Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Skarżący (M. G.) złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Prezydent Miasta Jelenia Góra (dalej: organ I instancji) wydał - 19 maja 2022 r. - decyzję, w której odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako pierwszą przyczynę odmowy wskazał fakt, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Jako drugą okoliczność, że skarżący jest zatrudniony na 1/4 etatu w firmie [...] S.A., a zatem nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.).
W odwołaniu skarżący podniósł, że zapis ustawy odnoszący się do momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją i - jako taki - nieważny. Co do kwestii pozostawania w zatrudnieniu wskazał, że aktualnie - w istocie - nie świadczy już pracy na rzecz ww. firmy, a jedynie fikcyjnie utrzymuje to zatrudnienie dla celów ubezpieczenia i oczekuje na przyznanie świadczenia (wtedy też formalnie rozwiąże umowę o pracę). Podkreślił, że postępowanie w sprawie toczy się już pół roku, w związku z czym, gdyby zaprzestał zatrudnienia, zostałby bez ubezpieczenia.
W postępowaniu odwoławczym skarżący przedłożył kopię dokumentu - porozumienia - rozwiązującego jego stosunek pracy z dniem 31 lipca 2022 r.
Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, skarżoną decyzją z 1 sierpnia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO, Kolegium) uchyliło w całości decyzję organu I instancji oraz przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na stałe, począwszy od 1 sierpnia 2022 r. Uznało, że przedstawione przez organ I instancji stanowisko, dotyczące daty powstania u matki skarżącego niepełnosprawności, nie jest prawidłowe. Stwierdziło, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. (powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Wywiodło tym samym, że ww. przyczyna nie może stanowić przeszkody w przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnośnie drugiej przyczyny odmowy przyznania przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego, tj. brak rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, SKO uwzględniło okoliczność, że skarżący dostarczył dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31 lipca 2022 r. Przyjęło, że począwszy od 1 sierpnia 2022 r. skarżący spełnia wszystkie przesłanki aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, tj. - m.in. - z tą datą zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
W konsekwencji powyższego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.), SKO uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2022 r.
W skardze, uzupełnionej pismem procesowym, skarżący zaskarżył decyzję SKO w części, w jakiej świadczenie pielęgnacyjne zostało mu przyznane dopiero od 1 sierpnia 2022 r., a nie od dnia złożenia wniosku (ew. od października 2021 r., kiedy to ustalona została znaczna niepełnosprawność jego matki) i w tym zakresie wniósł o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu powołał się na fakt pozorności swojego stosunku pracy. Podniósł, że w ramach tego stosunku pracy, co najmniej od jesieni 2021 r., nie świadczył pracy i nie otrzymywał wynagrodzenia. Podał, że utrzymywał fikcyjne zatrudnienie wyłącznie dla celów ubezpieczeniowych. Wskazał, że poniósł szkodę majątkową, gdyż w czasie opieki nad matką nie pobierał wynagrodzenia za pracę, jak i nie otrzymywał świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż organ prowadził postępowanie w zakresie jego przyznania wiele miesięcy. Jako dowód niepobierania wynagrodzenia za pracę okazał - datowane na 12 sierpnia 2022 r. - oświadczenie Przewodniczącego Rady Nadzorczej [...] S.A.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącego niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.
Istota sporu dotyczy tylko i wyłącznie daty wyznaczającej początkowy okres pobierania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji, po analizie zebranych w tym zakresie dowodów, uznały bowiem, że skarżący spełnia wszystkie inne przesłanki pozytywne, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przyznania mu tego świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Sąd uznał, że skarżący spełnił całościowo przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego 1 sierpnia 2022 r., kiedy to zaprzestał zatrudnienia w [...] S.A. Potwierdza to przedłożone przez niego w postępowaniu odwoławczym porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 31 lipca 2022 r. Zatem w przypadku skarżącego o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką można mówić dopiero od 1 sierpnia 2022 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast stosownie do art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Kiedy jednak rezygnacja z zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej datuje się później niż ww. daty, co ma niewątpliwie miejsce w sytuacji skarżącego, to - bez względu na brzmienie powołanych przepisów - świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od daty owej rezygnacji, czemu prawidłowo dało wyraz SKO w zaskarżonej decyzji.
Sąd stwierdza, że formalne pozostawanie w zatrudnieniu, powiązane ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych, bez względu na wymiar czasowy pracy, oznacza, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje także kwestia niepobierania przez skarżącego w czasie obowiązania jego umowy o pracę wynagrodzenia.
Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 sierpnia 2020 r.,
I OSK 467/20 (LEX nr 3046201), definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w u.ś.r., w tym w art. 17 ust. 1, służy określeniu podstaw prawnych, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług, czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej. Natomiast w wyroku z 24 sierpnia 2021 r., I OSK 889/21 (LEX nr 3244084) Sąd ten podkreślił, że utraty dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę nie można automatycznie utożsamiać z ustaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W ocenie Sądu, w sprawie zasadnie przyjęto, że skarżący spełnił wszystkie przesłanki pozwalające na przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego 1 sierpnia 2022 r., kiedy to - za porozumieniem stron - rozwiązana została jego umowa o pracę.
W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku.