Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej jako: "Kolegium") decyzją z dnia 12 października 2021 r. (znak: [...]) po rozpatrzeniu odwołania S. M. (dalej jako: "strona", "skarżący") utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta D., decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w D. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 23 sierpnia 2021 r. (Nr [...]), odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: A. M., J. M., P. M. i J. M. w kwocie 73 431,29 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 45 337,84 zł za okres od 1 października 2008 r. do 30 kwietnia 2020 r. oraz odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych: A. M., J. M., P. M. i J. M. w wysokości 31 395 zł.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 3 sierpnia 2020 r. wpłynął do organu I instancji wniosek strony z dnia 31 lipca 2020 r., sprecyzowany pismem z dnia 25 sierpnia 2020 r., o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych: A. M., J. M., P. M. i J. M. We wniosku strona wskazała, że legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie jest zdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Zmuszona jest korzystać ze wsparcia w codziennej egzystencji. Porusza się na wózku inwalidzkim. Po udarze mózgu cierpi na niedowład prawej części ciała. Stan jej zdrowia nie rokuje żadnej poprawy. Utrzymuje się z renty KRUS w kwocie 1 200 zł, z tego na leki miesięcznie przeznacza kwotę rzędu 300 zł - 400 zł, a na media około 250 zł. Do dyspozycji pozostaje kwota około 550 zł, którą przeznacza na skromne życie. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności.
Organ I instancji dwukrotnie odmawiał stronie udzielenia ulgi (decyzjami administracyjnymi z dnia 22 października 2020 r. oraz z dnia 30 marca 2021 r.), a po ich zaskarżeniu Kolegium dwukrotnie uchylało zaskarżone decyzje i przekazywało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (decyzjami administracyjnymi z dnia 29 grudnia 2020 r. oraz z dnia 25 maja 2021 r.).
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania organ I instancji decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. (Nr [...]), kolejny raz odmówił umorzenia należności z tytułu: wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 73 431,29 zł i odsetek za zwłokę w kwocie 45 337,84 zł za okres od 1 października 2008 r. do 30 kwietnia 2020 r. oraz wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 31 395 zł.
W podstawie prawnej i w uzasadnieniu prawnym zaskarżonej decyzji organ I instancji przywołał m. in. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm., dalej jako: "ustawa").
Organ I instancji wyjaśnił, że Ośrodek Pomocy Społecznej w D. jako organ właściwy wierzyciela, wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej A. M. za okres od 1 października 2013 r. do 30 kwietnia 2020 r. w wysokości 350 zł miesięcznie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń wynosiło 22 964,96 zł oraz ustawowe odsetki 123,32 zł.
We wcześniejszych latach świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane przez Ośrodek Pomocy Społecznej w K. na rzecz uprawnionych dzieci: A. M. (od 1 października 2008 r. do 30 września 2013 r.), J. M. (od 1 października 2008 r. do 31 marca 2012 r.), P. M. (od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2013 r.) i J. M. (od 1 października 2008 r. do 30 września 2011 r.). W tym przypadku zadłużenie na dzień wydania decyzji z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wynosiło 50 466,33 zł oraz ustawowe odsetki 45 214,55 zł. Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wypłacał również zaliczki alimentacyjne na rzecz uprawnionych dzieci: A. M., J. M., P. M. i J. M. Zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosiło 31 395 zł.
Organ I instancji w uzasadnieniu faktycznym decyzji opisał szczegółowo sytuację bytową, rodzinną i zdrowotną strony. Przyznał, że jest ona trudna i złożona. Wskazał, że ze zgromadzonych dowodów wynika, że strona ma 64 lata. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W prowadzeniu gospodarstwa domowego, w sporządzaniu posiłków i w zakupach, stronie pomaga sąsiad.
Strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Cierpi na liczne problemy ze zdrowiem o podłożu neurologicznym - przebyty udar mózgu, po którym występuje niedowład połowiczny prawostronny kończyn. Obecnie porusza się samodzielnie o kuli łokciowej. Ze względu na stan zdrowia strona nie jest zdolna do podjęcia pracy. Stan jej zdrowia nie rokuje żadnej poprawy.
Organ I instancji ustalił, że strona nie posiada żadnego majątku tj. zasobów pieniężnych, ruchomości i nieruchomości.
Organ I instancji podał, że strona zamieszkuje pod adresem [...], ale nie posiada tytułu prawnego do zamieszkałej nieruchomości. Przeniosła prawo własności nieruchomości położonej w R. (o łącznej powierzchni 2,9560 ha) oraz położonej w R. (o powierzchni 1,12 ha) na podstawie umowy darowizny, w formie aktu notarialnego, sporządzonej 6 stycznia 1999 r. na inną osobę, z zastrzeżeniem dla siebie dożywotniej i bezpłatnej służebności osobistej, polegającej na prawie korzystania z jednego pokoju z używalnością kuchni w domu mieszkalnym oraz z zabudowań gospodarczych w zakresie niezbędnym do zaspokajania potrzeb oraz dożywotnie i bezpłatne prawo użytkowania 30 arów gruntów.
Organ I instancji stwierdził, że wnioskowane umorzenie powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa strony nie pozwala na wywiązywanie się z obowiązków alimentacyjnych. Taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła, bo strona od 1 kwietnia 2016 r. ma stały dochód. Pobiera bowiem rentę rolniczą (w tym dodatek pielęgnacyjny i świadczenie uzupełniające dla niezdolnych do samodzielnej egzystencji). Po potrąceniach komorniczych z tytułu zaległych alimentów jej dochód wynosi 1 294,85 zł. Strona nie zalega ze stałymi opłatami. Reguluje je z wyprzedzeniem. Organ też ustalił, że średnie miesięczne wydatki strony w ujęciu miesięcznym przedstawiają się następująco: gaz 125 zł, prąd 54,74 zł, odpady komunalne 29 zł, telefon 30 zł, środki czystości 50 zł, odzież 50 zł, wydatki na leki według faktury nr 580/2021/P z dnia 29 lipca 2021 r. wynoszą miesięcznie 146,91 zł (440,74 zł:3 m-ce) i wyżywienie 400 zł. Łącznie kwota wydatków w skali miesiąca wynosi 885,65 zł. Z tego wynika, że suma miesięcznych środków finansowych po potrąceniu wydatków jaka pozostaje do dyspozycji strony wynosi 409,20 zł. Z tego wynika, że egzekucja jest obecnie wobec dłużnika alimentacyjnego skuteczna. Strona posiada środki pozwalające na stopniową spłatę zadłużenia.
Organ I instancji wskazał też, że wnioskodawca nie realizował obowiązku alimentacyjnego w takim zakresie w jakim obowiązek ten go obciążał wówczas, gdy jego sytuacja była lepsza. Dług narastał jeszcze przed chorobą strony. Z informacji uzyskanych od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. wynika, że postępowanie o egzekucję świadczeń alimentacyjnych jest prowadzone od 21 stycznia 2002 r. W czasie trwania egzekucji była tylko jedna wpłata pochodząca bezpośrednio od strony - 23 stycznia 2009 r., a od 16 września 2016 r. komornik dokonuje potrąceń z renty na poczet zaległych alimentów.
Organ wskazał na bierną, wieloletnią postawę strony w zakresie zaspokojenia potrzeb dzieci.
Od powyższej decyzji strona pismem z dnia 2 września 2021 r. wniosła odwołanie zarzucając organowi I instancji:
- 1) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez jego nie zastosowanie i odmowę umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy sytuacja zdrowotna i materialna strony przemawia w pełni za jego zastosowaniem, a wymagał tego słuszny interes strony, potwierdzony okolicznościami faktycznymi;
- 2) sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez błędne przyjęcie, że w przypadku strony nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie należności;
- 3) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że odwołujący prezentował bierną postawę w zakresie zaspokojenia potrzeb dzieci i nie płacił alimentów.
Strona wniosła o zmianę decyzji i umorzenie należności objętych wnioskiem oraz dopuszczenie dowodu w postaci 121 sztuk przekazów pocztowych z wpłat "dobrowolnych alimentów".
Kolegium decyzją z 12 października 2021 r. (znak: [...]) po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 23 sierpnia 2021 r. (Nr [...]).
Kolegium w uzasadnieniu decyzji przywołało i wyjaśniło podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym art. 30 ust. 2 ustawy.
Kolegium wskazało, że strona spłaca należności, bowiem ze świadczenia rentowego prowadzona jest skutecznie egzekucja, a pozostały po egzekucji dochód wystarcza stronie na pokrywanie wydatków związanych z utrzymaniem. Stwierdziło, że egzekucja należności alimentacyjnych nie zagraża egzystencji stronie. Kolegium przywołało, niekwestionowane przez stronę w odwołaniu, wyliczenia organu I instancji.
Kolegium dostrzegło trudną sytuację zdrowotną strony jednak wskazało, że jej sytuacja majątkowa nie jest wyjątkową, bo stała kwota dochodu pozwala regulować stronie należności alimentacyjne. Sytuacja dochodowa strony nie daje podstaw do wydania decyzji o umorzeniu należności.
W ocenie Kolegium nie można przy ocenie sprawy pominąć faktu, że niepełnosprawność strony istnieje od 62-go roku życia, co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2018 r., nr [...], datujące powstanie niepełnosprawności dopiero od 1 czerwca 2018 r. Rentę rolniczą pobiera od 1 kwietnia 2016 r. Natomiast świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci odwołującego i zaliczki alimentacyjne wypłacane były od 1 października 2008 r. Z tego wynika, że zobowiązania, o których umorzenie wnosi strona powstały w znacznej części jeszcze przez datą powstania niepełnosprawności.
Odnosząc się natomiast do przedstawionych kopi 121 dowodów wpłat "dobrowolnych alimentów" Kolegium stwierdziło, że po pierwsze na tych dowodach brak jest tytułu wpłat. Po drugie przywołało wyjaśnienia uzyskane od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. z których wynika, że ani wierzycielka, ani dłużnik nie zgłaszali komornikowi o wpłatach na poczet alimentów dokonywanych bezpośrednio wierzycielce. W sierpniu 2020 r. komornik otrzymał informację od dłużnika o dokonanych przez niego wpłatach bezpośrednio do wierzycielki i prowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące przesłanych przez dłużnika dowodów nadania przekazu pocztowego. Wierzycielka nie zaliczyła przekazanych jej przez dłużnika, bezpośrednio kwot pieniężnych na poczet alimentów, które w tytułach przekazów nie zostały opisane jako alimenty. Z tego wynika, że przedstawione dowody nie mogą mieć wpływu na sprawę dotyczącą umorzenia należności alimentacyjnych.
Obowiązek alimentacyjny strony względem jego dzieci realizował organ wypłacając należności alimentacyjne ze środków publicznych. Wypłacone należności podlegają egzekucji i jak do tej pory egzekucja jest prowadzona z majątku odwołującego bez zagrożenia jego egzystencji.
W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła:
- 1) naruszenie art. 30 ust 2 ustawy poprzez jego nie zastosowanie, i odmowę umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy sytuacja materialna i zdrowotna strony przemawia w pełni za jego zastosowaniem, a wymagał tego słuszny interes strony, potwierdzony okolicznościami faktycznymi;
- 2) naruszenie art 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie nierzetelnej analizy materiału dowodowego skutkującego błędnym ustalaniem comiesięcznych stałych wydatków i pozostającej skarżącemu kwotą do dyspozycji i nienależytą oceną dokonywanych przez skarżącego wpłat na rzecz wierzycieli.
Wskazując powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.
Strona nie podzieliła poglądu Kolegium, że brak wpisania tytułów w ponad 120 przekazach pocztowych nie pozwala na uznanie, że środki te przekazywane były przez skarżącego na poczet alimentów. Cykliczność wpłat przemawia za uznaniem, że zaspokajały bieżące potrzeby uprawnionych w drodze alimentów. Wpłaty bezpośrednio na rzecz wierzyciela świadczą, że strona nie prezentowała biernej postawy i w miarę możliwości regulowała alimenty.
Strona nie podzieliła poglądu organów, że pozostaje jej kwota 400 zł. Mając na uwadze rosnące ceny towarów i usług jest wadliwym przyjęcie kosztów zakupu, w skali miesiąca: żywności na kwotę 400 zł, środków czystości na kwotę 30 zł oraz odzieży i obuwia na kwotę 50 zł. Na wydatki związane z leczeniem strona wydaje 300 – 400 zł, a nie jak uznaje organ w wysokości 146 zł. W jej ocenie nie pozostaje jej żadna wolna kwota pozwalająca na spłatę zadłużenia. Strona wskazała, że jej trudna i złożona sytuacja życiowa, pozwala stwierdzić, że nie jest ona w stanie spłacać należności bez narażania się na pozbawienie możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wniosło też o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach.
Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że akty te nie zostały wydane z naruszeniem przepisów w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy zasadnie odmówiono skarżącemu umorzenia należności, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Z powołanego wyżej art. 30 ust. 2 ustawy wynika, że decyzja oparta na powyższym przepisie ma charakter uznaniowy.
Umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego należy do fakultatywnych form pomocy dłużnikom i organ może, lecz nie musi jej udzielić w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy, a więc z przepisu tego nie wynika obowiązek udzielenia pomocy, w dodatku w zakresie precyzyjnie określonym przez dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (lub odsetki od tych należności, jeżeli zostały także objęte przez wnioskodawcę przedmiotem żądania) w całości lub w części, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi.
Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie przez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Należy też zaznaczyć, że umorzenie zobowiązania powinno nastąpić tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaległości alimentacyjnych.
Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. O ile stanowisku organu nie można przypisać cech dowolności, a więc gdy ma ono oparcie w zgromadzonym materiale, jest umotywowane i logicznie poprawne, to podważenie go w postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne.
W ocenie Sądu organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i dokonały prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy. Prawidłowo ustalone okoliczności sprawy upoważniały do wniosków przedstawionych w decyzjach organów obu instancji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Żądanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu sytuacji życiowej przez niego przedstawionej, a wniosków wyciągniętych na tej podstawie nie można uznać za dowolne. Zasadnie organy przyjęły, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest okoliczność, że dłużnik aktualnie może wywiązywać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji podano, że skarżący ma 64 lata (obecnie lat 66), jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W prowadzeniu gospodarstwa domowego (w sprzątaniu, sporządzaniu posiłków i zakupach) pomaga sąsiad. Podał, że cierpi na liczne problemy ze zdrowiem o podłożu neurologicznym. Przebył udar mózgu. Ma problemy z poruszaniem się. Obecnie porusza się samodzielnie o kuli łokciowej. Ze względu na stan zdrowia nie jest zdolny do podjęcia pracy (dowód: protokoły z przesłuchań skarżącego z: 17 września 2020 r., 9 lutego 2021 r. i 26 lipca 2021 r. oraz oświadczenie skarżącego z 11 sierpnia 2021 r. w akt. adm.).
Na dowód powyższego skarżący przedłożył organom orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, nierokujące poprawy stanu zdrowia ustalające, że niepełnosprawność powstała od 1 czerwca 2018 r. (dowód: Orzeczenie z 26 czerwca 2018 r. w akt. adm.).
Organy ustaliły, że źródłem utrzymania skarżącego jest pobierana od 1 kwietnia 2016 r. renta rolnicza (w tym dodatek pielęgnacyjny i świadczenie uzupełniające dla niezdolnych do samodzielnej egzystencji). Co istotne ustaliły, że ze świadczenia wypłacanego przez KRUS jest potrącane zajęcie komornicze m. in na poczet wymagalnych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 524,98 zł. Po potrąceniu do wypłaty pozostaje skarżącemu 1 294,85 zł (dowód: pismo KRUS OT w K. z dnia 15 lipca 2021 r. w akt. adm.), co skarżący potwierdził (dowód: protokół z przesłuchania skarżącego z 26 lipca 2021 r. i oświadczenie skarżącego z 11 sierpnia 2021 r. w akt. adm.).
Organy wskazały, że egzekucję wymagalnych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przeciwko skarżącemu prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. W czasie trwania egzekucji była tylko jedna wpłata pochodząca bezpośrednio od strony - 23 stycznia 2009 r., a od 16 września 2016 r. komornik dokonuje potrąceń z renty rolniczej wypłacanej przez KRUS. Od marca 2021 r. z renty rolniczej jest potrącana kwota 524,98 zł. Wcześniej były to kwoty niższe (dowód: pisma Komornika przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. z 9 lutego 2021 r., z 5 i 19 lipca 2021 r. w akt. adm.).
Egzekucja należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zatem wobec skarżącego skuteczna. Będzie skuteczna w przyszłości skoro dłużnik będzie mógł spłacać egzekwowany przymusowo dług alimentacyjny. Skarżący posiada bowiem środki ze stałego świadczenia rentowego pozwalające na stopniową spłatę zadłużenia (choć w trybie przymusowym), a 6 października 2021 r., jak wskazały organy, osiągnął wiek emerytalny i świadczenia z tego tytułu.
W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z 3 sierpnia 2021 r. do złożenia oświadczenia o sytuacji materialno – bytowej skarżący i do udokumentowania ponoszonych wydatków z ostatnich 3 miesięcy (dowód: wezwanie z 3 sierpnia 2021 r. w akt. adm.) skarżący przedstawił miesięczną strukturę swoich wydatków dołączając faktury, dowody wpłat oraz informacje o wysokości ponoszonych opłat (dowód: Oświadczenie o sytuacji materialno – bytowej z 11 sierpnia 2021 r. z załączonymi dokumentami w akt. adm.). Na podstawie informacji podanych przez samego skarżącego i przedstawionych przez niego dowodów organy ustaliły, że średnie jego miesięczne wydatki wyniosły: gaz 125 zł (zgodnie z załączonymi przez skarżącego fakturami i dowodami wpłaty skarżący płacił za gaz za okresy dwumiesięczne, więc zadeklarowaną przez niego kwotę 250 zł organy podzieliła na dwa); prąd 54,74 zł; odpady komunalne 29 zł; telefon 30 zł; środki czystości 50 zł; odzież 50 zł, wydatki na leki 146,91 zł (udokumentowaną fakturą nr 580/2021/P z dnia 29 lipca 2021 r. kwotę 440,74 zł organy podzieliły na trzy miesiące) i wyżywienie 400 zł. Łącznie kwota wydatków w skali miesiąca wynosiła średnio, po zsumowaniu, 885,65 zł. Organy przyjęły zatem prawidłowo, że skarżący nie tylko posiada stałe dochody w postaci renty rolniczej pozwalające na skuteczną komorniczą egzekucję należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i stopniową spłatę zadłużenia, ale ustaliły, że z wypłacanej skarżącemu kwoty (1 294,85 zł) po potrąceniu średnich miesięcznych wydatków (885,65 zł) pozostaje do dyspozycji jeszcze kwota ok. 400 zł.
Według Sądu ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ są prawidłowe, a ich ocena właściwa, nienosząca cech dowolności.
Na tle art. 30 ust. 2 ustawy istnieje bogate orzecznictwo sądowoadministracyjne. Podkreśla się w nim w szczególności, że umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy gdyż jest to najdalej idąca ulga. Powinna mieć miejsce wówczas gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 781/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1/19). Podkreśla się, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktów, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi.
Tym samym jego sytuacja dochodowa i rodzinna musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, (tak co do wniosku o umorzenie jak i rozłożenie na raty zaległości z tytułu funduszu alimentacyjnego).
Stwierdzenia organu co do oceny stanu zdrowia i możliwości ewentualnej pracy zarobkowej są takie jak oczekuje tego skarżący. Poza sporem jest, że organy uznały, oceniając zebrany materiał dowodowy, że jest on osobą chorą. Organy podkreślały, że jest on w trudnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej. Jednak jest to sytuacja typowa a nie wyjątkowa, jeśli idzie o dłużników alimentacyjnych. Nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 30 ust. 2 ustawy.
Zgodzić się należy z organami, że osoba otrzymująca rentę rolniczą, z której jest prowadzona skutecznie egzekucja komornicza wymagalnych świadczeń alimentacyjnych, jest w stanie spłacać zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych. W takiej sytuacji stan zdrowia skarżącego nie stanowi sam w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej.
Ponadto wypłacana skarżącemu renta rolnicza, po potrąceniach egzekucyjnych, w wysokości 1 294,85 zł jest faktycznie kwotą niewysoką. Wystarcza jednak ona na zapewnienie skarżącemu podstawowych środków do egzystencji. Z przedłożonych przez skarżącego dowodów wynika, że po potrąceniu średnich miesięcznych wydatków, w kwocie 885,65 zł, pozostaje mu do dyspozycji jeszcze kwota ok. 400 zł. Może je wydać i niewątpliwie wyda na własne potrzeby wskazane w skardze. Co istotne skarżący ma zapewnioną dożywotnio i bezpłatnie służebność osobistą, polegającą na prawie korzystania z jednego pokoju z używalnością kuchni w domu mieszkalnym oraz z zabudowań gospodarczych w zakresie niezbędnym do zaspokajania potrzeb oraz dożywotnie i bezpłatne prawo użytkowania 30 arów gruntów. Korzysta też z pomocy sąsiada.
Prawidłowo organy ustaliły, że skarżący nie realizował obowiązku alimentacyjnego w rozmiarze w jakim był obciążony, w czasie gdy jego sytuacja zdrowotna była dużo lepsza, jeszcze przed powstaniem jego niepełnosprawności, istniejącej dopiero od 62 roku życia.
Z informacji organu I instancji na dzień wydania decyzji wynika, że świadczenia na rzecz uprawnionych córek skarżącego wypłacane były od 1 października 2008 r. i powstały z tego tytułu dług jest rzeczywiście znaczny. Natomiast suma dobrowolnej wpłaty ze strony skarżącego wyniosła w tym okresie jedynie 850 zł (wpłata dokonana w dniu 23 stycznia 2009 r.) (dowód: pismo Komornika przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. z dnia 9 lipca 2021 r. i załączona do niego Karta rozliczeniowa w akt. adm.).
Należy zauważyć, że sama sytuacja materialna, w tym wysokie zadłużenie, nie może przesądzać za zasadnością umorzenia należności wypłaconych osobom uprawnionym. Świadczenia alimentacyjne wypłacane były: J. M. (urodzonej [...], P. M. (urodzonej [...] J. M. (urodzonej [...] i A. M. (urodzonej [...]). Egzekucję świadczeń alimentacyjnych przeciwko skarżącemu Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. prowadzi od 21 stycznia 2002 r. Podstawę wypłat świadczeń alimentacyjnych stanowił wyrok Sądu Okręgowego w K. z 31 października 2001 r., sygn. akt I 1 C900/99/R (wyrok w akt. admin.) ustalający alimenty na rzecz córek skarżącego: J. M. i P. M. (po 250 zł miesięcznie) J. M. (20 zł miesięcznie) i A. M. (150 zł miesięcznie). Alimenty dla A. M. zostały podwyższone wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] w K. z 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt III RC 589/09/N (wyrok w akt. adm.) od dnia 23 lipca 2009 r. na kwotę 350 zł miesięcznie.
Skarżący posiada więc zadłużenie, którego wysokość spowodowana została wieloletnim brakiem uiszczania przez skarżącego świadczeń alimentacyjnych na rzecz uprawnionych córek zanim sytuacja zdrowotna skarżącego pogorszyła się w 2018 r. Odnosząc się do kopii 121 przekazów pocztowych, z lat 1998 – 2008 (według stempla pocztowego), dokumentujących kwoty wpłacone wg. skarżącego z tytułu "alimentów", a adresowanych do byłej małżonki skarżącego Sąd stwierdza, że wskazane w nich okoliczności nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Kolegium wskazało, że na tych dowodach brak jest tytułu wpłat. Wskazało, że z wyjaśnień uzyskanych od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. wynika, że ani wierzycielka, ani dłużnik nie zgłaszali komornikowi o wpłatach na poczet zasądzonych alimentów dokonywanych bezpośrednio wierzycielce. W sierpniu 2020 r. Komornik otrzymał informację od dłużnika o dokonanych przez niego wpłatach bezpośrednio do wierzycielki i prowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące przesłanych przez dłużnika dowodów nadania przekazu pocztowego. Wierzycielka nie zaliczyła jednak przekazanych jej przez dłużnika, bezpośrednio kwot pieniężnych na poczet alimentów, które w tytułach przekazów nie zostały opisane jako alimenty. Stąd z egzekucji Komornika nie zostały wykluczone kwoty odpowiadające wpłatom dokonanym przez skarżącego bezpośrednio byłej małżonce.
Sąd stwierdza, że dobrowolne, bezpośrednie wpłaty dłużnika alimentacyjnego na rzecz byłej żony, we wskazanym okresie 1998 – 2008, nie stanowią same w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń przyznanych i wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 30 ust. 2 ustawy organy badają jedynie, czy wzgląd na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, niepozwalającą w przyszłości na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku, powinien uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W sprawie istotne jest, że - pomimo ww. dobrowolnych wpłat dłużnika - zostały przyznane i wypłacone na dzieci skarżącego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a tym samym istnieje, w dniu wydania kontrolowanej decyzji, niesporna kwota należności z tego tytułu.
Obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego córek został zrealizowany ze środków publicznych. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych. Dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 ustawy). Należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (art. 27 ust. 3 ustawy). Dlatego uzasadnionym jest oczekiwanie uregulowania świadczeń alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionym, przypadających od skarżącego. Wypłacone należności podlegają egzekucji komorniczej i jak do tej pory egzekucja jest prowadzona z majątku skarżącego skutecznie, bez zagrożenia jego egzystencji.
Z powołanych wyżej względów należało zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy, a także art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. uznać za nieuzasadnione.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.