Uzasadnienie
UZASADNIENIE Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
A. H. (dalej: strona, skarżący) wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią (dalej także: osoba wymagająca opieki).
Wydaną z upoważnienia Burmistrza Oławy (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją odmówiono stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniono, że w przypadku strony zachodzą negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia. Wskazano, że strona jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu. Stwierdzono, że skoro zaś żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności syn osoby wymagającej opieki, tj. osoba spokrewniona z nią w stopniu wyższym (pierwszym), to świadczenie nie może być przyznane ze względu na regulację art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.). Motywowano, że w sprawie przyznanie świadczenia nie jest także możliwe z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25-go roku życia.
W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) - po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. Orzekło, że stanowisko organu pierwszej instancji, dotyczące momentu powstania u babci strony niepełnosprawności, nie jest prawidłowe. Stwierdziło, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jako podstawę swojego stanowiska przyjęło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13). Uznało, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak, to - w odniesieniu do tych osób - oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tak więc za niezasadną uznało odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że niepełnosprawność u jej babci nie powstała w odpowiednio wczesnym okresie.
Dalej Kolegium dowodziło, że organ pierwszej instancji zasadnie jednak odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Zauważyło, że zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazało, że w sprawie osobą spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu jest jej syn, który nie jest osobą małoletnią. Podniosło, że nie legitymuje się on przy tym orzeczeniem o znacznym, lecz orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i zaliczony jest do drugiej grupy inwalidów, co - stosownie do art. 3 pkt 20 lit. c) u.ś.r. - jest tożsame z zaliczeniem do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
Uznało, że w takiej sytuacji wyłączona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby spokrewnionej z osobą wymagającą opieki w dalszym stopniu, którą jest strona spokrewniona z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu. Dodało, że powyższego nie zmienia fakt, iż syn osoby wymagającej opieki zamieszkuje w K. i sam boryka się z problemami zdrowotnymi.
SKO podsumowało, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Zważyło, że powyższe przesądził Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w uchwale z 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22).
W skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1a pkt 2 i ust. 1 u.ś.r. Wniósł o uchylenie w całości obu wydanych w sprawie decyzji. Stwierdził, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organów. Dowodził, że - w jego przekonaniu - świadczenie mu się należy, gdyż brak jest obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad babcią (osobą niepełnosprawną) przez osobę z nią spokrewnioną w pierwszym stopniu, tj. syna (jego wujka). Informował, że wujek mieszka w K., nie ma możliwości przeprowadzenia się do O., ma 70 lat, jest emerytem z drugą - umiarkowaną - grupą inwalidztwa (po wylewie, z zakazem dźwigania oraz innymi schorzeniami i ograniczeniami) oraz nie jest w stanie zająć się babcią.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u babci skarżącego niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.
Niezależnie od powyższego - zdaniem Sądu - orzekające w sprawie organy obu instancji podjęły trafne i prawidłowe rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z innych przyczyn. Podkreślić bowiem należy, że prawo do tego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy (u.ś.r.) pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia.
Zauważyć trzeba, że - zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy są spełnione i to łącznie (kumulatywnie) następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skoro z ustalonego w sposób niewątpliwy stanu faktycznego sprawy wynika, że syn osoby wymagającej opieki, który w pierwszej kolejności jest zobowiązany do pomocy, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji żył, to istotne dla treści rozstrzygnięcia w sprawie jest to, że nie legitymował się on w tej dacie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy zasadnie przyjęły, że powyższa okoliczność przesądza o tym, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią.
W powyższej kwestii wypowiedział się NSA w uchwale składu siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22; dostępna: CBOSA), którą Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie jest związany. NSA wyjaśnił kwestię: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. - dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez /.../ współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy /.../ współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?" NSA podjął uchwałę przesądzając, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".
NSA stwierdził, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Zważył, że taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z ustanowioną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.
Wobec uchwały NSA, argumenty przedstawione w skardze, w świetle których
- - zdaniem skarżącego - powinno zostać mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z faktyczną niemożnością świadczenia opieki nad babcią przez jej syna, nie mogły zostać uwzględnione.
Skarga nie mogła zatem z powyższych przyczyn osiągnąć zamierzonego skutku.
W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), jak w sentencji wyroku.