Uzasadnienie
Decyzją Prezydenta Miasta J. G. z dnia [...] listopada 2016r., Nr [...]:
- 1) uchylono w całości decyzję z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] przyznającą skarżącemu prawo do zasiłku okresowego od kwietnia do czerwca 2015 r. w wysokości 271,00 zł miesięcznie;
- 2) zmieniono decyzję z dnia [...] października 2015 r. [...] w ten sposób, że pkt 2 jej sentencji otrzymał brzmienie:
"2. Ustalić stronie wysokość zasiłku okresowego:
- • od 01.10.2015 r. do 31.10.2015 r. na kwotę 317 zł,
- • od 01.11.2015 r. do 31.12.2015 r na kwotę 20 zł mies.";
- 3) zmieniono decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w ten sposób, że pkt 2 jej sentencji otrzymał brzmienie:
"2. Ustalić stronie wysokość zasiłku okresowego od 1.01.2016 r. do 31.03.2016 r. na kwotę 20 zł mies.";
- 4) uchylono w całości decyzję z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] przyznającą stronie prawo do zasiłku okresowego od kwietnia do maja 2016r. w wysokości 317,00 zł miesięcznie;
- 5) zmieniono decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w ten sposób, że pkt 1 i 2 jej sentencji otrzymał brzmienie:
"1. Przyznać stronie prawo do pieniężnego zasiłku okresowego od 1.07.2016 r. do 31.08.2016 r.
- 2. Ustalić stronie wysokość zasiłku okresowego od 1.07.2016 r. do 31.08.2016r. na kwotę 514 zł mies."
- 6) stwierdzono, że kwota 3.249,00 zł, stanowiąca część pobranego przez W. S. w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2016 r. zasiłku okresowego, stanowi świadczenie nienależnie pobrane, które podlega zwrotowi.
W uzasadnieniu tejże decyzji organ stwierdził, że w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2016 r. W. S. pobierał świadczenia z pomocy społecznej w formie pieniężnego zasiłku okresowego. W tym czasie prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Od marca 2015 r. w okresach roku akademickiego skarżący korzystał - jako student Karkonoskiej Państwowej Szkoły Wyższej w J. G. - ze świadczeń socjalnych. Z dokumentacji, która znajduje się w posiadaniu organu pomocy społecznej wynika, że W. S. od marca do czerwca 2015 r. i od października 2015 r. do lutego 2016 r. pobierał stypendium socjalne w wysokości 633 zł miesięcznie netto, z kolei od marca do czerwca 2016 r. w wysokości 783 zł miesięcznie, natomiast od października 2016 r. do lutego 2017 r. w wysokości 783 zł miesięcznie oraz dodatek do tego stypendium w wysokości 320 zł miesięcznie.
Dalej organ podkreślił, że o pobieraniu tych świadczeń skarżący nie informował organu pomocy społecznej, a przy wnioskowaniu o różne formy pomocy społecznej nie wykazywał w swoim dochodzie uzyskiwanego stypendium, choć zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej ciążył na nim taki obowiązek. Z tych powodów, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenie sytuacji bytowej i dochodowej skarżącego od marca 2015 r., organ pomocy społecznej uznał, że po wliczeniu kwot pobranego stypendium socjalnego do dochodu W. S. przekroczył ustalone dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe. I tak, w okresie od kwietnia do czerwca 2015 r. świadczenie w formie zasiłku okresowego stronie nie przysługiwało z uwagi na dysponowanie dochodem przekraczającym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej od marca do czerwca 2015 r. Z kolei, należne stronie świadczenie w formie zasiłku okresowego od listopada do grudnia 2015 r. i od stycznia do marca 2016 r. powinno wynosić 20 zł miesięcznie, tj. 634 zł kryterium osoby samotnie gospodarującej - 633 zł dochodu strony x 50% = 0,50 zł, ponieważ minimalny zasiłek okresowy to kwota 20 zł; w okresie od kwietnia do czerwca 2016 r. świadczenie w formie zasiłku okresowego stronie nie przysługiwało z uwagi na dysponowanie przez stronę dochodem przekraczającym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującego od marca do czerwca 2016 r., zaś należne stronie świadczenie od lipca do sierpnia 2016 r. powinno wynosić 514 zł mies., tj. 1028 zł kryterium dochodowe dwuosobowego gospodarstwa domowego strony - 0 zł dochodu dwuosobowej rodziny strony x 50% = 514 zł.
W związku z tym, że W. S. pobrał w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2016 r. zasiłek okresowy w łącznej kwocie 4.479,00 zł, a powinien był pobrać przedmiotowe świadczenie w łącznej kwocie 1.230,00 zł, to kwota 3.249,00 zł tego zasiłku stała się świadczeniem nienależnie pobranym.
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył w ustawowym terminie W. S.. Powołując się na zapis art. 8 ust. 4 pkt 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej, wskazał, że do dochodu nie wlicza się pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Na tej podstawie wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., Nr [...] orzekło:
- 1. uchylić w/w decyzję organu I instancji w części dotyczącej punktów 1 - 5 i umorzyć w tym zakresie postępowanie pierwszej instancji,
- 2. uchylić w/w decyzję organu I instancji w części dotyczącej punktu 6 i ustalić wysokość należności z tytułu nienależnie pobranych przez W. S. świadczeń w postaci zasiłku okresowego w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2016r. w kwocie 2 492,00 zł, która podlega zwrotowi w terminie 14 dnia od dnia otrzymania decyzji na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G..
Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie organ pomocy społecznej uchylił w całości bądź zmienił swoje pierwotne decyzje przyznające W. S. pomoc w formie zasiłku okresowego. Podaną w treści decyzji podstawą prawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji uczyniono między innymi art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej jako "ustawa", zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5.
W omawianym stanie prawnym, bazując na ugruntowanym stanowisku sądów administracyjnych oraz doktryny prawa, nie ulega wątpliwości – podkreśliło Kolegium, że w sytuacji, gdy upłynął już okres, którego dotyczyć ma zmiana bądź uchylenie decyzji przyznającej świadczenie, iż brak jest podstaw do zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy. Rzeczony przepis znajduje zastosowanie jedynie do decyzji ostatecznej wywołującej w dalszym ciągu skutki przykładowo decyzji, na podstawie której beneficjent realizuje swoje uprawnienie. Nie znajdzie natomiast zastosowania do decyzji zrealizowanej, to znaczy takiej, której skutki już zostały skonsumowane.
Tym samym, wydając decyzję w tym trybie, organ nie może wyeliminować decyzji przyznającej świadczenie za okres poprzedzający jej wydanie. Skutek ex nunc oznacza bowiem, że decyzja wydana w oparciu o ten przepis może wywoływać jedynie skutki od momentu uostatecznienia się takiej decyzji, nie może natomiast sięgać swoim zakresem do świadczenia pobranego przed jej wydaniem. Skoro tak, w analizowanej sprawie zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zmiana decyzji może wywoływać bowiem wyłącznie skutki na przyszłość (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 797/15; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 2100/14, czy wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 959/14).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy Kolegium doszło do przekonania, że eliminacja ostatecznych decyzji przyznających skarżącemu zasiłek okresowy, czy też ich zmiana w zakresie świadczeń pobranych przed wydaniem zaskarżonej decyzji była niedopuszczalna. Wynika z tego, że organ pierwszej instancji nie mógł wzruszyć decyzji z dnia 23 marca 2015 r., 9 października 2015 r., 12 stycznia 2016 r., 24 marca 2016 r. oraz 9 czerwca 2016 r. w trybie przepisu art. 106 ust. 5 ustawy, ponieważ przyznawały one świadczenia za okres poprzedzający wydanie zaskarżonych decyzji i zostały "skonsumowane". W. S. pobrał bowiem przyznane na mocy tych decyzji zasiłki okresowe. A zatem, błędnie dokonana w niniejsze sprawie wykładnia cytowanego przepisu art. 106 ust. 5 ustawy doprowadziła do nieuprawnionej na gruncie przepisów eliminacji (bądź zmiany) ostatecznych decyzji przyznających skarżącemu zasiłek okresowy.
Jednakże – zdaniem Kolegium, wyłączenie możliwości zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy nie pozbawia organy pomocy społecznej możliwości zastosowania instytucji zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W myśl bowiem art. 6 pkt 16 ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Poza sporem - zdaniem Kolegium - pozostaje okoliczność zasadnego uznania pobranych przez W. S. zasiłków okresowych za nienależne. Skoro art. 109 ustawy zobowiązuje osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej do niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, to skarżący winien - mając na względzie powyższy obowiązek - poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. G. o uzyskiwaniu stypendium socjalnego z K. Państwowej Szkoły Wyższej w J. G..
Nie sposób uznać za uzasadnione stanowisko skarżącego zawarte w treści odwołania, że dochodu z tytułu stypendium socjalnego nie należy wliczać do dochodu osoby samotnie gospodarującej, a przez to fakt niepoinformowania o jego uzyskaniu nie miał wpływu na prawo do zasiłku okresowego.
Kolegium wskazało, że na tle przepisów ustawy należy stwierdzić, że konstruując pojęcie "dochodu" na użytek ustawy, ustawodawca precyzyjnie wskazał składniki, które podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 3), jak i te, które nie są do niego wliczane (art. 8 ust. 4). Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki - poza wymienionymi przez ustawodawcę - podlegają wliczeniu do dochodu, od którego uzależnione jest prawo do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej, w tym także prawa do zasiłku okresowego. Oznacza to, że organ administracji przyznający świadczenia z pomocy społecznej nie ma żadnej swobody w zakresie ustalania dochodu osoby, w tym również wykraczania poza katalog przychodów w nim określonych.
Biorąc pod uwagę katalog wyłączeń od dochodu zawarty w art. 8 ust. 4 ustawy, kwota stypendium socjalnego uzyskiwanego przez studenta szkoły wyższej nie podlega odliczeniu od dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia przewidziane w ustawie o pomocy społecznej. Nie jest bowiem ono wymienione w art. 8 ust. 4 ustawy wśród świadczeń, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy. Do studentów i otrzymywanych przez nich świadczeń nie stosuje się przepisów ustawy z 1991 r. o systemie oświaty, które obejmują funkcjonowanie placówek wymienionych w art. 2 pkt 1-11, wśród których nie wymieniono uczelni wyższych. Studenci otrzymują zatem pomoc stypendialną na podstawie przepisów regulujących kształcenie wyższe, objęte innym niż system oświaty aktem prawnym, a mianowicie ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.).
Pomocy uzyskiwanej na podstawie tej ostatnio wskazanej ustawy prawodawca w art. 8 ust. 4 ustawy nie nakazuje jednak odliczać od dochodu ustalanego na potrzeby spraw z zakresu pomocy społecznej (por. wyroki NSA z dnia 9 października 2010 r., sygn. akt I OSK 745/12 oraz z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt IOSK 1946/15). Co się natomiast tyczy świadczeń przysługujących osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, rację ma skarżący, że ich wysokość nie wlicza się do dochodu w myśl art. 8 ust. 4 pkt 5 ustawy, co zresztą przyznał wprost w w/w decyzji organ pomocy społecznej.
W tej sytuacji – zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie uznał, że kwota stypendium socjalnego uzyskiwanego przez W.S. winna podlegać uwzględnieniu przy ustalaniu dochodu skarżącego, co w zależności od okresów pobierania świadczenia musiało powodować albo obniżenie wysokości otrzymywanego zasiłku okresowego, bądź też jego całkowitą utratę. Skoro jednak skarżący otrzymywał w tym okresie świadczenie w pełnej wysokości ustalonej w decyzjach organu, to tym samym wypłacona nadwyżka ponad kwotę, która się jemu należała, czy też pobrane świadczenie w okresie, w którym zasiłek okresowy nie był należny w związku z przekroczeniem kwoty kryterium dochodowego, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w myśl art. 6 pkt 16 ustawy. W tej sytuacji organ pomocy społecznej nie był co prawda uprawniony do wzruszenia decyzji dotyczących przyznanych świadczeń, lecz na mocy art. 104 ust. 3 ustawy był zobowiązany do ustalenia w drodze decyzji administracyjnej wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi oraz terminu ich zwrotu, co też uczynił w pkt 6 swej decyzji.
Kolegium po analizie sprawy doszło jednak do przekonania, że ustalona w decyzji kwota świadczeń podlegających zwrotowi nie jest prawidłowa. Rację ma organ pierwszej instancji, że skarżący pobrał w okresie od kwietnia 2015 do czerwca 2016 r. zasiłek okresowy w łącznej kwocie 4.479,00 zł, na co składały się kwoty świadczeń wynikające z decyzji z dnia 23 marca 2015 r., 10 lipca 2015 r., 9 października 2015 r., 12 stycznia 2016 r., 24 marca 2016 r., oraz 9 czerwca 2016 r. Ustalając z kolei globalną kwotę świadczeń, która należna była skarżącemu po uwzględnieniu jego dochodu z tytułu stypendium socjalnego, organ pierwszej instancji pominął świadczenia otrzymywane na podstawie decyzji z dnia 10 lipca 2015 r. i w części z dnia 9 października 2015 r. Skoro bowiem w okresie od lipca do września 2015 r. W. S. nie osiągał żadnego dochodu, to tym samym zasiłek okresowy za te miesiące był mu należny.
W tej sytuacji, w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2016 r. skarżący winien pobrać zasiłek okresowy w łącznej kwocie 1.987,00 zł, nie zaś - jak ustalił organ pierwszej instancji - w kwocie 1.230,00 zł. Prowadzi to do wniosku, że jako świadczenie nienależnie pobrane należało potraktować kwotę 2.492,00 zł, która podlega zwrotowi na rachunek bankowy organu pierwszej instancji.
Reasumując, Kolegium podkreśliło, wskazując na treść art. 104 ust. 4 powołanej ustawy, że skarżący w przypadkach szczególnie uzasadnionych ma prawo zwrócić się do organu pomocy społecznej o odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, jak również odroczenie termin płatności albo rozłożenie na raty. W tej sytuacji, w razie wystąpienia szczególnej sytuacji strona ma prawo wnioskować o ulgę w zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jednakże w kwestii tej rozstrzygać będzie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. G..
W tych okolicznościach Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekło jak wyżej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję W. S. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i uznanie za należne pobrane świadczenia bez obowiązku ich zwrotu.
W uzasadnieniu skargi, skarżący stwierdził, że wskazana w decyzjach ustawa o pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 pkt 3) nie określa szczegółowo lecz ogólnie, że pomoc przyznawana na podstawie przepisów o systemie oświaty nie podlega wliczeniu do dochodu w odróżnieniu od wskazania w pkt 7 ustępu, przepisów ustaw regulujących świadczenia wychowawcze.
Zdaniem skarżącego decyzje o zwrocie pobranych zasiłków w okresach roku akademickiego z powodu otrzymanej pomocy socjalno-motywacyjnej od jednostki systemu oświaty, działającej na podstawie przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym skutkują ograniczeniem prawa do pomocy społecznej oraz stypendialnej jako świadczenia nienależnie przyznanego na podstawie zaświadczeń potwierdzających nieprawdę o wysokości udzielonej pomocy finansowej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. G.. Ponadto wprowadzają potrzebę uzyskania zasiłku celowego na opłaty czesnego, uiszczane ze stypendium socjalnego.
Reasumując skarżący stwierdził, że uznanie zasiłków za nienależne, pozbawia bezrobotnego środków do egzystencji i studiowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała, by zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Niesporne jest w niniejszej sprawie, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zwanej dalej u.p.s. (Dz. U. z 2015r., poz.163 ze zm.), gdzie zostały określone zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej.
I tak w myśl art.2 ust.1 powołanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Przepis ten przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: występowanie trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia.
Podkreślić przy tym jednakże należy, że stosownie do przepisu art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie, której dochód nie przekracza określonej kwoty, zwanej "kryterium dochodowym ".
Zgodnie zaś z art. 8 ust. 3 w/w ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W myśl zaś ust. 4 w/w art.8 ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:
- 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
- 2) zasiłku celowego;
3)pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
- 4) wartości świadczenia w naturze;
- 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;
5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;
- 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;
- 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575).
Zdaniem Sądu, brzmienie powyższych przepisów jest jednoznaczne, co pozwala na stwierdzenie, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem jedynie odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych, jako, ze katalog owych wyłączeń zawarty cyt. wyżej art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, co oznacza, iż niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Zważyć przy tym należy, że przepis art. 8 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty. Skarżący wskazuje, że stypendium, które otrzymywał ma te same cele i kryteria, co stypendia wypłacane na podstawie ustawy o systemie oświaty, dlatego też różnicowanie podobnych świadczeń w ocenie skarżącego nie jest zasadne.
Podkreślić w tym miejscu należy, że stosownie do treści art. 90b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2015 r., poz. 2156 ze zm.), uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych.
Stosownie natomiast do treści art. 173 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Art. 179 ust. 1 stanowi, że stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W dalszej części tego artykułu określono kryteria przyznawania stypendiów socjalnych dla studentów.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego, zauważyć należy, że świadczenia wymienione w ostatnio przywołanych ustawach są kierowane do różnych grup społecznych (uczniowie lub studenci). Choć związane są z sytuacją materialną ucznia lub studenta, to jednak kryteria przyznawania tych świadczeń nie są tożsame. Ponadto sytuacja studentów i uczniów jest także zróżnicowana, choćby ze względu na wiek i możliwości zdobywania dodatkowych środków we własnym zakresie na utrzymanie i koszty związane z nauką.
Nie można tym samym przyjąć, że uczniowie i studenci stanowią jedną grupę społeczną, a ustawodawca w art. 8 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej przyjął z naruszeniem art. 32 Konstytucji, że do dochodu niezbędnego do ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej nie wlicza się jedynie pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, z pominięciem stypendiów socjalnych wypłacanych studentom.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, uznać należy, że Kolegium zasadnie przyjęło, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, na łączną kwotę 2.492,00 zł tytułem zasiłku okresowego, wypłacanego skarżącemu w okresie od kwietnia 2015r. do czerwca 2016r.
W sprawie bowiem bezsporne jest, że w okresie korzystania z przedmiotowej pomocy społecznej skarżący nie zgłaszał faktu otrzymywania pomocy finansowej w postaci stypendium z K. Państwowej Szkoły Wyższej w J. G. (k.4/1, k.4/3, k.4/4 akt administracyjnych).
Gdyby skarżący poinformował właściwy organ o otrzymywanej pomocy finansowej od w/w Szkoły Wyższej, to nie zostałby wypłacony mu zasiłek okresowy w ustalonej kwocie.
Przytoczyć w tym miejscu należy przepis art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, zawierający definicję pojęcia: "nienależnie pobranego świadczenia".
I tak zgodnie z w/w art. 6 pkt 16 ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Powyższa regulacja oznacza, że niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej, każda nieprawdziwa informacja, jak i nie powiadomienie organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane.
W myśl zaś art.98 omawianej ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art.104 ust.3 u.p.s.).
W tym miejscu wskazać należy, podzielając tym samym stanowisko Kolegium, że postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że w momencie wydawania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie.
W okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, zaskarżone rozstrzygnięcie ustalające, że pobrany przez skarżącego zasiłek okresowy we wskazanym okresie i kwocie jest świadczeniem nienależnie pobranym, odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane tak ze stanem zdrowia, jak i sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącego, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.
H.B.23.05.2017 r.