Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 września 2022 r. (nr SKO/PS-411/123/2022) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, organ administracji publicznej), działając na podstawie art. 58 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji 27 maja 2022 r., o co wnioskował opiekun prawny K. M. w piśmie z dnia 10 sierpnia 2022 r.
Jak wskazano w uzasadnieniu tego postanowienia, decyzją z dnia 27 maja 2022 r. (nr DU.4033.I.59-3/22) Prezydent Miasta Lubina zmienił decyzję z dnia 1 lutego 2013 r. (nr DS.S.4033/6/2013) wydaną w sprawie ustalenia opłaty za pobyt K. M. w Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie w ten sposób, że od 1 kwietnia 2020 r. orzekł o wysokości miesięcznej opłaty w kwocie 884,69 zł.
Opiekun prawny K. M. decyzję tę odebrał osobiście w dniu 13 czerwca 2022 r. Decyzja ta zawierała prawidłowe pouczenie o określonym w art. 129 § 2 k.p.a. prawie wniesienia odwołania w terminie 14 dni od daty jej doręczenia.
W ocenie organu, okoliczność złożenia przez opiekuna odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r przed datą doręczenia tej decyzji (z którego to powodu SKO w postanowieniu z dnia 20 lipca 2022 r. stwierdziło niedopuszczalność tego odwołania) nie mogło stanowić przeszkody do złożenia przez opiekuna prawnego odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r. w terminie wynikającym z art. 129 § 2 k.p.a., albowiem wraz z doręczeniem tej decyzji opiekun prawny otrzymał pouczenie o terminie i trybie zaskarżenia tej decyzji.
Konkludując organ stwierdził, że opiekun prawny nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r. nastąpiło bez jego winy. Wskazał również organ, że w sprawie nie został dochowany siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie K. M. podniósł zarzut rażącego naruszenia art. 58 k.p.a. oraz pozbawienia konstytucyjnego prawa do obrony.
Wskazał, że w związku z odebraniem decyzji z DPS, opiekun prawny w dniu 8 czerwca 2022 r. wniósł odwołanie od tej decyzji. Stwierdził, że MOPS błędnie wysłał decyzję na adres DPS-u w którym przebywa podopieczny, a nie na adres opiekuna prawnego. Po zorientowaniu się o tej pomyłce, MOPS ponownie wysłał decyzję z dnia 27 maja 2022 r., tym razem na adres opiekuna prawnego, którą opiekun prawny odebrał w dniu 13 czerwca 2022 r.
Wyjaśnił, że nie mógł on złożyć odwołania w terminie czternastu dni licząc od doręczenia (w sposób prawidłowy) decyzji z dnia 27 maja 2022 r. opiekunowi, albowiem do 27 czerwca 2022 r. opiekun prawny nie miał wiedzy o tym, jakie będzie rozstrzygnięcie SKO w sprawie wcześniejszego odwołania, które opiekun prawny uważał za złożone prawidłowe. Podniósł, że postanowienie SKO z dnia 20 lipca 2022 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania opiekun prawny otrzymał w dniu 9 sierpnia 2022 r. W dniu 10 sierpnia 2022 r., a zatem dzień później, opiekun prawny złożył wiosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.
Powołany w zaskarżonym postanowieniu przepis art. 58 § 1 i 2 k.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
W okolicznościach faktycznych sprawy organ doszedł do przekonania, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r. miało charakter niezawiniony, a nadto, że w sprawie nie został dochowany siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu.
Ocenę prawidłowości stanowiska organu w tym względzie należy poprzedzić przypomnieniem okoliczności faktycznych sprawy, które nie są bez znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia w sprawie. Otóż z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że decyzja z dnia 27 maja 2022 r. została doręczona skarżącemu w dniu 13 czerwca 2022 r. Jednocześnie, z bezspornych okoliczności faktycznych sprawy wynika również, że przed tym doręczeniem, skarżąc otrzymał egzemplarz decyzji 27 maja 2022 r., jak wpłynęła do Domu Pomocy Społecznej, w którym przebywa K. M. a którego opiekunem prawnym jest skarżący. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r. SKO w Legnicy stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r., jakie w dniu 8 czerwca 2022 r. wniósł skarżący kierując się treścią doręczonej mu przez DPS decyzji. Jak wynika z treści tego postanowienia, organ stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez stronę odwołania, albowiem odwołanie to zostało wniesione przed datą doręczenia decyzji opiekunowi prawnemu, co nastąpiło dopiero w dniu 13 czerwca 2022 r.
