Uzasadnienie
Pismem z dnia 09 grudnia 2016 r. skierowanym do Prezesa Sądu Rejonowego w G. G L. powołując się na art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o udostępnienie informacji publicznej z akt sprawy [...] (poprzednio [...]) w postaci poniżej wskazanych dokumentów urzędowych:
Przyjęty i przetworzony przez sąd akt oskarżenia,
Protokoły rozpraw mających miejsce przed sadami obu instancji,
Wyrok orzeczony przed sądem I i II instancji wraz z ich uzasadnieniami.
Wnosił o udostępnienie wyżej wskazanych informacji przez wykonanie skanów ww. dokumentów do postaci plików graficznych lub PDF i zgranie na płytę CD/ DVD, ewentualnie wykonanie kserokopii ww. dokumentów urzędowych i umożliwienie ich odbioru osobistego przez wnioskodawcę w siedzibie sądu.
Pismem z dnia 21 grudnia 2016 r. Prezes Sądu Rejonowego w G. poinformował skarżącego, iż jego żądanie dotyczy udostępnienia informacji innej niż informacja publiczna w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 06 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 1 ust 2 powołanej wyżej ustawy jej uregulowania nie mają zastosowania w przypadku informacji, których zasady udostępnienia uregulowane są w przepisach innych ustaw. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku wniosku skarżacego, który w istocie dotyczy udostępnienia akt postępowania karnego, gdyż zasady udostępnienia akt takiego postępowania określone zostały w art. 156 k.p.k. Prezesa Sądu Rejonowego w G. zaznaczył, iż jego stanowisko jest zgodne z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 09 grudnia 2013 roku, sygn. akt I OPS 7/13 wyraził pogląd, iż akta postępowania karnego nie są informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, a dokumenty z tych akt są udostępniane w drodze uregulowań szczególnych, o których mowa w art. 1 ust 2 ustawy z dnia 06 września 2001 roku.
Dlatego też Prezes Sądu zgodnie z treścią art 14 ust 2 ustawy z dnia 06 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej pismem poinformował skarżącego, że informacje zawarte w jego wniosku nie stanowią informacji nie mogą być udostępnione w trybie przepisów tej ustawy.
Pismem z dnia 08 stycznia 2017 r. G. L. wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w G., zarzucając mu naruszenie:
- 1. art. 7, art. 77 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
- 2. art. 1 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
- 3. art. 2 ust.2, art. 13 ust. 1, art. 13 ust. 2, art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej
- 4. art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997r.
przez nieudzielenie informacji publicznej zgodnie z żądanym zakresem oraz poprzez bezczynność organu administracji publicznej.
Ponadto zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 156 § 1 k.p.k. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, ponieważ dowolnie i błędnie przyjęto, że art. 156 § 1 k.p.k. reguluje tryb dostępu do akt sprawy karnej i w tym zakresie uregulowania ustawy o dostępie do informacji publicznej są wyłączone, w sytuacji, gdy tryb udostępniania informacji publicznej przewidziany w ustawie o dostępie do informacji publicznej nie koliduje bowiem z przepisami Kodeksu postępowania karnego i w oparciu o przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej można również uzyskać informacje publiczne znajdujące się w aktach sprawy karnej. Równocześnie wskazał, iż zaskarża rozstrzygnięcie strony przeciwnej z dnia 21 grudnia 2016 roku odmawiające skarżącemu udostępnienia informacji publicznej poprzez udostępnienie odpisów (w postaci komputerowego zeskanowania do postaci graficznej albo formatu PDF, ewentualnie wykonanie kserokopii) dokumentów sporządzonych lub przyjętych przez urzędników - pracowników Sądu Rejonowego w G. w trakcie postępowania sądowego o sygnaturze akt [...].
W związku z powyższym wnosił o:
- 1) nakazanie stronie przeciwnej do udostępnienie informacji publicznej w formie żądanej przez skarżącego we wniosku z dnia 09 grudnia 2016 r., w terminie czternastu dni.
- 2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego ustanowionego pełnomocnika.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w swoim wniosku sprecyzował jakich dokumentów urzędowych dotyczy jego wniosek. Miał to być przyjęty i przetworzony przez sąd akt oskarżenia, protokoły z rozpraw mających miejsce przed sądami obu instancji oraz wyroki orzeczone przed sądami obu instancji waz z ich uzasadnieniami. W odpowiedzi skarżony zawiadomił wnioskodawcę o niemożności udostępnienia przedmiotowych informacji uznając, że akta postępowania karnego nie są informacją publiczną. Przy czym negatywną odpowiedź skarżony ograniczył do zwykłej pisemnej informacji, nie wydając w tej sprawie decyzji administracyjnej. W opinii skarżącego nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony przeciwnej, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wnioskowane przez skarżącego dokumenty nie stanowią "akt postępowania karnego" jako zbioru dokumentów lecz ich fragment, skonkretyzowane dokumenty, które mają walor informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Podkreślił, że wskazał we wniosku konkretną, interesującą go informację i nie wnosił o udostępnienie akt sprawy jako całości lub też ich przeważającej części. Ponadto należy zauważył, że skoro wyroki ogłaszane w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej łącznie z ustnymi motywami rozstrzygnięcia są jawne, nie ma powodu, aby szczególne obostrzenia w tym zakresie konstruować, gdy chodzi o pisemną dokumentację orzeczenia sądu. Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości nie jest sprawą prywatną stron postępowania, ale kwestią publiczną, zaś do końcowego rezultatu tego procesu, jakim jest orzeczenie sądowe, nieskrępowany dostęp powinni mieć wszyscy obywatele. W dalszej części uzasadnienia skarżący szeroko przedstawił uzasadnienie prawne swojego żądania oraz wskazał na konkretne orzeczenia sądów administracyjnych potwierdzające słuszność jego poglądów.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w G. wniósł o oddalenie skargi, gdyż w ocenie Prezesa Sądu Rejonowego w G. nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem pismem z dnia 21 grudnia 2016 roku Prezes Sądu Rejonowego w G. poinformował skarżącego, iż jego żądanie dotyczy udostępnienia informacji innej niż informacja publiczna w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 06 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie bowiem z art 1 ust 2 powołanej wyżej ustawy jej uregulowania nie mają zastosowania w przypadku informacji, których zasady udostępnienia uregulowane są w przepisach innych ustaw. Dalej organ powielił argumentację opisaną w (wyżej już przytoczonym) piśmie do skarżącego z dnia 21 grudnia 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a P.p.s.a. Z kolei stosownie do treści art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności albo stwierdzenia bądź uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, a nadto rozstrzyga w kwestii, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Celem skargi na bezczynność organu administracji jest natomiast zwalczanie braku działania w załatwianiu sprawy administracyjnej. W doktrynie oraz orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że o bezczynności organu administracji możemy mówić wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadząc postępowanie, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, czy też nie podejmuje innej stosownej czynności. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność organu administracji nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt, czy czynność nie zostały dokonane przez organ. Natomiast Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili orzekania. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy.
W świetle powyższego dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że był on zobowiązany na podstawie obowiązujących przepisów prawa do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo to nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi. Ocena, co do bezczynności organu, dokonana być musi na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu oraz wynikających z przepisów uprawnieniach i obowiązkach.
W kontrolowanej sprawie skarżący wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w G. w związku z niezałatwieniem jego wniosku 09 grudnia 2016 r.
Wobec tego prawem materialnym, na podstawie którego należy ocenić postępowanie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej, jest ustawa z dnia 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. r., poz. 176), zwana dalej "u.d.i.p."
Ustawa ta w kompleksowy sposób reguluje zagadnienie dostępu do informacji publicznej, określa zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy oraz procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej.
W rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że Prezes Sądu Rejonowego w G. jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 u.d.i.p.
Pojęcie informacji publicznej określone natomiast zostało w art. 1 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. Tę ogólną definicję doprecyzowuje art. 6 ust. 1, który wymienia rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje o charakterze informacji publicznych, czyniąc to w sposób otwarty, czemu służy zwrot "w szczególności". Doktryna oraz orzecznictwo sądowe, w oparciu o ogólną formułę ustawy, a także konstytucyjną konstrukcję prawa do informacji zawartą w art. 61 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej, przyjmuje szerokie rozumienie pojęcia "informacja publiczna". Za taką uznaje się każdą wiadomość wytworzoną przez szeroko rozumiane władze publiczne i osoby pełniące funkcje publiczne lub odnoszącą się do władz publicznych, a także wytworzoną lub odnoszącą się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem publicznym.
Okoliczność, że określona informacja zawiera dane dotyczące prywatności, tajemnice przedsiębiorstwa czy też inne prawem chronione tajemnice, nie oznacza, że traci ona charakter informacji publicznej. Nadal jest informacją publiczną, ale zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. prawo do jej uzyskania podlega stosownym ograniczeniom.
W tej sytuacji wniosek powinien był być rozpoznany w trybie określonym w ustawie o dostępie do informacji publicznej, a podmiot zobowiązany winien zakończyć wszczęte tym wnioskiem postępowanie w sposób przewidziany prawem, tj. poprzez udzielenie informacji w drodze czynności materialno-technicznej zgodnie z wnioskiem (art. 7 ust. 1 pkt 2) lub poprzez odmowę udzielenia informacji albo poprzez umorzenie postępowania z przyczyn uregulowanych w przywołanej ustawie, w drodze decyzji administracyjnej (art. 16 w zw. z art. 17 ust. 1 u.d.i.p.). Czynności tych organ powinien dokonać, zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.
Bezczynność organu zachodzi bowiem nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku niedokonania czynności lub odmowy wydania aktu, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga podjęcia czynności lub wydania danego aktu. Prowadzi to do wniosku, że z bezczynnością organu mamy do czynienia nie tylko w przypadku, gdy mimo upływu terminu sprawa nie jest załatwiona, ale również w przypadkach, gdy organ odmawia jej rozpoznania lub załatwienia, bo mylnie sądzi, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej.
W opinii Sądu w niniejszej sprawie wniosek skarżącego do dnia złożenia skargi nie został załatwiony w prawidłowy sposób.
Przede wszystkim nie jest trafne powoływanie się przez Prezesa Sądu Rejonowego w G. – na co wskazał także skarżący – na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone który w uchwale z dnia 09 grudnia 2013 roku, sygn. akt I OPS 7/13, iż akta postępowania karnego (jako całość) nie są informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Skarżący bowiem nie domagał się informacji publicznej w postaci udostępnienia akt w całości, a konkretnych dokumentów z tych akt.
Z kolei art. 6 ust. 1 pkt. 4 lit. a u.d.i.p. stanowi, że udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych. Ustawodawca w art. 6 ust. 2 u.d.i.p. stwierdził, że dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest treść oświadczenia woli lub wiedzy utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. W świetle tej definicji żądane przez skarżącego dokumenty (akt oskarżenia i wyroki z uzasadnieniami) są ponad wszelką wątpliwość dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p., stanowią więc one informację publiczną.
Należy zwrócić uwagę, że żądane przez skarżącego treści tj. akt oskarżenia i rozstrzygnięcia procesowe (wyroki) zawierają w sobie informację o działaniu organów jako organów władzy publicznej – organu ochrony prawnej oraz Sądu. Akt oskarżenia odnosi się bezpośrednio do decyzji procesowej Prokuratury, zawiera ocenę jej działania, stanowiąc nadto informację o działaniu Prokuratury jako organu wymiaru sprawiedliwości. To samo dotyczy wyroków Sądu. Żądane przez skarżącego informacje posiadają zatem walor informacji zawiązanej z wykonywaniem ustawowych zadań przez organy władzy publicznej, jakimi są sądy i prokuratura, dotyczą sfery działalności podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej, a zatem stosownie do art. 6 ust. 1 pkt. 3 lit. d i lit. e u.d.i.p. stanowią informację o sprawach publicznych i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach w tej ustawie określonych.
Nie budzi wątpliwości, że również informacja w postaci protokołów rozpraw (w tym wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków) mieści się w pojęciu informacji publicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że jeżeli we wniosku o udostępnienie informacji publicznej zostaną wskazane konkretne informacje publiczne, zawarte w określonych dokumentach urzędowych znajdujących się w aktach zakończonego postępowania karnego, wówczas informacje takie winny być udostępnione przez podmiot zobowiązany (vide: wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013r. sygn. akt I OSK 2662/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014r. sygn. akt VIII SAB/Wa 72/13,www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oczywistym jest, ze powyższe wywody dotyczą standardowego – jawnego -postępowania karnego. Odmiennie może się bowiem kształtować sytuacja prawna w przypadku nadania danym dokumentom klauzuli niejawności typu "poufne", "tajne" itp. Klasyfikowanie informacji niejawnej oznacza przyznanie tej informacji jednej z klauzul tajności. Informacja, której nadano określoną klauzulę, ma charakter niejawny, co pociąga za sobą skutki w zakresie odpowiedniego z nią postępowania w okresie ochronnym, w szczególności informacja taka może być udostępniona wyłącznie osobie uprawnionej do dostępu do informacji niejawnych. Ponieważ jednak tut. Sąd nie dysponuje jakimikolwiek informacjami na temat dokumentów z przedmiotowych akt karnych, brak jest zatem możliwości i powodu do snucia dalszych wywodów w tej kwestii.
Na marginesie należy wskazać, że dostęp do informacji publicznej nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, o czym świadczy treść art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z nim, ograniczenie prawa do uzyskiwania informacji wskazanych w ust. 1 i 2 może nastąpić wyłącznie ze względu na określoną w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku prawnego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu państwa. Przepis art. 5 ust. 2 ustawy konkretyzuje powyższą zasadę, wskazując wprost na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Osobny katalog wartości chronionych zawierają przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Art. 6 tej ustawy wskazuje, że w rozumieniu ustawy za dane osobowe uważa się wszelkie informacje, dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników, określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne.
Informacji nie uważa się za umożliwiającą określenie tożsamości osoby, jeżeli wymagałoby to nadmiernych kosztów, czasu lub działań. Jednocześnie ustawa ta w rozdziale 8 wprowadza prawno-karną odpowiedzialność, związaną z różnymi formami naruszenia tajemnicy danych osobowych. Z zestawienia tych dwóch wartości, tj. zasady jawności informacji publicznych oraz obowiązku ochrony prywatności, tajemnic przedsiębiorcy i danych osobowych osób fizycznych, można wyprowadzić wniosek, że możliwe jest udostępnianie informacji publicznej w sposób nienaruszający wskazanych dóbr chronionych. Służy temu tzw. anonimizacja danych wrażliwych. W takim wypadku nie zachodzi jednak potrzeba wydawania oddzielnej decyzji na podstawie art. 16 ustawy, gdyż przepis ten może mieć zastosowanie tylko w wypadku odmowy udostępnienia informacji, a nie w przypadku jej udzielenia z zachowaniem zasady ochrony dóbr chronionych.
Podsumowując, wskazać należy, że w ocenie Sądu wnioskowane przez skarżącego dokumenty stanowią informację publiczną.
Tym samym zdaniem Sądu działanie organu, który pismem z dnia 21 grudnia 2016 r. poinformował skarżącego, iż wnioskowane informacje nie stanowią informacji publicznej, było nieprawidłowe. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy o dostępnie do informacji publicznej organ powinien był albo udostępnić wnioskowane dokumenty albo wydać decyzję o odmowie ich udostępnienia a skoro tego nie uczynił to zachodzą podstawy do uznania, że dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 09 grudnia 2016 r. Dlatego też, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.
Jednocześnie należy wskazać, iż skoro wniosek o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do siedziby organu w dniu 13 grudnia 2016 r. a organ podjął niezwłocznie działania w celu jego załatwienia i zarazem pismem z dnia 21 grudnia 2016 r. poinformował skarżącego o tym, że w jego ocenie wnioskowane dokumenty nie stanowią informacji publicznej to zdaniem Sądu nie można przyjąć, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. A zatem, w oparciu o art. 149 § 1a P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 3 sentencji.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 09 grudnia 2016 r. w terminie 14 dni, o czym należało orzec jak w pkt 1 sentencji.