Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 marca 2019 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., K. R. (dalej: skarżący, dłużnik alimentacyjny, wnioskodawca) wniósł o umorzenie należności w kwocie 43.205,81 zł wraz z odsetkami z tytułu wpłat dokonanych przez fundusz alimentacyjny na syna wnioskodawcy - S. B. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że od 1 kwietnia 2016 r. mieszka w [...]. Nie ma innego miejsca zamieszkania, ani stałego zatrudnienia. Źródłem jej dochodu jest zasiłek stały z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 645 zł. We wniosku nadto wskazano, że strona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, leczy się z powodu HCV oraz schizofrenii paranoidalnej. Ze względu na te schorzenia nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Od roku 2012 nie pracuje, kiedy to wyjechała do Wielkiej Brytanii i została zarażona HCV. Strona ponosi wydatki na: leki (200 zł), ubrania (150 zł), chemię (100 zł), transport – kartą miejską (110 zł), telefon i internet (100 zł).
Decyzją z dnia 25 kwietnia 2019 r. (nr [...]), Prezydent Miasta L. odmówił dłużnikowi alimentacyjnemu umorzenia objętej wnioskiem kwoty wraz z odsetkami. Na skutek wniesionego odwołania, decyzja ta została uchylona w całości na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 17 czerwca 2019 r. (nr [...]), które sprawę przekazało do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji z zaleceniami ustalenia trybu rozpoznania wniosku.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 6 sierpnia 2019 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 2 pkt 9-10, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 3 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670), Prezydent Miasta L. odmówił umorzenia objętej wnioskiem dłużnika alimentacyjnego kwoty wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (syna wnioskodawcy).Organ pierwszej instancji ustalił, że w okresie od kwietnia 2010 r. do września 2018 r. organ właściwy wierzyciela – MOPS w L. wypłacił na rzecz małoletniego syna wnioskodawcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 41.725,81 zł. Obowiązek alimentacyjny ciąży na dłużniku od 2009 r. Od tego czasu dłużnik nie wpłacił na poczet zadłużenia żadnej kwoty.
Ponad dane przedstawione we wniosku organ wskazał, że wnioskodawca w 2016 r. przeszedł chemioterapię nowotworu jądra, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym do 15 września 2020 r. Uzasadniając odmowne rozpoznanie wniosku organ podniósł, że wnioskodawca jest osobą młodą (30 lat), będącą w wieku aktywności zawodowej i mimo przewlekłych schorzeń, nie ma przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy w warunkach chronionych. Organ pierwszej instancji zwrócił przy tym uwagę, że strona ma możliwość spłaty zadłużenia w inny sposób niż jednorazowa spłata. W tym kontekście wskazał na ewentualność spłaty zadłużenia w ratach, jak również, odroczenia terminu płatności do czasu podjęcia zatrudnienia.
W odwołaniu strona zawarła polemikę ze stanowiskiem wyrażonym przez organ pierwszej instancji, podnosząc m.in., że wskazany w orzeczeniu symbol niepełnosprawności (02-P) działa na potencjalnego pracodawcę odstraszająco. Za błędny uznała również strona podgląd, że umorzenie objętych wnioskiem należności byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Zdaniem strony, w interesie społecznym nie leży dochodzenie należności od osób, które nie posiadają żadnych środków.
Po rozpoznaniu zarzutów odwołania, decyzją z dnia 4 października 2019 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości (punkt 1 decyzji); odmówiło umorzenia kwoty 41.725,81 zł wraz z odsetkami z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (punkt 2 decyzji); umorzyło postępowanie pierwszej instancji w zakresie odmowy umorzenia kwoty 1.480 zł wraz z odsetkami (punkt 3 decyzji). W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W nawiązaniu do przywołanego unormowania organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że przy takiej redakcji przepisu, decyzja organu rozpatrującego wniosek dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń ma charakter uznaniowy, co oznacza, że ustawodawca do swobodnego uznania organu pozostawił decyzję w zakresie uwzględnienia wniosku o umorzenie. W rozwinięciu tego wątku organ wyjaśnił, że umorzenie w całości lub w części kwoty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tego rodzaju pomocy.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że warunkiem wydania niewadliwej decyzji będzie jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem wystąpienia tychże przesłanek. Z dalszej części uzasadnienia decyzji wynika, że organ drugiej instancji dokonał szczegółowej analizy sytuacji zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy. Wskazał, że wnioskodawca ma 30 lat (ur. [...] i aktualnie przebywa w ośrodku [...] W. Na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 1 września 2017 r., został on zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z przyczyny o symbolu 02-P, oznaczającym choroby psychiczne. Z orzeczenie tego wynika, że stopień niepełnosprawności wnioskodawcy datuje się od 4 maja 2016 r. i został on ustalony okresowo, do 15 września 2020 r. Nadto, ze wspomnianego orzeczenia wynika również, że wnioskodawca może podjąć zatrudnienie na stanowisku pracy przystosowanym do niepełnosprawności, oraz, że wymaga m.in. zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza.
Organ odwoławczy uwzględnił również, przedstawione przez stronę, dwa dokumenty medyczne, sporządzone przed wydaniem wspomnianego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Mianowicie, karty informacyjne: izby przyjęć M. Centrum Psychiatrii "[...]" sp. z o.o. z dnia 25 stycznia 2017 r. oraz leczenia szpitalnego w Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w W.e z dnia 3 marca 2017 r. W pierwszym dokumencie lekarz specjalista psychiatra stwierdził rozpoznanie zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania, spowodowanych naprzemiennym przyjmowaniem leków psychoaktywnych. A nadto także, występowanie zespołu uzależnienia i schizofrenię paranoidalną. Odnotował również, że pacjent przebył chemioterapię z powodu nowotworu jądra. W drugim dokumencie jako zasadniczą chorobę wskazano przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu C, a jako chorobę współistniejącą – schizofrenię paranoidalną. Oba dokumenty potwierdzają, że wnioskodawca był leczony w związku z zakażeniem układu moczowego.
Organ drugiej instancji ustalił również, że źródłem utrzymania strony jest zasiłek stały w wysokości 645 zł, zaś ponoszone przez stronę miesięczne koszty utrzymania obejmują wydatki na: telefon (100 zł), leczenie (100 zł), środki czystości (100 zł) oraz zakupy związane z dietą wątrobową (345 zł).
Organ odwoławczy wskazał również, że aktualnie strona oczekuje na przydział mieszkania socjalnego z zasobu mieszkaniowego Gminy Ś. Na tle tych ustaleń organ drugiej instancji dostrzegł trudną sytuację finansową strony, niemniej jednak uznał, że na dzień orzekania, w świetle materiału dowodowego sprawy, przedwczesne jest podejmowanie decyzji uwzględniającej złożony przez nią wniosek. W rozwinięciu tej argumentacji organ odwoławczy zwrócił uwagę, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane wobec strony okresowo, do dnia 15 września 2020 r., co świadczy o tym, że skład orzekający Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. uznał, że według wiedzy medycznej, może nastąpić poprawa stanu zdrowia. Rozważania w tym zakresie organ uzupełnił o odesłanie do § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027; dalej: rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności), zwracając uwagę, że w myśl powołanej regulacji, naruszenie sprawności organizmu uważa się za:
- 1) trwałe (stałe) – jeżeli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy;
- 2) okresowe – jeżeli według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę na wiek strony akcentując, że jest ona osobą młodą (30 lat), w związku z czym, w przypadku poprawy stanu zdrowia i podjęcia zatrudnienia, potencjalnie będzie miała możliwość spłacania zatrudnienia. Zaakcentował przy tym, że rodzice zobowiązani są dzielić się z dziećmi nawet niskimi dochodami. Wskazał nadto, że istnieje możliwość ubiegania się przez dłużnika alimentacyjnego o rozłożenie należności na raty, których wysokość powinna być dostosowana do możliwości ich spłacania (art. 30 ust. 2 ustawy).
