Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania
Z. K. od wydanej z upoważnienia Burmistrza O. decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] marca 2011 r. ([...]) o odmowie umorzenia spłaty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych – B. K. i I. K., za okres od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1
Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 11 czerwca 2010 r. Z.K. zwrócił się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci – B. K. i I. K. zaliczek alimentacyjnych w kwocie 7 805, 00 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że egzekucja wobec niego dotycząca należności alimentacyjnych była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Do wniosku dołączono postanowienia Sądu Rejonowego w Żorach Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 7 sierpnia 2009 r. oraz z dnia 17 lutego 2009 r., z których wynika zgoda sądu na złożenie do depozytu sądowego łącznej kwoty 9 600,00 zł, stanowiącej równowartość 24 rat alimentacyjnych za okres od 1 lipca 2008 r. do 30 czerwca 2010 r., płatnych na rzecz małoletnich – B.K. i I.K..
Ponadto podniesiono fakt, że Wnioskodawca od dnia 1 września 2005 r. nie przebywa w Polsce, lecz posiadając zgodę Urzędu Imigracyjnego w Szwecji na pobyt stały oraz szwedzki dokument tożsamości, mieszka w Szwecji.
W piśmie z dnia 23 lipca 2010 r. ([...]) organ pierwszej instancji zwrócił się do Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta Ż. o udzielenie informacji, czy w stosunku do Z. K. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne o świadczenia alimentacyjne, czy w stosunku do Z. K. wydano decyzję o zwrocie należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci zaliczek alimentacyjnych oraz czy organ ten dysponuje aktualnym wyrokiem zasądzającym od Wnioskodawcy alimenty na rzecz jego dzieci.
W odpowiedzi na powyższe pismo, organ pierwszej instancji otrzymał informację zawartą w piśmie z dnia 13 sierpnia 2010 r. ([...]), że wobec Wnioskodawcy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w sprawie zwrotu świadczeń otrzymanych przez Jego dzieci – B. K. i I.K.. Prezydent Ż. nie wydał do dnia 13 sierpnia 2010 r. decyzji w sprawie zwrotu przez Z. K. należności z tytułu wypłaconych na rzecz Jego dzieci zaliczek alimentacyjnych. W piśmie tym podniesiono także, że Prezydent Ż. prowadzi postępowanie w sprawie weryfikacji prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na rzecz B. K. i I.K. za okres świadczeniowy 2008/2009. Jak z kolei wynika z wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2004 r. (XIII RC3394/03), na rzecz B. K. i I. K. zasądzono alimenty od Z. K. w kwocie po 400 zł miesięcznie na każde dziecko.
W aktach sprawy znajduje się ponadto pismo wydane, z upoważnienia Prezydenta Ż., przez Naczelnika Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta w Ż. z dnia 21 stycznia 2010 r. informujące o tym, że łączna kwota wypłaconej na rzecz B. K. i I.K. zaliczki alimentacyjnej wynosi 12 580 zł, zaś stan zadłużenia Z. K. z powyższego tytułu wynosi 13 209 zł.
Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji w dniu [...] lipca 2010 r. ([...]) wydał decyzję, w której odmówił umorzenia należności ciążących na Wnioskodawcy z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci- B. K. i I. K., zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że brakuje podstaw do stwierdzenia, że zachodzą wymagane przez prawo przesłanki umorzenia w postaci skuteczności egzekucji przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z. K. odwołał się od tej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. w decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]) uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w aktach sprawy brakuje dokumentu, którego przedmiotem byłaby informacja dotycząca przebiegu i skuteczności ewentualnej egzekucji alimentów zasądzonych na mocy wyroku sądowego od Wnioskodawcy na rzecz jego dzieci- B. K. i I. K..
Organ pierwszej instancji, rozpatrując ponownie sprawę, wydał zaskarżoną decyzję, w której odmówił umorzenia ciążących na Z. K. należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych – B.K. i I. K., za okres od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji podniesiono, że egzekucja alimentów zasądzonych na mocy wyroku sądowego od Wnioskodawcy na rzecz jego dzieci- B. K. i I.K. nie była skuteczna przynajmniej przez okres 3 lat.
Z. K. odwołał się od tej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że Burmistrz O. nie jest dla Z.K., mieszkającego obecnie w Szwecji, organem właściwym w sprawie jego należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnianych – B. K. i I. K. za okres od 1 września 2005 r. do 30 trześnia 2008 r. (organem właściwym dłużnika).
W tym stanie rzeczy organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7- t.j.), organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w łącznej wysokości 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oraz 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z akt sprawy, wynika, że Odwołujący się od dnia 1 września 2005 r. nie przebywa w Polsce, lecz posiadając zgodę Urzędu Imigracyjnego w Szwecji na pobyt stały oraz szwedzki dokument tożsamości, mieszka w Szwecji. Z kolei ostatnim miejscem zamieszkania Z.K. w Polsce była O..
Zauważono, że zgodnie z art. 25 ustawy w zw. z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się w innych sprawach – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju.
Wobec powyższego, w rozpatrywanej sprawie należy ustalić właściwość organu w sprawie dotyczącej umorzenia ciążących na Z. K. jako dłużniku alimentacyjnym należności według jego ostatniego w kraju miejsca zamieszkania. Oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych – B. K. i I.K. za okres od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. jest Burmistrz O. Odnosząc się do meritum sprawy, Kolegium zauważa, że przesłanką umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych jest ustalenie, że egzekucja prowadzona wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat.
Jak ustalił organ pierwszej instancji, w okresie trzech ostatnich lat, tj. od dnia 26 stycznia 2007 r. do dnia 10 lutego 2011 r. egzekucja ciążących na Z. K. należności z tytułu obowiązku alimentacyjnego była tylko częściowo skuteczna, gdyż wyegzekwowane w poszczególnych miesiącach kwoty alimentów były niższe niż zasądzona ich wysokość.
Identyczny wniosek został wyprowadzony po uwzględnieniu rozliczenia dokonanego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach w związku z prowadzeniem egzekucji przez organ zagraniczny na podstawie Konwencji ONZ z dnia 20 czerwca 1956 r. o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą. W rozliczeniu tym uwzględniono także fakt złożenia przez Odwołującego się, na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w Żorach Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 7 sierpnia 2009 r. oraz z dnia 17 lutego 2009 r., do depozytu sądowego łącznej kwoty 9 600, 00 zł, stanowiącej równowartość 24 rat alimentacyjnych za okres od 1 lipca 2008 r. do 30 czerwca 2010 r., płatnych na rzecz małoletnich B. K. i I.K..
Wobec udokumentowanego przez organ pierwszej instancji faktu, że egzekucja alimentów wobec Z. K. nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, pozostają bez znaczenia argumenty podnoszone przez Odwołującego się.
W skardze na powyższą decyzję Z. K. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił, iż organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego przed szwedzkim organem egzekucyjnym. Oświadczył, że zaświadczenia wydane przez komornika, mają elementy poświadczenia nieprawdy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie odwołując się do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zaskarżona bowiem decyzja narusza w szczególności przepis art. 7 kpa określający jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego: zasadę prawdy obiektywnej, według której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (...). Zasada ta została rozwinięta w przepisie art. 77 § 1 kpa stanowiącym, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie powinno, przy tym budzić wątpliwości, że przepisy te obowiązują nie tylko w postępowaniu przed organem I instancji, ale i przed organem odwoławczym. Skoro odwołanie przenosi kompetencję do załatwienia sprawy administracyjnej w jej całokształcie na organ II instancji. Postępowanie wyjaśniające przed tym organem doznaje jednakże ograniczenia w art. 136 kpa – postępowanie prowadzone po wniesieniu odwołania, w myśl tego unormowania jest już tylko postępowaniem uzupełaniającym, a gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części decyzja podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W takiej sytuacji organ odwoławczy uprawniony jest wskazać okoliczności jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Do tych ogólnych uwag należy dodać i tę, że tylko wszechstronnie ustalone okoliczności sprawy pozwalają skonkretyzować normę prawa materialnego w podejmowanej decyzji administracyjnej.
Podstawę prawna zaskarżonej decyzji administracyjnej, jednocześnie decyzji ostatecznej w sprawie tworzą przepisy art. 30 ust. 1 i art. 28 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Przepisy te stanowią: organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
- 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (art. 30 ust. 1 ustawy). W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia /.../ (art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odnosząc się do meritum sprawy w związku z tym zauważa, że przesłanką umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych jest ustalenie, że egzekucja prowadzona wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat. Jak ustalił organ I instancji w okresie trzech ostatnich lat, tj. od dnia 26 stycznia 2007 r. do dnia 10 lutego 2011 r. egzekucja ciążących na Z. K. należności z tytułu obowiązku alimentacyjnego byłą tylko częściowo skuteczna, gdyż wyegzekwowane w poszczególnych miesiącach kwoty alimentów były niższe niż zasądzona ich wysokość. Wobec tego – przyjmuje organ odwoławczy bez znaczenia pozostają argumenty podnoszone przez odwołujących się.
Z tą konkluzją nie można się zgodzić.
Niezależnie bowiem organ odwoławczy pominął, że skarżący w odwołaniu od decyzji I instancji zarzucił, iż złożył skargę (i) na czynności komornika sądowego, którego informacje w sprawie dotyczące skuteczności egzekucji stanowiły istotną podstawę faktyczną orzekania organu administracyjnego. Z danych zawartych w odwołaniu wynika, że postępowania w tej kwestii toczą się przed Sądami Rejonowymi w Oławie i w Trzebnicy.
Niezależnie do tego wdrożone zostały postępowania karne p-ko temu komornikowi – skarżący wskazał dwie sygnatury akt spraw sądowych, chociaż sądu karnego już nie wymienił; można, biorąc pod uwagę pierwszą stronę odwołania, przyjąć, że sprawy te dotyczą,,poświadczenia nieprawdy lub zatajenia prawdy" przez komornika, wydającego,,stosowne zaświadczenia".
Okoliczność prowadzenia tych postępowań karnych przeciwko komornikowi jak i postępowań ze skarg Z. K. na czynności komornika pominięta przez administracyjne organy orzekające w sprawie, powoduje, że zaskarżona decyzja niewątpliwie narusza przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
To sprawia też, że orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. jako co najmniej przedwczesne nie mogło się ostać.
W dalszym postępowaniu pozasądowym organ odwoławczy powinien ustalić czy i jak zakończyły się postępowania o jakich była mowa wyżej, czy ich przedmiotem były informacje (a) złożone w sprawie przez właściwego komornika sądowego i ocenić okoliczności w nich ustalone z punktu widzenia stosownych w sprawie norm prawa materialnego (art. 30 ust. 1 i art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Wskazanie to, mające swe ugruntowanie w art. 141 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), nie ogranicza z oczywistych względów możliwości organu odwoławczego wynikającej z przepisy art. 138 § 2 kpa uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania.
Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.