Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 30 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 575/23

Uzasadnienie

Uzasadnienie:

Pismem z dnia 23 sierpnia 2023 r. V. R. (dalej: Strona, Skarżący) wniósł skargę na opisane w sentencji orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu (dalej: organ) w przedmiocie orzeczenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że złożył jednocześnie odwołanie od zaskarżonego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc że na skutek wniesionego przez Stronę odwołania toczy się obecnie postępowanie odwoławcze przed organem II instancji, zatem w sprawie nie zostały wyczerpane środki zaskarżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 dalej: p.p.s.a.) Sąd bada dopuszczalność skargi na dzień jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy została wniesiona przez uprawniony podmiot, spełnia wymogi formalne, została złożona w terminie i gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co prowadzi do jej odrzucenia.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Przepis art. 3 § 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne;

1. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
2. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
3. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;
4. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
5. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
6. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
7. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
8. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a.

Zaskarżenie aktu lub czynności niewymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (a także bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu) oznacza, że sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego, a tym samym - zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - skarga podlega odrzuceniu.

W niniejszej sprawie skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zostało objęte orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu w przedmiocie orzeczenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

W tym miejscu należy zauważyć, że postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności uregulowane zostało w rozdziale 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 857, dalej: Rozporządzenie). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o rehabilitacji, powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. W myśl § 16 Rozporządzenia, od orzeczenia powiatowego zespołu można wnieść odwołanie do wojewódzkiego zespołu, za pośrednictwem powiatowego zespołu, który wydał orzeczenie. Stosownie do art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji, od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Z powyższych przepisów wynika, że zaskarżone orzeczenie nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Stronie, która nie zgadza się z orzeczeniem powiatowego zespołu, przysługuje bowiem możliwość odwołania do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (z której to możliwości Skarżący skorzystał), a w dalszej kolejności, od wydanego na skutek odwołania orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, a więc sądu powszechnego. Merytoryczne orzeczenia zespołów stwierdzające niepełnosprawność podlegają zatem – po wyczerpaniu środka zaskarżenia w postaci odwołania – kognicji sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Co prawda art. 66 ust. 1 ustawy o rehabilitacji stanowi, że w sprawach nieunormowanych przepisami tej regulacji stosuje się m. in. Kodeks postępowania administracyjnego, jednak do stosowania tego aktu prawnego dochodzi wówczas, gdy przedmiotem zaskarżenia są postanowienia procesowe i incydentalne, których nie reguluje ustawa o rehabilitacji, jak chociażby postanowienie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, postanowienie o zawieszeniu postępowania, czy postanowienie o sprostowaniu orzeczenia, a nie merytoryczne orzeczenia zespołów stwierdzające niepełnosprawność.

W niniejszej sprawie Skarżący uczynił przedmiotem skargi orzeczenie powiatowego zespołu o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, które w pierwszej kolejności podlega zaskarżeniu w drodze odwołania do zespołu wojewódzkiego, a następnie – do sądu powszechnego. Wyklucza to tym samym właściwość rzeczową sądu administracyjnego.

Ubocznie należy wskazać, że Skarżący skorzystał z opisanej wyżej drogi zaskarżenia, gdyż wniósł w terminie odwołanie od zaskarżonego orzeczenia do zespołu wojewódzkiego (k. 14-15 akt sądowych). W dalszej kolejności – w razie niekorzystnego orzeczenia organu II instancji – będzie mógł dochodzić swych praw przed sądem powszechnym, zgodnie z przedstawiona procedurą.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że nie jest właściwy do kontroli legalności orzeczeń wydanych w sprawach o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, zatem zobligowany był na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji postanowienia.