Odnosząc się do argumentów strony odnośnie do braku możliwości zatrudnienia jej na rynku pracy - z uwagi na stwierdzoną schizofrenię paranoidalną -organ drugiej instancji odwołał się do wskazań zawartych w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, podkreślając, że stwierdzono tam, że możliwe jest podjęcie przez stronę zatrudnienia na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności.
Końcowo organ wyjaśnił, że do czasu utrzymywania się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, strona nie musi obawiać się prowadzenia egzekucji z tych świadczeń na poczet jej zobowiązań, albowiem z mocy art. 831 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm., dalej: k.p.c.), świadczenia z pomocy społecznej nie podlegają egzekucji sądowej.
Nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności alimentacyjnych, organ drugiej instancji skorygował jednocześnie wysokość kwoty objętej odmową umorzenia w decyzji organu pierwszej instancji do kwoty 41.725,81 zł. Wskazał, że skoro organ pierwszej instancji stwierdził, że wypłacił osobie uprawnionej (synowi wnioskodawcy) świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 41.725,81 zł, od której odsetki wynoszą 17.312,50 zł, to dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu tej kwoty, a wobec tego nie było podstaw do odmowy umorzenia należności w podanej we wniosku kwocie 43.205,81 zł wraz z odsetkami. Powyższe stanowiło przesłankę do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenia o odmowie umorzenia należności w kwocie 41.725,81 zł oraz umorzenia postępowania pierwszej instancji w zakresie odmowy umorzenia kwoty 1.480 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 43.205,81 zł, której umorzenia odmówił organ pierwszej instancji, a kwotą 41.725,81 zł, będącą łączną sumą należności podlegających zwrotowi.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Formułując zarzuty skargi wskazał na naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:
- 1) ustalenie, że skarżący może podjąć zatrudnienie, podczas gdy biorąc pod uwagę jego stan zdrowia (schizofrenia paranoidalna), możliwość znalezienia pracy jest jedynie iluzoryczna;
- 2) przyjęcie, że stan zdrowia skarżącego rokuje na poprawę, podczas gdy schizofrenia paranoidalna nie jest chorobą uleczalną, zaś WZW typu C do niedawna była chorobą śmiertelną, a obecnie jest chorobą zaleczalną;
- 3) przyjęcie, że umorzenie należności byłoby sprzeczne z interesem społecznym, podczas gdy w interesie społecznym nie leży dochodzenie należności od osób, które nie posiadają żadnych środków.
W rozwinięciu zarzutów skargi skarżący podniósł, że organ dopuścił się uchybień proceduralnych, tj. naruszenia zasady prawdy obiektywnej, polegającym na nieprecyzyjnym, wynikającym z pominięcia niektórych faktów i dowodów, ustaleniu sytuacji materialnej w jakiej znalazł się skarżący. W treści skargi zawarł również polemikę ze stanowiskiem organu drugiej instancji co do możliwości podjęcia pracy. W tym kontekście wskazał, że jakkolwiek stopień niepełnosprawności temu nie przeczy, to nikt nie chce zatrudniać osób ze schizofrenią paranoidalną. Nadto, stan zdrowia skarżącego nie rokuje wyleczenia, zaś okoliczność, że zaświadczenie o niezdolności do pracy zostało wydane na czas oznaczony wynika z odrębnych przepisów, a nie z okoliczności, że stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie.
W rozwinięciu tego wątku skarżący podniósł, że schizofrenia paranoidalna, co jest wiedzą powszechną, jest chorobą nieuleczalną, która wymaga stałego przyjmowania leków. Dodał, że nawet przestrzegana terapia farmakologiczna może okazać się nieskuteczna, bowiem chory może "uodpornić" się na przyjmowane leki.
Reprezentujący stronę pełnomocnik, ustanowiony z urzędu, w piśmie procesowym z dnia 9 czerwca 2020 r. wyraził pogląd, że ocena wystąpienia przesłanek umorzenia w całości lub części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (łącznie z odsetkami) powinna być dokonywana na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Wskazując na powyższe podniósł, że organ wydał zaskarżoną decyzję w sposób niezgodny ze stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie jej wydania, co skutkowało naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Powyższe doprowadziło do błędnego i sprzecznego ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym ustalenia, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie daje podstawy do umorzenia przedmiotowych należności. Pełnomocnik strony nadmienił również, że sprzeczne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego są twierdzenia organu, że osoby ze stwierdzoną schizofrenią paranoidalną nie mają problemów ze znalezieniem pracy.
Wskazał także, że skarżący jest osobą bezdomną od 2016 r., a pracę zarobkową ostatnio wykonywał w 2012 r., co także wpływa negatywnie na ocenę skarżącego przez potencjalnych pracodawców. Stąd skarżący uważa, że nie będzie miał możliwości znalezienia pracy również w przyszłości. Nadto, podnosi także, że o ile ustalono, że skarżący jest jedynie czasowo niezdolny do pracy, o tyle nie można wykluczyć, że zostanie ponownie stwierdzone, że jest on niezdolny do podjęcia pracy.
W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie. W nawiązaniu do twierdzeń skarżącego co do braku rokowań na poprawę jego zdrowia podniósł, że podnoszona w tym względzie argumentacja jest sprzeczna z wiedzą medyczną składu orzekającego Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W., który w dniu 1 września 2017 r. wydal wobec skarżącego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, okresowo do 15 września 2020 r. Tym samym Zespół ten przyjął, że według jego wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu jego zdrowia, albowiem, jak stanowi § 3 ust. 4 rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności, naruszenie sprawności organizmu uważa się za:
- 1) trwałe (stałe) – jeżeli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy;
- 2) okresowe – jeżeli według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia.
Kierując się przedstawioną argumentacją organ drugiej instancji skonstatował, że niewątpliwie, ewentualna poprawa stanu zdrowia skarżącego wiąże się z większymi możliwościami podjęcia przez niego zatrudnienia. Uzupełniająco dodał także, że w aktualnym orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżący został uznany za zdolnego do podjęcia pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności, czego nie kwestionował, albowiem od tego orzeczenia nie wniósł odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana na podstawie i w granicach prawa.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy zaakcentować, na co zasadnie zwraca uwagę organ odwoławczy w zaskarżonym rozstrzygnięciu, że decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego (organ "może" [...]), co zasadniczo oznacza, że organ ma możliwość, lecz nie obowiązek umorzenia należności, nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3150/18).
W dalszej kolejności należy podnieść, że kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, lecz ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Rola sądu administracyjnego sprowadza się w tym przypadku do oceny tego, czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy, czy dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy, jak również, czy stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.
Innymi słowy, w przypadku sądowej kontroli decyzji wydanej w ramach tzw. uznania administracyjnego Sąd nie dokonuje oceny wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia słuszności, czy sprawiedliwości, lecz sprawdza przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie uchybiono przepisom postępowania administracyjnego, a jeśli je naruszono, to czy w taki sposób, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy, czy nie pominięto istotnych elementów przy ustalania stanu faktycznego, a nadto, czy decyzja uznaniowa spełnia niezbędne wymogi treściowe. Należy przy tym dodać, że każde, zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, oparte na uznaniu administracyjnym powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że w procesie sądowej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł uchybień proceduralnych w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja spełnia niezbędne wymogi treściowe, w sposób wyczerpujący i rzeczowy obrazując argumentację organu, która – w rozważanych okolicznościach faktycznych – nie przekracza, zdaniem Sądu, granic uznania administracyjnego.
Jak wynika z treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ, działając w następstwie wniosku dłużnika alimentacyjnego, może umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami (w całości lub w części), uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Z powołanej normy prawnej należy wywodzić, że ustawodawca na gruncie komentowanego przepisu przyznał organowi swobodę wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, jednocześnie obligując, by ów wybór został poprzedzony ustaleniami w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej.
Jak wynika z akt administracyjnych, wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie dowodowe, ukierunkowane na ustalenie obu przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Znajdujące się w aktach sprawy dwa protokoły przesłuchania strony dowodzą, że obowiązek alimentacyjny wobec syna ciąży na niej od 2009 r. i wynosi 450 zł miesięcznie. Skarżący jest bezdomny od 7 lat. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Ma zdiagnozowaną m.in. schizofrenię paranoidalną oraz przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu C. Okoliczności faktyczne wynikające z zeznań strony, a dotyczące jej sytuacji dochodowej i zdrowotnej, potwierdzonej przedłożoną przez stronę dokumentacją medyczną oraz orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 1 września 2017 r., zostały uwzględnione w zaskarżonej decyzji, o czym świadczy zawarte tam ustalenia organu drugiej instancji w zakresie bezdomności strony, zdiagnozowanych u niej chorób, umiarkowanego stopnia niepełnosprawności orzeczonego do dnia 15 września 2020 r., źródła utrzymania oraz wysokości i rodzaju ponoszonych przez stronę wydatków.
Zawartą w zaskarżonej decyzji analizę sytuacji dochodowej strony, powiązaną z sytuacją zdrowotną, uznać należy za wyczerpującą w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wbrew zarzutom skargi, wyprowadzoną na tej podstawie końcową konkluzję organu co do przedwczesności wydania na tym etapie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych uznać należy za uzasadnioną, a tym samym, pozbawioną dowolności.
Należy wyraźnie w tym miejscu zaznaczyć, że organ drugiej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, co do zasady, nie zakwestionował trudnej sytuacji finansowej i życiowej strony, a jedynie uznał, że w świetle okoliczności wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, na dzień orzekania w sprawie, przedwczesne jest wydawanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych wobec dłużnika alimentacyjnego. Przyjętą przez organ odwoławczy ocenę Sąd w pełni podziela.
W ocenie Sądu, nie można uznać za dowolną argumentacji organu drugiej instancji, który swoje stanowisko w zakresie powstrzymania się – na tym etapie – od kategorycznej oceny sytuacji dochodowej strony uzasadniał okolicznościami wynikającymi z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 1 września 2017 r. Trafnie zwraca uwagę organ drugiej instancji, że wynikający z tego orzeczenia, umiarkowany stopień niepełnosprawności (ze wskazaniem przyczyny o symbolu 02-P, oznaczającym choroby psychiczne) został orzeczony wobec skarżącego okresowo, do dnia 15 września 2020 r., na podstawie czego należy wnioskować, że Zespół Orzekania o Niepełnosprawności nie wykluczył możliwości poprawy stanu zdrowia skarżącego. Zasadnie w ramach tej argumentacji organ nawiązuje do treści rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności wskazując na różnice pomiędzy stałym a okresowym naruszeniem sprawności organizmu.
Nie można zatem uznać za dowolnego założenia organu, dopuszczającego możliwość poprawy stanu zdrowia skarżącego w stopniu pozwalającym mu na w miarę normalne funkcjonowanie. Tylko bowiem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które byłoby wydane bezterminowo (na stałe), wykluczałoby możliwość rokowań co do poprawy stanu zdrowia skarżącego. Nie kwestionując trudności i kłopotów zdrowych strony należy w tym miejscu wskazać, że zarówno z treści zeznań samej strony, jak i ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Urzędu Miasta i Gminy Ś. z dnia 13 maja 2019 r. wynika, że strona (obecnie przebywająca w ośrodku [...]) podejmuje starania o poprawę swojej sytuacji życiowej i mieszkaniowej ubiegając się o lokal socjalny. Jakkolwiek te okoliczności oczywiście nie wykluczają kłopotów zdrowotnych strony, przede wszystkim tych związanych ze zdiagnozowaną u nią schizofrenią paranoidalną, to jednak w wskazują na to, że strona stara się jakoś uporządkować swoje życie i usamodzielnić, co mając na uwadze jej dotychczasowy pobyt w ośrodku [...] i wynikające z dokumentacji lekarskiej nadużywanie substancji psychoaktywnych jest dobrą prognozą.
Trafnie przy tym zwraca uwagę organ drugiej instancji na młody wiek skarżącego (30 lat w chwili wydania decyzji drugoinstancyjnej). Młody wiek, przy okresowym orzeczeniu stopnia niepełnosprawności, nadto, przy braku stwierdzonej niezdolności do pracy, niewątpliwie uprawniał, zdaniem Sądu, organ do dokonywania oceny sytuacji dochodowej strony nie tylko przez pryzmat jej aktualnej sytuacji, ale również i tego, jakie są rokowania co do jej sytuacji zdrowotnej i dochodowej, a w związku z tym, czy istnieją widoki na poprawę tej sytuacji w przyszłości.
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że za dopuszczalnością oceny sytuacji dochodowej dłużnika alimentacyjnego na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie tylko punktu widzenia jego aktualnej sytuacji, ale i z punktu widzenia rokowań poprawy tej sytuacji w przyszłości opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19, wyrażając pogląd, że organ administracji badając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego może, a wręcz powinien oceniać perspektywy i rokowania na przyszłość, oraz, że perspektywy i rokowania co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika mogą leżeć u podstaw uznania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.
Podobny kierunek wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zaprezentował także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 324/19, wyrażając pogląd, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Należy w tym miejscu jeszcze raz zwrócić uwagę na to, że w zaskarżonej decyzji organ nie przesądził o zdolności strony do regulowania należności alimentacyjnych, ale uznał jedynie za przedwczesną na tym etapie sprawy ocenę zasadności wniosku strony.
Należy wyjaśnić, że zaskarżona decyzja nie pozbawia skarżącego prawa do ponownego ubiegania się o umorzenie należności alimentacyjnych w przypadku wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wskazującym na pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego. Nie są zatem uzasadnione obawy skarżącego co do jego sytuacji prawnej w przypadku pogłębienia stanu chorobowego. W ocenie Sądu, do rozważenia pozostaje również możliwość złożenia przez stronę ponownego wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych w przypadku wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności o treści podobnej jak to z dnia 1 września 2017 r. Wydanie ponownego orzeczenia o zbliżonej treści, mogłoby bowiem wskazywać na swego rodzaju trwałość niedyspozycji zdrowotnej skarżącego, co może nie być bez znaczenia z punktu widzenia jego zdolności do podjęcia pracy, o czym Sąd na tym etapie nie przesądza, a jedynie wskazuje, że zaskarżona decyzja nie zamyka stronie drogi do wystąpienia z kolejnym wnioskiem o umorzenie, ani też, nie przesadza o niezasadności takiegoż wniosku.
W nawiązaniu do podnoszonych w skardze argumentów związanych z funkcjonowaniem w społeczeństwie osoby chorej na schizofrenię paranoidalną należy wskazać, że samo zdiagnozowanie choroby nie wyklucza podejmowania aktywności zawodowej przez chorego. Nie kwestionując samego charakteru choroby i trudności z tym związanych należy wskazać, że "intensywność" przebiegu choroby zależy do wielu czynników, w także od przebiegu leczenia. W nawiązaniu do argumentacji skargi nawiązującej do możliwego "uodpornienia się" chorego na przyjmowane leki należy nadmienić, że jakkolwiek niewątpliwie należy dopuścić taką ewentualność, to jednak skarżący nie podnosił, by rozważana okoliczność dotyczyła jego osoby. Sama obawa skarżącego, że może "uodpornić się" na terapię farmakologiczną pozostaje zatem w sferze przypuszczeń, a nie faktów.
Ponadto, należy wyjaśnić, że nie sposób w sposób generalny utożsamiać pojęcia wyleczalności lub zaleczalności choroby ze zdolnością do wykonywania pracy zarobkowej. Nie w każdym wypadku bowiem stwierdzenie choroby, także nieuleczalnej lub takiej, której dalszy przebieg może być trudny do przewidzenia, wyklucza możliwość zarobkowania. Jedynie zatem w wypadku, gdyby w stosownym orzeczeniu lekarskim stwierdzono by bezwzględnie niezdolność do pracy, wynikającą czy to ze schizofrenii paranoidalnej, czy też, z wirusowego zapalenia wątroby typu C, możliwe byłoby podzielenie argumentacji skarżącego.
Należy również stwierdzić, że nie narusza granic swobodnego uznania zawarta w kontrolowanej decyzji konstatacja organu, że przy stwierdzonym stopniu naruszenia sprawności organizmu, możliwe jest podjęcie przez stronę zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym do niepełnosprawności. Konkluzja taka wynika wprost z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 września 2017 r., wydanego przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w W., w którym stwierdzono, że: "ograniczenia wynikające z choroby zasadniczej oraz zakres naruszenia sprawności organizmu powodują, że ww. osoba może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności."
Posiadany stopień niepełnosprawności oraz wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyłączają zatem skarżącego z możliwości wykonywania pracy, a jedynie ograniczają rodzaj pracy, którą skarżący może wykonywać.
W uzupełnieniu dotychczasowych rozważań należy dodać, że rodzaj argumentacji zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji wskazuje na to, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji zostało podjęte po wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu stron. Do takich wniosków prowadzą, z jednej strony, wyjaśnienia organu wskazujące na to, że odmowa umorzenia należności alimentacyjnych nie ma żadnego wpływu na aktualną sytuację dłużnika alimentacyjnego, na którym wprawdzie ciąży obowiązek zwrotu należności, jednak z uwagi na dotychczasowe źródło utrzymania (świadczenia z pomocy społecznej), nie może być on w żaden sposób egzekwowany. Odwołując się do treści art. 831 § 1 pkt 6 k.p.c. organ drugiej instancji wskazał, że do czasu utrzymywania się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, strona nie musi obawiać się prowadzenia egzekucji z tych świadczeń na poczet jej zobowiązań, albowiem po myśli powołanego przepisu, świadczenia z pomocy społecznej nie podlegają egzekucji sądowej.
Z drugiej, zawarta w zaskarżonej decyzji argumentacja organu uwypuklająca obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka, jak również akcentująca, że istotą świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest systematyczne, comiesięczne, dostarczanie dziecku środków utrzymania w zastępstwie rodzica (dłużnika alimentacyjnego), który w tym czasie nie posiada możliwości ich regulowania.
W podsumowaniu dotychczasowych rozważań należy skonstatować, że w sprawie, zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie dowodowe, ukierunkowane na ustalenie przesłanek dających podstawę do zastosowania normy z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ocena zebranego materiału nie przekraczała granic uznania administracyjnego, a o zasadności objętych skargą zarzutów nie może świadczyć jedynie przekonanie skarżącego, że złożony przez niego wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych powinien zostać uwzględniony.
Należy podnieść, że umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 28 kwietnia 2020 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 9/19, że inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będącej w podeszłym wieku, a inne osoby młodej. Nie kwestionując faktu, że skarżący, pomimo młodego wieku, jest osobą schorowaną, to jednak nie można pominąć okoliczności, które zostały już omówione na wcześniejszym etapie rozważań.
Końcowo już tylko należy nadmienić, że w zaskarżonej decyzji zabrakło analizy sytuacji rodzinnej skarżącego, która to przesłanka także objęta jest zakresem normowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dostrzeżone przed Sąd uchybienie pozostawało jednak bez wpływu na wynik sprawy jako że, co potwierdzają akta sprawy, prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe obejmowało ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, który na pytanie o sytuację członków rodziny (protokół przesłuchania strony z dnia 25 lipca 2019 r.) udzielił odpowiedzi, że "prowadzi samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, od 7 lat pozostaje osobą bezdomną". Pominięcie w zaskarżonej decyzji analizy sytuacji rodzinnej wnioskodawcy nie mogło mieć zatem wpływu na przyjęte w tej decyzji, końcowe wnioski organu.
Kierując się całością przedstawionej argumentacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił, o czym orzekł w punkcie I wyroku.
O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c) w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68). Obejmują one kwotę 240 zł, podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług.