Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] września 2013 r. po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w sprawie odmowy przyznania A. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na K. W. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267) – dalej k.p.a. orzekło iż utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podano, że wniosek skarżącej z dnia 5 czerwca 2013 r. złożony w organie I instancji o udzielenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. został przez ten organ rozpoznany negatywnie, decyzją z dnia 8 sierpnia 2013 r.
Organ I instancji powołując się na przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, Poz. 992 ze zm.) – dalej ustawa, stwierdził, że w sprawie występuje negatywna przesłanka dyskwalifikująca możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni tworzy rodzinę z mężem A. i synem K., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 27 sierpnia 2001 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalono ponadto, na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L., że mąż wnioskodawczyni – ojciec niepełnosprawnego K. od dnia 1 września 2001 r., ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad synem, którą pobierał w okresie od dnia 1 września 2001 r. do dnia 30 listopada 2006 r. Organ I instancji wskazał również, że zgodnie z zaświadczeniem ZUS, prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad synem zostało zawieszone, nadal jednak mąż skarżącej jest uprawniony do tego świadczenia. Powyższa okoliczność stanowi negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 ustawy stanowiącą podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni, podała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Wyjaśniła, że ze względu na niepełnosprawność syna opiekowała się nim od urodzenia, rezygnując z zatrudnienia. Stwierdziła, że mąż skorzystał z prawa do wcześniejszej emerytury, aby odciążyć ją od obowiązków związanych z opieką nad synem, stan zdrowia utrudniał jej sprawowanie opieki nad dzieckiem. Podała też, że od 2006 r. mąż jest już na swojej wypracowanej emeryturze. Nie jest prawdą, iż mąż korzysta z wyższego świadczenia emerytalnego. Podkreśliła, że z uwagi na zakres i długi okres sprawowania opieki nad synem zasłużyła na przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego i odwołania, stwierdziło, że podstawę materialnoprawną do orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ II instancji powołał treść art. 17 ust. 1 tej ustawy jak również ust. 5, który w pkt 3 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Kolegium stwierdziło, że z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika jednoznacznie, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może ubiegać się matka lub ojciec jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się między innymi orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później lub niż do ukończenia 18 roku lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto jeżeli nie występują negatywne przesłanki określone w art. 15 ust. 5 ustawy.
Organ II instancji ustalił następujący stan faktyczny.
Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 4 sierpnia 2001 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności, który datuje się od urodzenia, ma charakter trwały; orzeczenie wydano na stałe.
Skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem K. i mężem A.. Nigdy nie pracowała, nie prowadziła gospodarstwa rolnego ani działalności gospodarczej. Wskazał też, że organ I instancji na podstawie zaświadczenia ZUS w L. z dnia 2 i 17 lipca 2013 r. ustalił, że mąż wnioskodawczyni od dnia 1 września 2001 r. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym synem, którą pobierał w okresie od dnia 1 września 2001 r. do dnia 30 listopada 2006 r. Prawo do w/w emerytury zawieszono. Mąż wnioskodawczyni A. od dnia 1 grudnia 2006 r. pobiera emeryturę z innego tytułu, jednak nadal posiada prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym synem.
Ponadto został uznany orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 23 maja 2013 r. za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym okresowo do dnia 31 maja 2018 r. a stopnień niepełnosprawności datuje się od maja 2013 r.
Oceniając zebrany materiał dowodowy organ II instancji stwierdził, że bezspornym jest, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, a jej zakres wymusza rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dodano, że organ I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie występuje przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy, wyłączająca możliwość przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Jak wykazano bowiem w toku postępowania mąż wnioskodawczyni a ojciec K., posiada uprawnienie do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym synem. Powyższa okoliczność wyłącza możliwość przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Organ II instancji stwierdził, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją związaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne a niewypełnienie jednej ze wskazanych wyżej przesłanek lub wystąpienie przesłanki negatywnej, jak ma miejsce w niniejszej sprawie, obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że organ I instancji, odmawiając stronie prawa do wnioskowanego świadczenia nie naruszył obowiązujących przepisów prawa.
Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni i zarzuciła jej:
- 1. Naruszenie art. 17 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy skarżąca wyczerpała wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na syna K.;
- 2. Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i uznanie, że w sprawie występuje negatywna przesłanka wyłączająca możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z tego powodu, że ojciec K., A. posiada uprawnienie do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym synem, podczas gdy okoliczność ta, mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy a także obowiązujące przepisy jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia;
- 3. naruszenie naczelnej zasadny postępowania administracyjnego - prawdy obiektywnej stypizowanej w art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
- 4. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie nakazu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiał dowodowego;
- 5. naruszenie reguł procesowych zawartych w art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak doprowadzenia skarżącej do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia a w konsekwencji uniknięcia wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu- co jest celem realizacji w/w artykułu.
Wskazując na powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji.
W uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni rozwinęła przedstawione wyżej zarzuty. Przede wszystkim podała, że wówczas, gdy mąż przebywał na wcześniejszej emeryturze z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem ona nie pobierała żadnych innych świadczeń z tego tytułu. Ponadto mąż jest od 2006 r. na emeryturze pracowniczej, na którą przeszedł mając 60 lat. W tej chwili opiekę nad synem sprawuje wnioskodawczyni, bowiem mąż nie jest w stanie sprostać wymaganiom związanym z pieczą nad synem z powodu złego stanu zdrowia.
Powyższej okoliczności, stanu zdrowia męża, organ nie wziął pod uwagę a także faktu, że wyłączną opiekę nad synem sprawuje wnioskodawczyni.
Wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia, zatem zasiłek opiekuńczy przysługuje jej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając stanowisko w sprawie przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2013 r. skarżąca złożyła do akt sprawy pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] października 2013 r., w którym to poinformowano męża wnioskodawczyni, w związku z jego pismem z dnia 24 października 2013 r., że decyzją z dnia 18 grudnia 2006 r. wstrzymano mu wypłatę emerytury o symbolu EWK-233059-5/25 w związku z przyznaniem od dnia 1 grudnia 2006 r. t.j. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek emerytalny o symbolu E1-233059-5/15 emerytury decyzją z dnia 18 grudnia 2006 r.
Emerytura o symbolu E1 jest przyznana na stałe i jest świadczeniem wypłacanym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić zaskarżoną decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.
Jednakże zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce lub ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 8 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopni niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego uczenia, rehabilitacji i edukacji ust. 1).
Ust. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełniane są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ust.
- 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: (1....), 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.
W niniejszej sprawie podstawą do odmowy przyznania świadczenia było dokonane przez organy ustalenie, że mąż wnioskodawczyni A. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na syna K.. Ustalenia powyższe oparte były na dwóch zaświadczeniach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 2 lipca oraz 17 lipca 2013 r.
Potwierdziły one, że mąż wnioskodawczyni A. od dnia 1 września 2001 r. miał ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którą pobierał w okresie od dnia 1 września 2001 r. do dnia 30 listopada 2006 r. Prawo do w/w emerytury zostało zawieszone – nadal posiada do niej prawo. Natomiast od 1 grudnia 2006 r. pobiera emeryturę z innego tytułu, gdyż świadczenie jest korzystniejsze.
Powyższe dane dały organom podstawę do zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 3 i zadecydowały o odmowie przyznania świadczenia.
Natomiast zupełnie innej treści jest zaświadczenie ZUS w L. z dnia 31 października 2013 r. Wynika z niego, że emerytura jaką pobiera mąż wnioskodawczyni od dnia 1 grudnia 2006 r. do nadal jest przyznana na stałe i wypłacana. Poprzednio przyznana emerytura o podanym przez ZUS symbolu – numerze została wstrzymana decyzją z dnia 18 grudnia 2006 r.
Ostatecznie zatem należałoby wyjaśnić dokładnie co najmniej w oparciu o wyżej wymienione decyzje i uzasadnienia ich dotyczące jakie uprawnienia i z jakiego tytułu uzyskał mąż wnioskodawczyni z dniem 1 czerwca 2001 r., jakie uprawnienia zaś z dniem 1 grudnia 2006 r. i jakie skutki dla wcześniejszej decyzji o przyznaniu emerytury ma decyzja o emeryturze pobieranej od 1 grudnia 2006 r.
Z zaświadczeń z lipca 2013 r. wynika, że emerytura z której korzystał mąż strony od dnia 1 czerwca 2001 r. została zawieszona. W związku z powyższym organ winien również ustalić w oparciu o informację podaną przez ZUS a także analizę obowiązujących w tym zakresie przepisów jakie znaczenie ma decyzja o zawieszeniu wcześniejszej emerytury dla rozpoznania niniejszej sprawy (a przede wszystkim czy instytucja taka w ustawie o emeryturach istnieje).
Na marginesie Sąd wskazuje, że możliwość uzyskania emerytury bez względu na wiek dla pracowników, którzy nie mogli kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia dziecka wymagającego stałej opieki była przewidziana w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 1989 r., Nr 28, poz. 149 ze zm.). Rozporządzenie to utraciło moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1999 r. Jednakże na mocy przepisów przejściowych zawartych w ustawie emerytalnej – art. 186 ust. 3 – możliwość nabycia uprawnień do wskazanej emerytury zachowały osoby, które do dnia 31 grudnia 1998 r. spełniły wszystkie warunki wymagane w przepisach rozporządzenia z dnia 15 maja 1989 r.
Odrębna możliwość nabycia prawa do emerytury dla osób opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki wynika z art. 58 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tych okolicznościach uznać należy, że organy naruszyły art. 7, art. 77 oraz 107 § 1 i § 3 k.p.a. nie wyjaśniając w sposób jednoznaczny sytuacji w jakiej pozostaje mąż strony odnośnie pobieranej obecnie i wcześniej emerytury a tym samym złożonego przez wnioskodawczynię wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Odpowiadając na zarzuty skargi – szeroko rozważane i podkreślane w uzasadnieniu, że mąż wnioskodawczyni posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności – jest chory i nie może sprawować osobistej opieki nad chorym synem Sąd stwierdza, że powołany na wstępie rozważań ust. 3 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, iż ustawodawca uznał, że tylko znaczny stopień niepełnosprawności wyłącza możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej.
H.B.30.04.2014 r.