Uzasadnienie
Dnia [...] stycznia 2020 r. N. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę postępowania administracyjnego w sprawie z wniosków z [...] listopada 2016 r., z [...] sierpnia 2017 r., z [...] sierpnia 2018 r., z [...] sierpnia 2019 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na małoletnie dzieci T. T. i E. T. na okresy zasiłkowe: [...], [...], [...], [...] i przekazanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. (dalej: OPS) do Marszałka Województwa, a od [...] stycznia 2018 r. do Wojewody. Wniosła o stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, że bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 7 dni od dnia otrzymania niezbędnych dokumentów od instytucji w S., w zakresie wniosków [...] listopada 2016 r., z [...] sierpnia 2017 r., z [...] sierpnia 2018 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego i rodzinnego wraz z dodatkami za okres od [...] maja 2017 r. do nadal, o przyznanie jej sumy pieniężnej w kwocie [...]zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazała, że [...] listopada 2016 r. złożyła do OPS w S. wniosek o świadczenie wychowawcze i zasiłek rodzinny z dodatkami. Kolejne wnioski pochodziły z [...] sierpnia 2017 r., [...] sierpnia 2018 r. oraz [...] sierpnia 2019 r. Z uwagi na fakt, że ojciec dzieci mieszka za granicą, wnioski zostały przekazane do organu właściwego tj. Marszałka Województwa [...], a następnie od [...] stycznia 2018 r. do Wojewody. Wskazano, że ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.) nie przewiduje odrębnych terminów na załatwienie sprawy administracyjnej w sprawach wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Zastosowanie znajdują w tych sprawach przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.), w tym art. 35, który nakazuje rozpatrzyć wniosek i wydać decyzję w terminie 1 miesiąca, a w przypadku sprawy szczególnie zawiłej - 2 miesiące od daty wszczęcia postępowania.
Skarżąca powołując art. 36 § 1 K.p.a. wskazała, że łącznie przez okres 3 lat Marszałek Woj. [...] nie wywiązali się z obowiązku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, podania przyczyn zwłoki wskazując nowy termin załatwienia sprawy, pouczając o prawie wniesienia ponaglenia. Do [...] listopada 2018 r. nie zawiadomiono jej o podjęciu jakichkolwiek czynności w sprawie. Skarżąca podała, że [...] lipca 2018 r. stawiła się w Urzędzie Wojewódzkim z prośbą o pilne rozpatrzenie wniosków. Jej prośba - jak wskazała - została zignorowana i nie została pouczona o prawie wniesienia ponaglenia. [...] października 2019 r. skarżąca nadała na poczcie ponaglenie do Wojewody (doręczone [...].11.2019 r.). [...] listopada 2019 r. Wojewoda ustalił, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń istnieje na terytorium S. począwszy od [...] maja 2017 r. Dlatego wniosek o wypłatę świadczenia za okres od [...] maja 2017 r. przekazał do instytucji s. celem rozpoznania.
Jednocześnie poinformował OPS w S., że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od [...] maja 2017 r. Wskazano, że organem właściwym do wypłaty świadczeń za okres do [...] maja 2017 r. jest OPS w S.. Decyzjami z [...] listopada i [...] grudnia 2019 r. Burmistrz S. przyznał świadczenie wychowawcze oraz zasiłki rodzinne na rzecz małoletnich dzieci na okres od [...] listopada 2016 r. do [...] kwietnia 2017 r. Z kolei postanowieniami z [...] listopada 2019 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej (dalej: MRPiPS) uznał, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowań bez rażącego naruszenia prawa odnośnie wniosku o wypłatę świadczenia wychowawczego złożonego [...] sierpnia 2019 r. oraz nie dopuścił się bezczynności, ani przewlekłego prowadzenia postępowania w zakresie wniosku o wypłatę świadczenia rodzinnego złożonego [...] sierpnia 2019 r. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: SKO) postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. stwierdziło, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności w sprawie wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego i rodzinnego z [...] listopada 2016 r., z [...] sierpnia 2017 r. i z [...] sierpnia 2018 r.
Dalej skarżąca podała, że samotnie wychowuje dwójkę dzieci (ojciec mieszka poza granicami Polski), o czym organ był informowany, bowiem do akt złożono postanowienie Sądu Okręgowego w P. o zabezpieczeniu roszczenia przez zobowiązanie ojca dzieci do uiszczania renty alimentacyjnej na czas trwania procesu rozwodowego (z [...].12.2016 r. sygn. XVIII C [...]). Zdaniem skarżącej w dacie złożenia ponaglenia miała miejsce całkowita bezczynność organów administracji publicznej trwająca ponad trzy lata. Po ponagleniu organ w ciągu kilku dni ustalił, że przepisy o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie począwszy od [...] maja 2017 r., albowiem pierwszeństwo w wypłacie świadczeń istnieje na terytorium S., gdzie ojciec dzieci jest aktywny zawodowo. Wnioski o wypłatę świadczeń od tej daty przekazano właściwej instytucji w S., lecz decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego za okres od maja 2017 r. nadal nie wydano.
Decyzjami z [...] grudnia 2019 r. i z [...] listopada 2019 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dwójkę dzieci w kwocie łącznej [...] zł i zasiłku rodzinnego w kwocie [...]zł za okres od listopada 2016 r. do kwietnia 2017 r. Zdaniem skarżącej fakt, że organ ustalił, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego od maja 2017 r. nie wyklucza możliwości dochodzenia przed sądem administracyjnym stwierdzenia, że miała miejsce bezczynność organu i to z rażącym naruszeniem prawa, albowiem termin na dokonanie czynności został kilkudziesięciokrotnie przekroczony. Skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie organ działał przewlekle, gdyż wprawdzie dokonywał jakichś czynności, jednakże w odległych terminach. Na skutek 3-letniej bezczynności wnioski o przyznanie świadczeń skierował do właściwych instytucji dopiero [...] listopada 2019 r. Na skutek tej bezczynności trwającej łącznie trzy lata postępowanie do dnia wniesienia skargi odnośnie świadczeń należnych od [...] maja 2017 r. nie zostało zakończone.
Za stwierdzeniem bezczynności i przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa zdaniem skarżącej przemawia fakt, że sprawa nie miała skomplikowanego charakteru - sprowadzała się wyłącznie do ustalenia, czy znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji świadczeń, z zabezpieczenia społecznego. Ponadto wnioskodawczyni nie przyczyniła się do zwłoki organu, a jej przyczyny leżały wyłącznie po stronie organu, dokumenty sprawy były kompletne i wystarczające do ustalenia, czy znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ewentualne braki kadrowe czy organizacyjne organu nie stanowią zaś uzasadnionej przyczyny bezczynności czy przewlekłości postępowania. Nadto sprawa ma szczególny charakter, bowiem dotyczy bieżących świadczeń na rzecz małoletnich dzieci.
W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że [...] listopada 2016 r. N. T. złożyła w OPS w S. wniosek o świadczenie wychowawcze oraz wniosek o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres zasiłkowy [...], wskazując, że jej mąż i ojciec dzieci D. T. przebywa w S.. Wnioski nie zawierały żadnych dodatkowych informacji koniecznych do ustalenia występowania koordynacji świadczeń. [...] lipca 2017 r. Regionalny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. (ROPS) wezwał stronę do uzupełnienia wniosków oraz wysłał do właściwej instytucji w S. formularz F001 służący ustaleniu właściwości ustawodawstwa. W odpowiedzi (z [...].08.2017r.) strona złożyła oświadczenie co do własnej aktywności zawodowej i przedłożyła niewypełniony formularz dotyczący ojca dzieci, a także oświadczenie, że nie posiada żadnych informacji dotyczących danych osobowych oraz stanu zatrudnienia małżonka. [...] sierpnia 2017 r. strona wniosła o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na rok zasiłkowy [...] oraz wniosek o świadczenie wychowawcze na okres [...] na rzecz swych dwóch córek.
Oświadczyła, że nie posiada żadnych informacji o danych osobowych i stanie zatrudnienia jej męża. ROPS [...] listopada 2017 r. wysyła do instytucji s. formularz [...] Dopiero [...] marca 2018 r. Wojewoda uzyskał od instytucji s. odpowiedź (z [...].03.2018 r.) zawierającą informację, że D. T. nie podlega i nie podlegał ubezpieczeniom społecznym na terenie S., chociaż jest zarejestrowany pod adresem s. (od [...].05.2015r.). Instytucji s. nie udało się uzyskać innych informacji, poza tym, że D. T. nie otrzymuje świadczeń rodzinnych na córki T. i E.. [...] sierpnia 2018 r. N. T. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres zasiłkowy [...].
Jednocześnie złożyła wniosek o zasiłek rodzinny i dodatki. Dnia [...] czerwca 2019 r. do Wojewody wpływa formularz F001 z instytucji s. zawierający informacje: o zatrudnieniu D. T. w S. (od [...].05.2017r.) i podleganiu ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia od tego czasu, o złożonym przez niego wniosku o przyznanie s. świadczeń rodzinnych (od [...].01.2018r.). Kolejno [...] sierpnia 2019 r. strona złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres zasiłkowy [...], a także wniosek o świadczenie rodzinne z dodatkami na okres [...]. Dnia [...] października 2019 r. do organu wpłynął ponownie formularz F001 z instytucji s. potwierdzający informacje o zatrudnieniu ojca dzieci oraz o ubieganiu się przezeń świadczenia rodzinnego w S.. W związku z tym Wojewoda [...] listopada 2019 r. ustalił występowanie w sprawie koordynacji i pierwszeństwa ustawodawstwa s..
MRPiPS postanowieniem z [...] listopada 2019 r. po rozpatrzeniu ponaglenia strony (w sprawie z wniosku z [...].08.2019 r. o świadczenie wychowawcze na okres [...]) ustalił, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania oraz wyznaczył organowi termin 7 dni na załatwienie sprawy po otrzymaniu wszystkich niezbędnych dokumentów. Z kolei postanowieniem z [...] listopada 2019 r. MRPiPS jednakowo stwierdził w zakresie wniosku strony z tej samej daty o świadczenie rodzinne za okres zasiłkowy [...]. SKO dwoma postanowieniami z [...] grudnia 2019 r. stwierdziło, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności w sprawach świadczenia wychowawczego oraz świadczenia rodzinnego i dodatków.
Wojewoda wyjaśnił, że sprawie mamy: 1) na okres zasiłkowy [...] - 1 wniosek o świadczenie wychowawcze i 2 wnioski o zasiłek rodzinny, 2) na okres [...] - wniosek o świadczenie wychowawcze i wniosek o świadczenie rodzinne, 3) na okres [...] - wniosek o świadczenie wychowawcze, na okres [...] - wniosek o zasiłek rodzinny oraz wniosek o świadczenie wychowawcze (okres zasiłkowy [...]). Ustalony w czasie objętym koordynacją stan rodziny strony wygląda w ten sposób, że nieaktywna zawodowo wnioskodawczynie mieszka z dziećmi w Polsce, a ojciec dzieci mieszka i jest aktywny zawodowo w S.. Dnia [...] lutego 2020 r. do Wojewody wpłynął formularz F003 od instytucji s., z którego wynika, że [...] lutego 2020 r. przyznano ojcu dzieci świadczenia rodzinne:
- 1) na okres [...].01.2017 r. - [...].02.2018 r. - [...] SEK na każde dziecko,
- 2) na okres [...].03.2018 r. - [...].12.2019 r. - [...] SEK na każde dziecko,
- 3) od [...].01.2020 - [...] SEK na córkę E..
Ustosunkowując się do zarzutów skargi Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, że odnośnie złożonych wniosków znajdują zastosowanie przepisy unijne harmonizujące systemy zabezpieczenia społecznego (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., dalej: rozp. 883/2004 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 16 września 2009 r., dalej rozp. wyk.) i prawo krajowe. W świetle przepisów rozporządzenia (WE) nr 883/2004 sytuacja rodziny strony, w której jeden rodzic jest aktywny zawodowo w jednym państwie niebędącym miejscem zamieszkania reszty rodziny, polega na tym, że uprawnienia do świadczeń przysługują w obu państwach (aktywności zawodowej ojca dzieci i w państwie miejsca zamieszkania nieaktywnej zawodowo matki z dziećmi).
Jednocześnie wykluczona jest możliwość pobierania w tym samym czasie na te same dzieci świadczeń rodzinnych (do których zalicza się polskie świadczenie wychowawcze) w dwóch państwach, a rodzin nie może sam decydować o tym, które świadczenie, z którego z państw będą wypłacane. Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 11 i art. 16 u.p.p.w.d. wojewoda jest organem uprawnionym do ustalenia, czy mamy do czynienia z koordynacją świadczeń przysługujących w dwóch państwach UE, a w zależności od ustaleń pierwszeństwa, albo wydaje rozstrzygnięcie w sprawie świadczenia (pierwszeństwo prawa polskiego) albo przekazuje wniosek do instytucji państwa pierwszeństwa ustawodawstwa, a następnie wydaje orzeczenie o dodatku dyferencyjnym. Podobne rozwiązania przewidują przepisy art. 21 i 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.). Sprawy podlegające koordynacji świadczeń są skomplikowane i czasochłonne ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania co do okoliczności przemieszczania się członków rodziny na terenie państw UE oraz ze względu na to, że wymagane są ustalenia w zakresie pierwszeństwa ustawodawstwa w oparciu o badanie aktywności zawodowej każdego z rodziców, w tym wykonywania pracy najemnej albo działalności na własny rachunek.
Wojewoda podał, że odnośnie wszystkich złożonych wniosków ustalenie koordynacji trwało do [...] listopada 2019 r., przy czym nie może obciążać go stan braku podejmowania czynności przez Marszałka Woj. [...]. w czasie od dnia złożenia wniosków a dniem przejęcia kompetencji przez Wojewodę (okres do [...].12.2017 r.). Organ przyznał, że strona od [...] stycznia 2018 r. nie otrzymała zawiadomienia o nowym terminie rozpatrzenia sprawy i pouczenia o prawie wniesienia ponaglenia. Również braki kadrowe i sposób zorganizowania pracy organu nie powinny usprawiedliwiać zwłoki organu. Wspomniano, że sytuacja orzecznicza w Wydziale zajmującym się koordynacją systemów jest dramatyczna - na rozpatrzenie oczekuje ok. 23 tys. wniosków przy obsadzie [...] pracowników. Wojewoda nie zgodził się z twierdzeniem strony jakoby składała ona wnioski kompletne. Strona dwukrotnie złożyła wnioski o świadczenie rodzinne na okres [...].
Wniosek z [...] sierpnia 2018 r. nie określał jakiego okresu dotyczy. Ponadto we wnioskach nie podano informacji o zatrudnieniu ojca dzieci (ówcześnie męża strony) w S., co spowodowało konieczność podjęcia czasochłonnych wyjaśnień. Oficjalną drogą urzędową uzyskano sprzeczne informacje od instytucji s., iż D. T. nie podlega i nigdy nie podlegał ubezpieczeniom społecznym na terenie S., chociaż zarejestrowany jest pod s. adresem zamieszkania (od [...].05.2015r.). Strona również miała wpływ na czasochłonność wyjaśnień. Z uzasadnienia orzeczenia Sądu [...] z [...] lutego 2017 r. sygn. XVIII C [...] wynika, że dysponowała ona informacjami na temat sytuacji zawodowej i majątkowej męża.
Sąd ustalił, że D. T. w maju 2016 r. zmienił miejsce zamieszkania z H. na S., pracuje w fabryce jako kontroler jakości. Ponadto strona i jej mąż posiadają wspólną nieruchomość położoną w H.. Jednocześnie D. T. otrzymuje zasiłek na dzieci. Na wezwania Wojewody strona podawała, że nie posiada żadnych informacji nt. zatrudnienia męża w S.. Wojewoda zwrócił uwagę, że rodzą się wątpliwości, czy sprawy objęte skargą można było załatwić w krótszym terminie. Wydanie decyzji po przyjęciu pierwszej informacji o braku aktywności zawodowej męża strony byłoby o tyle niezasadne, że informacja ta była mało wiarygodna z uwagi na zamieszkiwania D. T. w S. od 2015 r. i konieczność wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem Wojewody, po uzyskaniu [...] czerwca 2019 r. pojawiła się możliwość załatwienia wniosków, po otrzymaniu formularza F001 z instytucji s.. Od tej daty należy zatem oceniać wystąpienie bezczynności i przewlekłości organu.
W związku z powyższym Wojewoda wniósł o nieuwzględnianie żądań skarżącej. Wskazał, że ewentualne rozpatrzenie wniosków w części dotyczącej dodatku dyferencyjnego zależy nie tylko od podjętych decyzji i informacji szwedzkiej instytucji, ale i od aktywności strony. Świadczenie rodzinne i świadczenie wychowawcze na okresy zasiłkowe objęte żądaniem są zależne od kryterium dochodowego (art. 24a ust. 2 u.ś.r. i art. 19 ust. 2 u.p.p.w.d.). Ponadto z uwagi na pozostawanie skarżącej w związku małżeńskiej (dO [...].03.2019 r.) wystąpi konieczność wzięcia pod uwagę dochodów męża strony. Z kolei z uwagi na posiadanie (od [...].03.2019 r.) statusu osoby samotnie wychowującej dzieci konieczne jest wykazanie istnienia obowiązku alimentacyjnego stwierdzonego tytułem wykonawczym (w aktach jedynie tytuł egzekucyjny k. 163).
Odnosząc się do żądania przyznania skarżącej sumy pieniężnej [...] zł Wojewoda wskazał, że jest ono niezasadne. Skarżąca nieprawidłowo określiła okres bezczynności organu (3 lata), wliczając okres od złożenia wniosków do czasu, kiedy organem właściwym pozostawał Marszałek Woj. [...]. (do [...].12.2017 r.) oraz okres od [...] stycznia do [...] marca 2018 r. stanowiący czas wystąpienia okoliczności niezależnych od organu (brak odpowiedzi z instytucji s.). Organ zaznaczył też, że nie był bezczynny odnośnie wniosku strony dotyczącego zasiłku rodzinnego na okres [...], gdyż w chwili wniesienia ponaglenia nie upłynął termin rozpatrzenia sprawy, a co do wniosku o świadczenie wychowawcze na okres [...] przewlekłość w dniu jej stwierdzenia przez MRPiPS wynosiła [...] dni (zgodnie z art. 21 ust. 5b u.p.p.w.d.).
Postanowieniem z [...] czerwca 2020 r. Sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane skargą w niniejszej sprawie. Uznał stosownie do przepisu art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. DZ. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. II OSK [...]), w którym przedstawiono składowi siedmiu sędziów NSA do rozstrzygnięcie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "czy wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania po jego zakończeniu i wydaniu ostatecznej decyzji stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.?".
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z [...] października 2020 r. sygn. I OZ [...] oddalił zażalenie N. T. na powyższe postanowienie tutejszego Sądu.
Następnie postanowieniem z [...] listopada 2020 r. sygn. IV SAB/Po [...] tutejszy Sąd podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne.
W piśmie z [...] grudnia 2020 r. Wojewoda poinformował, że wydał następujące rozstrzygnięcia:
- 1) na okres zasiłkowy [...]:
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku w formie dodatku dyferencyjnego na obydwie córki skarżącej od [...].05.2017 r. do [...].10.2017 r.
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na obydwie córki strony za okres od [...].05.2017r. do [...].09.2017 r.,
- 2) na okres zasiłkowy [...]:
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków na obydwie córki skarżącej od [...].11.2017 r. do [...].10.2018 r.,
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na obydwie córki strony za okres od [...].11.2017 r. do [...].10.2018 r.,
- 3) na okres zasiłkowy [...]:
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku w formie dodatku dyferencyjnego na obydwie córki skarżącej od [...].11.2018 r. do [...].10.2019 r.,
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na obydwie córki strony za okres od [...].11.2018 r. do [...].10.2019 r.
- 4) na okres zasiłkowy [...]:
- - informację z [...] czerwca 2020 r. o przyznaniu na dziecko T. świadczenia wychowawczego od [...].01.2020 r. do [...].05.2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
- - decyzję z [...] grudnia 2020 r. o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków na dziecko T. od [...].11.2019 r. do [...].12.2019 r. oraz na dziecko E. od [...].11.2019 r. do [...].10.2020 r. oraz o przyznaniu na dziecko T. zasiłku rodzinnego na okres od [...].01.2020 r. do [...].10.2020 r. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i rozpoczęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania,
- - informacji z [...] grudnia 2020 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego.
W związku z powyższym organ wniósł o umorzenie postępowania w zakresie żądania nakazania wydania decyzji oraz oddalenie skargi w pozostałej części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak efektywnych działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści tych przepisów wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci - bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Sąd administracyjny oceniając, czy w sprawie zachodzi bezczynność, bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania orzeczenia.
W myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że N. T. wniosła ponaglenie w dniu [...] października 2019 roku. Z kolei pismem z dnia [...] listopada 2019 roku, [...], Wojewoda poinformował skarżącą, że jej wnioski z dnia [...] listopada 2016 roku, [...] sierpnia 2017 roku, [...] sierpnia 2018 roku, [...] sierpnia 2019 roku zostały przekazane do s. instytucji właściwej do wypłaty świadczeń celem rozpatrzenia od dnia [...] maja 2017 roku. Równocześnie Burmistrz Gminy S. decyzjami z dnia [...] listopada 2019 roku oraz [...] grudnia 2019 roku rozstrzygnął sprawy z wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia [...] kwietnia 2017 roku. Skarga na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę postępowania w sprawie powyższych wniosków została wniesiona w dniu [...] stycznia 2020 roku, tj. po przekazaniu części wniosków skarżącej do s. instytucji właściwej oraz po rozstrzygnięciu pozostałych wniosków decyzjami Burmistrza Gminy S..
Na gruncie analizowanej sprawy kluczowe znaczenie ma kwestia granic czasowych wniesienia skargi.
Orzekając w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze podjętą przez NSA w dniu [...] czerwca 2020 r. uchwałę w sprawie o sygn. akt II OPS [...], w której Sąd ten uznał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ prowadzonego postępowania oraz wydaniu decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Tak samo bowiem jak w przypadku bezczynności, w ocenie Sądu niedopuszczalnym w odniesieniu do przewlekłego prowadzenia postępowania jest inicjowanie postępowania sądowego w sytuacji, w której zostało ono zakończone wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia [...] listopada 2020 r. sygn. akt II OSK [...], że " istota skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, którą jest doprowadzenie do zmiany zaistniałego, wadliwego procesowo, stanu postępowania, w ramach którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje w kierunku jej terminowego rozstrzygnięcia. Stan faktyczny istniejący w chwili wniesienia skargi powinien być aktualny, a nie historyczny. Jak zostało to trafnie wyjaśnione w przywołanej uchwale, prowadzenie postępowania w sposób przewlekły ma zasadnicze znaczenie dla wykładni przepisu art. 53 § 2b p.p.s.a., stanowiącego prawo do skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania i określającego dopuszczalny termin jej wniesienia do sądu. Sformułowanie "w każdym czasie", którym posłużył się ustawodawca, a który jest właściwy do wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, musi być postrzegane w aspekcie trwającego w dacie składania skargi i naruszającego czas załatwienia sprawy stanu postępowania administracyjnego".
Jeżeli tak jak w rozpoznawanej sprawie przewlekle prowadzone postępowanie ulega zakończeniu przed wniesieniem skargi, to w ocenie Sądu w takim przypadku prowadzenie kontroli staje się niedopuszczalne, bo nie ma czego kontrolować. Podstawowym celem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania jest dyscyplinowanie organu w konkretnej toczącej się sprawie administracyjnej. Bowiem tak samo jak w przypadku skargi na bezczynność, dopuszczenie otwartego terminu do wniesienia skargi na przewlekłość naruszałoby przyjęty w procedurze administracyjnej i sądowoadministracyjnej system wnoszenia środków zaskarżenia ograniczonych terminem.
Sąd podziela także zawarte w wyroku NSA z dnia [...] listopada 2019 r. stwierdzenie, że "nieograniczona pod względem czasowym w ramach prowadzonego postępowania możliwość uruchomienia procedury służącej dokonaniu oceny prawidłowości działania organu nie powinna być rozumiana jako uprawnienie do wszczynania postępowań kontrolnych o charakterze historycznym. Za przyjęciem odmiennego poglądu nie przemawia aktualne brzmienie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ustalone mocą art. 1 pkt 40 lit. a ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika jednoznacznie, że powodem poszerzenia uprawnień orzeczniczych w odniesieniu do uwzględnienia skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania było dążenie do uwzględnienia sytuacji, w której po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem organ wydał akt albo dokonał czynności (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., druk sejmowy nr 1633, VII kadencja, http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/druk.xsp?nr=1633; dostęp dnia 29 października 2020 r.).
Z brzmienia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ani też z przywołanego uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej nie sposób wyczytać, jakoby regulacja ta miała zastosowanie do oceny postępowań zakończonych przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, w których trudno już mówić o istniejącej przewlekłości."
Z uwagi na powyższe, skargę jako niedopuszczalną na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 - p.p.s.a. należało odrzucić. W przedmiocie zwrotu wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.