Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. B. N. (dalej Skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) skargę na bezczynność Prezydenta Miasta P. (dalej Prezydent) polegającą na braku podjęcia czynności mających na celu przywrócenie stanu zgodności z prawem na nieruchomości położonej w P. przy ul. U. i L. o powierzchni [...] ha dla której Sąd Rejonowy P.-Stare Miasto w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], wnosząc o jej wydanie właścicielce B. N. W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła, że jest współwłaścicielem ¾ części tej nieruchomości. Decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania z dnia [...] lipca 1968 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 1968 r.), powyższa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Od tej daty podmiot wywłaszczający przejął posiadanie nieruchomości, włada nią jak właściciel do chwili obecnej i odmawia wydania jej prawowitemu właścicielowi.
Decyzja z [...] lipca 1968 r. została uznana za nieważną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 1997 r. nr [...]. Stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lipca 1968 r. wywołuje skutek z mocą wsteczną. Z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, Skarb Państwa zobowiązany był do niezwłocznego wydania nieruchomości właścicielom. Do chwili obecnej Skarb Państwa nie wykonał tej czynności stwierdzając w zaświadczeniu z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], że nie wydał przedmiotowej nieruchomości właścicielowi; Skarb Państwa nie jest właścicielem i nie włada przedmiotową nieruchomością. Wojewoda Wielkopolski w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], odmówił doprowadzenia do stanu zgodności z prawem na opisanej wyżej nieruchomości stwierdzając w efekcie, że Skarb Państwa nie musi zwracać gruntu, który bezpodstawnie i w sposób niezgodny z prawem zabrał wywłaszczonym (k. 3-4, 5-7, 10, 12-14, 29-36 akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], Prezydent wniósł o jej odrzucenie wyjaśniając, że kwestia wydania nieruchomości nie jest sprawą administracyjną. Czynności z zakresu wydania nieruchomości regulowane są przepisami prawa cywilnego (k. 37 akt sądowych).
Ustosunkowując się do twierdzenia wypowiedzianego w odpowiedzi na skargę Skarżąca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. wyjaśniła, że sprawa w której wniesiono skargę nie jest sprawą z dziedziny prawa cywilnego. Skarżąca wniosła o zobowiązanie administracyjne do zniesienia skutków prawnych wywołanych uchyloną decyzją administracyjną. Skarb Państwa z powodu wadliwości swej decyzji doprowadził do naruszenia prawa, przez co pozostaje zobowiązany do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Stan bezczynności organu, trwający od kilkunastu lat powoduje i uzasadnia wystąpienie do sądu w celu zobowiązania organu do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, bowiem to Skarb Państwa wydał wadliwą decyzję, a organy Skarbu Państwa uznały swoje działania za niezgodne z prawem (k. 42 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlegała odrzuceniu.
Niezbędnym warunkiem merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi przez sąd administracyjny jest zawarcie zakresu skargi w obrębie jego kognicji. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270, dalej ppsa), sądy administracyjne dokonują kontroli działania administracji publicznej. Kontrola ta zgodnie z art. 3 § 2 ppsa obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Do zakresu kognicji sądów administracyjnych ustawodawca zaliczył nadto sprawy określone w przepisach szczególnych (art. 3 § 3 ppsa) i spory o właściwość, o których stanowi art. 4 ppsa. Jedną z przesłanek odrzucenia skargi zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ppsa jest sytuacja, w której sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Złożenie skargi w przedmiocie nie mieszczącym się we właściwości sądu powoduje jej odrzucenie a limine bez badania dalszych wymogów formalno-merytorycznych. Jak zauważa się w orzecznictwie sądowym, niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma miejsce, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2, 3 i art. 4 ppsa) albo została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5 ppsa) lub też, gdy została wniesiona w sprawie podlegającej kognicji sądu powszechnego (postanowienie NSA z: 10.3.2006 r., II OSK 181/06; 19.10.2011 r., II GSK 2076/11, baza orzeczeń NSA).
Opisana powyżej sytuacja braku właściwości sądu administracyjnego wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, dotyczącej wydania Skarżącej przez Skarb Państwa w osobie Prezydenta przedmiotowej nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. U. i L. Problematyka ochrony prawa własności uregulowana została w dziale V tytułu I księgi II ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm., dalej kc). Zgodnie z art. 222 § 1 kc, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. W niniejszej sprawie Skarżąca żąda od Prezydenta wydania opisanej wyżej nieruchomości podnosząc, że jest jej współwłaścicielem w ¾ części. Roszczenie o udzielenie ochrony prawnej o charakterze windykatoryjnym ma charakter cywilnoprawny, niezależnie od tego, czy u jego podstaw znajduje się decyzja administracyjna czy też innego rodzaju czynności prawne.
Podkreślenie przez Skarżącą, że wytoczona do tutejszego Sądu skarga ma na celu przywrócenie stanu zgodności z prawem nie oznacza, że jedynie sądy administracyjne powołane są do oceny zgodności z prawem wszelkich naruszeń prawa dokonanych przez podmioty prawa prywatnego i publicznego. Skuteczność oraz wykonalność decyzji administracyjnej nie przejawia się każdorazowo w obszarze prawa administracyjnego, lecz w konkretnym stanie faktycznym wywiera ona wpływ na uprawnienia strony, w tym regulowane przez prawo cywilne. Przykładem tego rodzaju sytuacji, która zaistniała w niniejszej sprawie, jest oddziaływanie decyzji administracyjnej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości na związane z nią prawa rzeczowe. To prawo cywilne, chronione w procesie cywilnym przed sądem powszechnym, reguluje skutki naruszenia prawa własności i usunięcie skutków naruszenia (T. Dybowski, Ochrona własności w polskim prawie cywilnym.
Rei vindicatio – actio negatoria, Warszawa 1969, s. 100, 104-105; E. Gniewek, Komentarz do art. 222 kc, uw. 1.1-1.7, Lex) – także w wyniku działania organów państwowych (nazywanych przez Pełnomocnika Skarżącej omyłkowo "organami Skarbu Państwa" – k. 42 akt sądowych).
Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 1 działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ppsa odrzucił skargę.
W pkt 2 Sąd działając na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa orzekł o zwrocie Skarżącej całego uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł (k. 8 akt sądowych).
MZ