Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez M. B. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r., Nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (DZ.U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta W. przez Starszego Pracownika Socjalnego w Dziale Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r., Nr [...], odmawiającą przyznania jej zaliczki alimentacyjnej.
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem z dnia [...] r., w którym M. B. S. zwróciła się o ustalenie jej prawa do zaliczki alimentacyjnej. Do wniosku strona dołączyła zaświadczenie z dnia [...] r. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – F., z którego wynikało, że w roku [...] osiągnęła dochód w wysokości [...] zł.; zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń społecznych z dnia [...] r. Znak [...] stwierdzające, że nabyła prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego do [...] r. na swoją rzecz; kserokopię wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS zaświadczającego, że jest osobą czasowo, częściowo niezdolną do pracy w okresie od [...] r. do [...] r.; kserokopię zaświadczenia Komornika Sadowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym dla W. F. z dnia [...] r., stwierdzające, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego W. – F. z dnia [...] r. sygn. akt [...] zasądzającego na jej rzecz alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie jest całkowicie bezskuteczne; kserokopię decyzji ZUS z dnia [...] r. przyznającą rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do [...] r. oraz kserokopię wyroku z dnia [...]r., którym Sad Rejonowy we W. F. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich zasądził na rzecz wnioskodawczyni alimenty od A. S. w kwocie [...] zł miesięcznie.
Organ I instancji oznaczoną wyżej decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 1 pkt 2, art. 2, art. 7, art. 8 ust. 3, art. 9a, art. 10 ust. 1-5, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm)(zwanej dalej ustawą), rozporządzenia Ministra Polityki społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm) oraz art. 1 pkt 1 w związku z art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego odmówił świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. S., stwierdzając,że nie jest ona osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej, bowiem nie spełnia kryterium wieku oraz pozostaje w związku małżeńskim.
W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej M. B. S. podniosła, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego W. – F. z dnia [...] r., sygn. akt [...] zasądzono na jej rzecz alimenty od męża A. S., zaś wyrokiem Sądu Rejonowego W. –Ś. z dnia [...] r., sygn. akt [...] przyznano jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odwołująca podniosła również, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jedynym źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości [...] zł i została ona pozbawiona przez jej teścia M. S. mieszkania przy ul. N. [...] we W., gdzie zamieszkiwała od [...] lat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. w motywach zaskarżonej decyzji wskazało, że zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych określa ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm). Natomiast zaliczka alimentacyjna jest kwotą wypłacaną przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna, co wynika z art. 2 pkt 17 tej ustawy. Zdaniem organu odwoławczego zaliczka alimentacyjna, co do zasady, przysługuje osobom samotnie wychowującym dzieci uprawnione do świadczenia alimentacyjnego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zaliczka przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia. Według organu II instancji przez osobę uprawnioną – stosownie do przepisów art. 2 pkt 5 lit. a-c ustawy- należy rozumieć osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych lub przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Osobą uprawnioną do zaliczki jest także osoba ucząca się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.
Zdaniem organu odwoławczego z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca przesądził o tym,że prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługuje dzieciom osób zobowiązanych do ich alimentacji, a nie małżonkom tych osób. Natomiast przepisy zawarte w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej mają charakter norm związanych, co oznacza, że organy orzekające w tego typu sprawach nie mają swobody w podejmowaniu rozstrzygnięcia i przyznawania zaliczek w drodze uznania. W przypadku gdy osoba występująca o przyznanie zaliczki nie spełnia wszystkich przesłanek zawartych w ustawie należy odmówić przyznania tego świadczenia. Według Kolegium z powodu wieku strony – [...] lat – nie może ona uzyskać prawa do zaliczki alimentacyjnej.
W skardze na decyzję ostateczną M. B. S. podniosła, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Zdaniem skarżącej podstawą do przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia jest wyrok Sądu Rejonowego dla W.- F. z dnia [...] r. sygn. akt [...] zasądzający na jej rzecz alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 5 grudnia 2006r. skarżąca dodatkowo podniosła, iż jej sytuacja jest nadal trudna, nie ma nawet na leki i oczekuje w tym zakresie interwencji Sądu. Przyznała też,że nadal pozostaje w związku małżeńskim.
Strona przeciwna odpowiadając na skargę, wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim w związku ze sformułowanym na rozprawie wnioskiem skarżącej o podjęcie interwencji przez Sąd, wskazać na wstępie należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należnych do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kształtowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron.
Wskazać też należy, że tylko naruszenie prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji, mające wpływ na wynik sprawy uzasadnia jej uchylenie (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), tym samym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej.
Oceniając pod tym kątem zaskarżone orzeczenie Sąd nie dopatrzył się uchybień skutkujących koniecznością wyeliminowania go z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) (zwanej dalej ustawą), określającej z jednej strony zasady postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego jest bezskuteczna, a z drugiej strony zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. (ust. 2).