Z akt sprawy wynika również, ze skarżący nie wniósł od postanowienia SKO z dnia 20 lipca 2022 r. zażalenia, natomiast w dniu 10 sierpnia 2022 r. (data stempla pocztowego) wniósł odwołanie od decyzji z dnia 27 maja 2022 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.
W przedstawionych okolicznościach faktycznych SKO w zaskarżonym postanowieniu uznało, że skarżący nie uprawdopodobnił braku zawinienia w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r., a nadto, że sam wniosek o przywrócenie terminu został złożony po upływie siedmiodniowego terminu.
Tymczasem należy zauważyć, że w myśl art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Należy także wskazać, że przepis art. 8 § 1 k.p.a. wymaga, by organy administracji publicznej prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Ponadto, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy wskazują na to, że wskutek doręczenia skarżącemu decyzji z dnia 27 maja 2022 r przez DPS, strona mogła być przekonana, że doręczenie to otwiera jej drogę do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r Jakkolwiek strona nie zaskarżyła postanowienia SKO z dnia 20 lipca 2022 r., to w okolicznościach sprawy trzeba jednocześnie zauważyć, że w orzecznictwie sądowym spotkać można pogląd, że normy zawarte w przepisach art. 39-49 k.p.a. z uwagi na ich ogólny cel stanowią w istocie gwarancje przestrzegania przez organ administracji publicznej zasady demokratycznego państwa prawnego. Regulacje te mają chronić obywatela przed nadużyciami ze strony administracji.
Zatem nie mogą być interpretowane niejako "na szkodę obywatela", w sytuacji gdy ten podejmuje wszelkie starania mające zapewnić mu prawo do wniesienia skutecznego odwołania od wydanej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 3/08).
Niezależnie od tej – poczynionej na marginesie – uwagi w sprawie nie można nie dostrzec, że gdyby organ wcześniej ocenił dopuszczalność odwołania strony z dnia 8 czerwca 2022 r. (postanowienie w tym przedmiocie zostało wydane dopiero 20 lica 2022 r.), to być może, strona po doręczeniu jej decyzji w dniu 13 czerwca 2022 r. miałaby szansę na terminowe wniesienie odwołania od decyzji z dnia 27 maja 2022 r. Jak bowiem argumentowała i co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, dopiero z postanowienia SKO z dnia 20 lica 2022 r. powzięła wiedzę o tym, że jej pierwsze odwołanie (z dnia 8 czerwca 2022 r.) nie może odnieść skutku procesowego z uwagi na przedwczesność wniesionego środka zaskarżenia.
W sprawie trzeba też zwrócić uwagę na to, ze "to drugie odwołanie" strona wiosła w dniu 10 sierpnia 2022 r., a zatem niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia SKO z dnia 20 lipca 2022 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania z dnia 8 czerwca 2022 r. Jak wynika z akt sprawy, postanowienie SKO z dnia 20 lipca 2022 r. strona otrzymała w dniu 9 sierpnia 2022 r. Odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nadała natomiast w dniu 10 sierpnia 2022 r.
Przedstawione dotąd uwagi prowadzą do wniosku, że w sprawie Kolegium naruszyło art. 58 § 1 i 2 k.p.a oraz art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., orzekając o odmowie przywrócenia uchybionego terminu, bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz wbrew zasadzie budowania zaufania obywateli do działalności organów administracji publicznej.
Końcowo należy podnieść, że powoływanie się przez organ na to, ze opiekun prawny strony wraz doręczeniem jej w dniu 13 czerwca 2002 r. decyzji organu pierwszej instancji otrzymał prawidłowe pouczenie o zasadach i terminie jej zaskarżenia nie może mieć decydującego argumentu w sprawie, skoro już wcześniej wniósł on odwołanie od decyzji z dnia 27 maja 20022 r., kierując się faktem doręczenia mu tej decyzji za pośrednictwem DPS-u, w którym przebywa ubezwłasnowolniony całkowicie K. M. O tym, że to odwołanie było nieskuteczne opiekun prawny strony dowiedział się dopiero z treści postanowienia SKO z dnia 29 lipca 2022 r., stwierdzającego niedopuszczalność wniesionego środka zaskarżenia z uwagi na jego przedwczesność.
Z tych względów, Sąd działając na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.
W toku ponownego rozpoznania sprawy organ po myśli art. 153 p.p.s.a. jest związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd w sprawie. Ocenę Sądu co do przesłanek przywrócenia uchybionego termu w sprawie organ winien uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu.