Uzasadnienie
Decyzją z 6 VII 2023 r. (nr SKO 4532.131.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania S. S. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 29 V 2023 r. (DZSW/SP/005415/2023) odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad matką – V. C. Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 6 IV 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – V. C. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 24 III 2023 r. uznające matkę skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe - od dnia 22 XII 2022 r. Zarazem w orzeczeniu tym zastrzeżono, że nie można wskazać, od kiedy powstała sama niepełnosprawność.
W toku postępowania dowodowego organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, ustalając, że skarżąca przebywa w Polsce od III 2022 r. i przybyła do Polski z powodu konfliktu zbrojnego na U. Skarżąca zamieszkuje na terytorium Polski wraz z mężem oraz matką V. C. Decyzją z dnia 29 V 2023 r. (DZSW/SP/005415/2023) organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, uzasadniając rozstrzygnięcie m.in. tym, że nie spełniono warunku dotyczącego daty powstania niepełnosprawności.
SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 6 VII 2023 r. (nr SKO 4532.131.2023) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Z uzasadnienia decyzji odwoławczej wynika, że w ocenie SKO należało odmówić skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z innych przyczyn, niż wskazane w decyzji organu I instancji. SKO zwróciło uwagę, że w okolicznościach sprawy kluczowe znaczenie ma art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 12 III 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103) dalej jako: "ustawa pomocowa". SKO podkreśliło, że w świetle wykładni literalnej i systemowej art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy pomocowej, prawo do świadczeń rodzinnych dla obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej jest uzależnione dodatkowo od spełnienia dwóch warunków: 1) zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wraz z dziećmi oraz 2) ubiegania się o świadczenie rodzinne należące do grupy świadczeń rodzinnych przysługujących wyłącznie na dziecko.
Skarżąca tymczasem zamieszkuje na terytorium Polski wyłącznie z mężem i swoją matką. Nie spełnia zatem obu wymaganych warunków. Nie zamieszkuje na terytorium Polski wraz z dzieckiem/dziećmi oraz nie ubiega się o świadczenie rodzinne na dziecko. SKO zaznaczyło, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w przepisie art. 17 ustawy z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej jako: "UoŚR", nie należy do grupy świadczeń rodzinnych przysługujących wyłącznie na dzieci. Do grupy tej należą bowiem wyłącznie: zasiłek rodzinny oraz związane z nim dodatki do zasiłku rodzinnego oraz świadczenie rodzicielskie. Świadczenie pielęgnacyjne należy natomiast do grupy świadczeń opiekuńczych, które stanowią formę wsparcia opiekuna osoby zależnej, który z powodu konieczności zapewnienia opieki osobie zależnej nie może podejmować lub kontynuować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W skardze na powyższa decyzję skarżąca wniosła o: uchylenie decyzji organów obu instancji; skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzucono przy tym naruszenie art. 17 ust. 1 UoŚR, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, nie uprawnia skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w świetle art. 17 ust. 1 UoŚR świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również z tytułu opieki nad osoba dorosłą. Nie było zatem podstaw do odmowy przyznania skarżącej tego rodzaju świadczenia. Ma ono bowiem stanowić formę wsparcia rodziny w trudnej sytuacji spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą takiej opieki ze względu na jej stan zdrowia.
W odpowiedzi na skargę SKO potrzymało swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 UoŚR (według stanu prawnego na dzień wydania decyzji odwoławczej – Dz.U. z 2023 r., poz. 390), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 VI 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 II 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a UoŚR, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1b UoŚR, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Przy interpretacji art. 17 ust. 1b UoŚR należy wziąć pod uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 X 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził, że art. 17 ust. 1b UoŚR w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U z 2014 r., poz. 1443).
W świetle powyższego zgodzić należy się więc ze skarżącą, że w świetle powołanych przepisów prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje również w przypadku opieki nad osoba dorosłą.
W okolicznościach sprawy nie można jednak pominąć treści art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 ustawy pomocowej.
Zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji – Dz.U. z 2023 r., poz. 1088), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w UoŚR, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Według zaś art. 26 ust. 4 ustawy pomocowej, przysługujące na dziecko świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1, z wyłączeniem świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w UoŚR, oraz świadczenia lub dofinansowania, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 3 i 5, przysługują także opiekunowi tymczasowemu, o którym mowa w art. 25.
Powyższe regulacje ograniczają więc możliwość przyznania świadczeń rodzinnych w przypadku, gdy wnioskodawcą ubiegającym się o świadczenie jest obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W takiej bowiem sytuacji świadczenia rodzinne przysługują wyłącznie na dzieci i to pod warunkiem, że zamieszkują one wraz z wnioskodawcą na terenie Polski.
Należy przy tym nadmienić, że art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej został znowelizowany mocą art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 13 I 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 185), która weszła w życie z dniem 28 I 2023 r. W wyniku przedmiotowej nowelizacji ustawodawca wyraźnie ograniczył możliwość przyznawania świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy, wskazanym w art. 26 ustawy pomocowej, wyłącznie do osób zamieszkujących z dziećmi. Założenie racjonalności prawodawcy obliguje do przyjęcia tezy, że celem tego rodzaju nowelizacji jest ograniczenie możliwości przyznawania świadczeń rodzinnych wyłącznie do świadczeń przysługujących na dziecko.
Jak trafnie wyjaśniło SKO, skarżąca niewątpliwie jest obywatelką U. przebywającą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, której pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej (przebywa w Polsce od III 2022 r. w związku z konfliktem zbrojnym na U.). Jest też bezsporne, że złożony przez skarżącą wniosek nie dotyczy opieki nad dzieckiem. W konsekwencji nie było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Wobec powyższego Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.
Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa.