia, w sprawie pominięte zostały przepisy szczególne, jakie ustawodawca wprowadził w związku ze stanem epidemii, a jakie w zamyśle ustawodawcy miały zminimalizować negatywne skutki prawne związane z nadzwyczajną sytuacją, w tym w kwestii dotyczących biegu terminów prawa materialnego i procesowego.
Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 – dalej jako: "ustawa zmieniająca"), która weszła w życie dnia 16 grudnia 2020 r., stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju, - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W myśl natomiast art. 15 zzzzzn2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, z brzmienia art. 15zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej wynika szczególny tryb przywrócenia terminów uregulowanych w tej ustawie. Jest on dodatkową ochroną prawną w przypadku ich niedochowania zastrzeżoną dla terminów uchybionych w czasie trwania epidemii (por. wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 659/21; WSA w Łodzi z dnia 5 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 715/21, WSA w Kielcach z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 366/21; WSA w Rzeszowie z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1032/21, publ. CBOSA).
Spostrzeżenie to prowadzi do wniosku, że do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu uchybionego w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, znajdą zastosowanie postanowienia art. 58 k.p.a., ale z modyfikacjami przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy zmieniającej jako lex specialis.
Co trzeba w tym miejscu zaakcentować, przepis ten wprowadza szczególny obowiązek informacyjny organu, który aktualizuje się jeśli strona "uchybi terminowi" w znaczeniu przyjętym w art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy zmieniającej. W takim przypadku organ ma obowiązek zawiadomić stronę o stwierdzonym uchybieniu (por. art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy zmieniającej). W zawiadomieniu tym organ ma obowiązek wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, przy czym bieg tego terminu rozpoczyna się od jego "wyznaczenia stronie" (por. art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy zmieniającej) czyli, zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń pism (art. 39 i nast. k.p.a.), od daty doręczenia stronie stosownego zawiadomienia.
W nawiązaniu do okoliczności faktycznych sprawy wymaga odnotowania, że wyznaczony przez organ termin na uzupełnienie braków formalnych wniosku mijał w dniu 23 stycznia 2021 r. Co ważne, termin ten przypadał w czasie trwania stanu epidemii ogłoszonego z powodu
Covid-19 i wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Zgodnie z tym rozporządzeniem, stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. do odwołania. Odwołanie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 1027). Jednocześnie w rozporządzeniu tym ogłoszono (do odwołania) stan zagrożenia epidemicznego.
Jak wynika z akt sprawy, organ nie zawiadomił strony o stwierdzonym uchybieniu terminu, w którym to zawiadomieniu organ miał obowiązek wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W świetle tych faktów przedwcześnie w sprawie przyjęto, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu z uchybieniem terminu. Uwzględniając zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu, organ administracji publicznej obowiązany jest przyjąć, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony przez stronę w termie, a w konsekwencji, podjąć procesowe czynności związane z merytorycznym rozpoznaniem tego wniosku.
Stwierdzając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie II wyroku.
W punkcie I wyroku działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sąd odrzucił skargę w stosunku do D. G. z uwagi na brak legitymacji skargowej. D. G. wniosła skargę wspólnie ze skarżącym Z. G., natomiast tylko skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego.