Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) działając na podstawie art. 1 ust. 1 art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), (dalej; ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobą deportowanym); decyzją z dnia [...] r., Nr [...] odmówił przyznania H. R. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że H. R. doznał prześladowań nie objętych przepisami ustawy o świadczeniu pieniężnym.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H. R. wskazał, że urodził się w okresie wykonywania pracy przymusowej przez rodziców oraz że jego rok starsza siostra otrzymała dodatek do renty przyznany przez Kierownika Urzędu.
Kierownik Urzędu po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r., NR [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że represją jest deportacja (wywiezienie) osoby do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Z materiału dowodowego wynika, że strona urodziła się na deportacji w dniu [...] r. w miejscowości O., która w okresie okupacji należała do terytorium III Rzeszy jako dziecko robotników przymusowych. Tym samym nie został spełniony warunek deportacji. Świadczenie pieniężne przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej i nie może być przyznane za represję, którym podlegali rodzice.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. R. podniósł, że jego rok starsza siostra otrzymuje świadczenie pieniężne przyznane przez Kierownika Urzędu i w związku tym został niesprawiedliwie potraktowany.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący urodził się w miejscu pracy rodziców już po ich wywiezieniu na teren III Rzeszy więc nie nastąpił fakt deportacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy).
Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Kierownika Urzędu do z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 2 pkt 2 lit " a "ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym, z którego wynika, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.
W niniejszej sprawie niekwestionowany jest fakt, że skarżący urodził się [...] r. w O. na terytorium III Rzeszy, gdzie przebywał wraz z rodzicami i ze starszym rodzeństwem.
W ocenie Sądu organ administracji rozpoznając sprawę naruszył prawo materialne (art. 2 pkt 1 i pkt 2 lit "a " ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym) i przepisy o postępowaniu administracyjnym (art. 7 i 77 kpa) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Kierownik Urzędu nie wyjaśnił wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podniósł, że jego rok starsza siostra otrzymuje świadczenie pieniężne z tytułu pracy przymusowej, natomiast Kierownik Urzędu wydając zaskarżoną decyzję nie ustosunkował się do powyższego zarzutu i nie poczynił żadnych ustaleń w tym zakresie.
W aktach sprawy (w postaci załącznika do skargi) znajduje się natomiast ostateczna decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...] r. Nr [...] przyznająca na podstawie art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej wyżej ustawy świadczenie pieniężne z tytułu pracy przymusowej rok starszej siostrze skarżącego – Ł. J. urodzonej [...] r. w miejscowości Z.. Podkreślić należy, że miejscowość ta została wykazana w ankietach wypełnionych przez rodziców skarżącego w celu otrzymania dowodu osobistego jako ich miejsce zamieszkania przed dniem [...] r (data wypełnienia ankiety przez matkę skarżącego: [...] r.)
Skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego wskazał, że rodzice wraz z jego starszym rodzeństwem zostali deportowani do pracy przymusowej do miejscowości O. (teren III Rzeszy) na okres od [...] r do [...] r., natomiast we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podniósł, że rodzice pracowali w obozie pracy. Rozpoznając niniejszą sprawę Kierownik Urzędu powołał się wyłącznie na art. 2 pkt 2 lit " a" ustawy mimo, że skarżący jak wyżej wskazano odwołał się także do art. 2 pkt 1 ustawy. W związku z powyższym kierownik Urzędu ponownie rozstrzygając sprawę powinien ustalić czy rodzice skarżącego zostali osadzeni w obozie pracy przymusowej (art. 2 pkt 1 ustawy) czy też zostali deportowani (wywiezieni) do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy (art. 2 pkt 2 lit " a " ustawy). Przyczyny represji rodziców będą odnosić się jednocześnie do skarżącego.
Z orzecznictwa sądowego wynika, że ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej, określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla " osób deportowanych do pracy przymusowej " oraz dla " osób osadzonych w obozach pracy " przez III Rzeszę i ZSRR.
Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2000 r. sygn. akt V SA 3029/ 99).
Nie można również zgodzić się z poglądem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dziecko urodzone na deportacji jako dziecko robotników przymusowych nie spełnia warunku deportacji o którym mowa w art. 2 pkt 2 lit. " a " ustawy, gdyż świadczenie pieniężne przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej i nie może być przyznane za represje, którym podlegali rodzice skarżącego.
Potwierdza to orzecznictwo sądowe, z którego wynika, że " w świetle art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym na uprawnienia skarżącego nie może mieć wpływu fakt, że urodził się w obozie pracy a nie został w nim osadzony. Odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym czy nawet dziecięcym, ale nie wystarczającym do możliwości wykonywania tam jakiejkolwiek pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli " (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2003 r. sygn. akt SA/ Ka 834/ 01).
Wywody zawarte w przytoczonym wyżej wyroku znajdują również zastosowanie do sytuacji dziecka urodzonego na deportacji w III Rzeszy w okresie wykonywania prac przymusowych przez jego rodziców.
Mając powyższe na uwadze należało w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. " a" i " c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy. Sprawa przy tym została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 tej ustawy.
Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż nie ma ona waloru wykonalności (art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).