Przepis art. 2 powołanej wyżej ustawy zawiera legalną definicję pojęć w niej użytych i tak w myśl punktu 5 tego artykułu przymiot osoby uprawnionej posiada osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: jest ona wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych albo jest wykonywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona albo jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Ma zatem rację organ odwoławczy, kiedy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdza, że brzmienie cytowanych przepisów przesądza o tym,że prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługuje dzieciom osób zobowiązanych do ich alimentacji, a nie małżonkom tych osób.
Przyjęta więc w komentowanej ustawie legalna definicja osoby uprawnionej obliguje organ rozpoznający sprawę przyznania zaliczki alimentacyjnej do zbadania w każdym przypadku w pierwszej kolejności przesłanek pozwalających na uznanie, że osoba wnioskująca, względnie osoba reprezentowana przez opiekuna posiada przymiot osoby uprawnionej. W powołanych wyżej przepisach art. 7 ustawy zawarto dwa kryteria, których spełnienie pozwala na przyznanie osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej. W ust. 1 art. 7 określono kryterium wieku do którego możliwe jest otrzymywanie zaliczki alimentacyjnej, a to: osiągnięcie pełnoletniości oraz w przypadku nauki w szkole lub szkole wyższej ukończenie 24 roku życia. Drugim kryterium określonym w ust. 2 art. 7 ustawy jest kryterium dochodowe określone jako dochód na osobę w rodzinie, którego przekroczenie wyklucza pobieranie zaliczki alimentacyjnej. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie rozpatrując przedmiotowy wniosek badały zaistnienie przesłanek, o których mowa wyżej.
Z materiału aktowego analizowanej sprawy wynika, że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego W.- F. zasądzono od A. S. na rzecz M. S. alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Zaświadczenie z dnia [...] r. Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym dla W. F. potwierdza bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego w zakresie świadczeń alimentacyjnych należnych od męża skarżącej. Stwierdzenie powyższych okoliczności nie uprawnia jednak do przyjęcia, że skarżąca należy do kręgu podmiotów, uprawnionych do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Jak wynika z ustawowej definicji osoby uprawnionej, zawartej w art. 2 pkt 5 ustawy i przepisu art.7 ust.1 tej ustawy, bezskuteczność egzekucji jest tylko jedną z przesłanek warunkujących przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Kolejnymi bezwzględnymi przesłankami, które musza być spełnione jednocześnie to wiek osoby uprawnionej, status osoby wychowywanej i uczącej się.
Pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie, że wnioskodawczyni nie spełnia przed wszystkim kryterium wiekowego, a w związku z tym nie jest też osobą wychowywaną prze osobę samotnie wychowującą dziecko i osobą uczącą się w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz.2255 ze zm.). Wobec tego prawidłowo organy orzekające w sprawie wywiodły,że skarżącej nie można przypisać przymiotu osoby uprawnionej, a tym samym zbędne jest badanie dalszych przesłanek przyznania zaliczki alimentacyjnej. W tym aspekcie zwrócić należy uwagę na to, że powołanie przez organ I instancji przepisu art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy, nie znajduje uzasadnienia w świetle ustalonego stanu faktycznego. Fakt pozostawania przez skarżącą w związku małżeńskim nie ma znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Bowiem zakres zastosowania powołanego przepisu – za czym przemawia użyte w nim sformułowanie - obejmuje wyłącznie grupę osób zakwalifikowanych - zgodnie z zawartą w ustawie definicją legalną - jako osoby uprawnione.
Błędne zastosowanie powołanego przepisu, nie jest jednak uchybieniem, które miałoby wpływ na wynik sprawy, bowiem organy obu instancji zasadniczą podstawę odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej upatrywały w braku statusu osoby uprawnionej i wieku wnioskodawczyni, wykluczającego ją z kręgu osób uprawnionych. Stwierdzenie przez organ tych okoliczności obligowały organ do wydania decyzji odmownej. W przeciwnym wypadku organy dopuściłyby się rażącego naruszenia prawa. Trafnie bowiem zauważa organ odwoławczy, że przepisy zawarte w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej mają charakter tzw. normy związanej i organy administracji orzekające w tego typu sprawach nie mają swobody w podejmowaniu decyzji, przeciwnie przy niespełnieniu wymaganych prawem przesłanek są zobligowane do rozstrzygnięcia o określonej treści.
Natomiast podnoszone przez stronę na rozprawie argumenty dotyczące trudnej sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej pozostają bez znaczenia dla oceny legalności decyzji, mają bowiem one – w realiach rozpatrywanej sprawy- charakter pozaprawny i z tej przyczyny nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego
Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.