Uzasadnienie
W dniu 7 października 2008r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem organu-Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, skarga E. J. na bezczynność Ministra w sprawie rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z [...] czerwca 2006 r., znak [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z [...] maja 1964., o przejęciu jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,02 ha położonego we wsi J. w woj. [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] września 1964r.
Skarżący wskazał w skardze, iż domaga się zobowiązania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do wydania decyzji stosownie do treści art. 138 k.p.a w zw. z art. 127 § 3 k.p.a w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku wydanego w niniejszym postępowaniu, oraz wydania przez Sąd orzeczenia o zwrocie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż po otrzymaniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2006 r. pismem z 5 lipca 2006r. zwrócił się do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Dnia 18 lipca 2007 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do organu z wnioskiem o niezwłoczne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na powyższy wniosek organ pismem z 16 sierpnia 2007 r. zobowiązał skarżącego do nadesłania odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po B. J. Pismem z 27 września 2007 r. (data nadania w polskim urzędzie pocztowym 03.10.2007.) pełnomocnik wnioskodawcy zajął stanowisko w kwestii żądania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a ponadto wniósł ponownie o bezzwłoczne rozpatrzenia sprawy.
Organ pismem z 24 stycznia 2008 r. zawiadomił stronę skarżącą, iż jej wniosek zostanie rozpatrzony w II kwartale 2008 r. z powodu napływu dużej ilości tego rodzaju spraw.
Do dnia dzisiejszego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został jednak rozpoznany. Biorąc pod uwagę datę jego nadania w polskim urzędzie pocztowym tj. 7 lipca 2006. upłynął okres znacznie przekraczający 2 lata, a 1
Sygn. akt IV SAB/Wa 169/08 wyłączając okres, kiedy postępowania znajdowały się w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym Warszawie (W związku ze skargą na bezczynność organu) okres 2 lat. Skarżący zwraca zatem uwagę, iż jest to termin znacznie przekraczający terminy załatwienia spraw określone przez ustawodawcę w art. 35 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, między innymi, iż po wdaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z [...] czerwca 2006r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił E. J. Pismem z 16 sierpnia 2007r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiło do pełnomocnika wnioskodawcy o nadesłanie odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po B. J. oraz o wskazanie adresu do korespondencji B. K. Pismem z 27 września 2007r., pełnomocnik E. J. wskazał, spadkobierców B. J. oraz poinformował, iż nie toczyły się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po wyżej wymienionym. Postępowania te zostaną dopiero zainicjowane przez E. J. Pismem z 24 stycznia 2008r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało pełnomocnika E. J. o tym, iż złożony w niniejszej sprawie wniosek z powodu napływu dużej ilości tego rodzaju spraw i konieczności ich rozpatrywania według kolejności zgłoszeń zostanie rozpatrzony w II kwartale 2008r.
Pismami z 29 października 2008r. Ministerstwo wystąpiło:
- 1. na podstawie art. 52 k.p.a do Urzędu Miejskiego w B. o przesłuchanie w charakterze świadka C. J.,
- 2. do Urzędu Miejskiego w S. o przesłuchanie strony niniejszego postępowania, E. J.,
- 3. do pełnomocnika Wnioskodawcy o nadesłanie oryginałów lub uwierzytelnionych kserokopii postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po
B. J., B. K. oraz E. K. (wraz ze wskazaniem adresów do korespondencji wszystkich spadkobierców).
Postanowieniem z [...] listopada 2008r. organ przedłużył termin rozpatrzenia wniosku skarżącego do dnia [...] grudnia 2008r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga E. J. na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z 5 lipca 2006r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z [...] czerwca 2006 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z [...] maja 1964., o przejęciu jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,02 ha położonego we wsi J. w woj. [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] września 1964..
Zgodnie z ogólną dyrektywą wynikającą z art. 35 § 1 k.p.a., sprawy administracyjne powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki. Sformułowanie takie oznacza w szczególności, że "organ administracji publicznej powinien załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, jeżeli w toku postępowania administracyjnego okaże się, że sprawa może być załatwiona przed upływem ustawowych terminów do jej załatwienia" (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, s. 307). Powołana dyrektywa jest związana z obowiązkiem niezwłocznego załatwienia sprawy (art. 35 § 2 k.p.a.) i obowiązkiem załatwienia sprawy w terminach określonych w art. 35 § 3 k.p.a. Należy zwrócić uwagę, że art. 12 § 2 k.p.a. przewiduje, że sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Chodzi zatem o takie sprawy, które do swego rozstrzygnięcia nie wymagają postępowania wyjaśniającego (czy to w formie rozprawy, czy też w formie postępowania kameralnego).
Zwrot "niezwłocznie", zawarty w art. 35 § 2 k.p.a., oznacza, że nie ma wyznaczonego terminu w sposób bezwzględny, a organ I instancji, gdy tylko wystąpią warunki określone w art. 35 § 2 k.p.a., winien wydać odpowiednie rozstrzygnięcie (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, s. 245). Niezwłocznemu załatwieniu podlegają nie tylko sprawy proste i nieskomplikowane, lecz także "takie sprawy zawiłe i skomplikowane, w których jednakże nie trzeba prowadzić postępowania dowodowego, ponieważ albo cały materiał dowodowy jest od razu dostarczany przez
Sygn. akt IV SAB/Wa 169/08 stronę, albo materiał ten może być uzupełniony przez organ administracyjny w drodze czynności pozaprocesowych - materialno-technicznych" (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, s. 279).
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego w art. 35 § 3 k.p.a wskazuje, iż w postępowaniu odwoławczym, z jakim mamy do czynienie w rozpoznawanej sprawie załatwienie sprawy winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (wniosku o ponowne rozparzenie sprawy). W przypadku bezczynności organu w załatwieniu sprawy, zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a strona ma zatem możliwość wniesienia zażalenia na niezałatwienia sprawy w terminie przez organ administracji publicznej. W przypadku jednak gdy w bezczynności pozostaje minister w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., to wówczas tryb przewidziany w ww. art. 37 k.p.a. nie ma zastosowania. Nad tymi organami bowiem nie ma w postępowaniu administracyjnym organów wyższego stopnia, (por. postanowienie NSA W-wa z dnia 6 lipca 2006 sygn. akt I OSK 480/06). Uznać zatem należy, iż skarżący właściwie wniósł skargę na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do sądu administarcyjnego.
Rozpoznając zatem sprawę, w oparciu o podniesione przez skarżącego zarzuty, Sąd uznał, iż zasadnie skarżący podniósł że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi do dnia wniesienia skargi pozostawał w bezczynności. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w terminie ustalonym przez prawo organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub nie zakończył postępowania wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął czynności, do której był prawnie zobowiązany (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 1998r. Sygn. akt IV SAB 124/98 LEX nr 43729). W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż z nieuzasadnionych przyczyn Minister uchybił i to w sposób znaczny terminowi załatwienia sprawy zakreślonemu w art. 35 § 3 k.p.a.
Uwzględniając okoliczności sprawy trzeba przyjąć, że aczkolwiek w niniejszej sprawie organ pismem z dnia 24 stycznia 2008 r. zawiadomił stronę skarżącą, iż jej wniosek zostanie rozpatrzony w II kwartale 2008 r. z powodu napływu dużej ilości tego rodzaju spraw, a później postanowieniem z dnia [...] listopada 2008r. organ przedłużył termin rozpatrzenia wniosku skarżącego do dnia [...] grudnia 2008r., to termin w jakim zawiadomił on stronę o opóźnieniu w rozpoznaniu sprawy i terminie
Sygn. akt IV SAB/Wa 169/08 jej pierwotnego załatwienia nie mieści w granicach określonych dla rozpoznania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).
Z akt sprawy wynika, że wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra z [...] czerwca 2006 r., wpłynął do Ministra 6 lipca 2006r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym). Pierwsze czynności w sprawie organ podjął zaś dopiero w sierpniu 2007r. Uwzględniając nawet okoliczność, iż do 6 marca 2007r. akta administracyjne sprawy znajdowały się w sądzie administracyjnym, który rozpoznawał skargę skarżącego na bezczynność Ministra wobec niewykonania wyroku Sądu z 14 października 2005r., przyjąć należy, że organ podjął wstępne czynności procesowe w sprawie po upływie prawie sześciu miesięcy. Czynność, o jakiej mowa w art. 36 § 1 k.p.a. organ dokonał zaś dopiero 21 stycznia 2008r., a zatem ponad 10 miesięcy od zwrócenia mu akt administracyjnych przez sąd administracyjny, a ponad 17 miesięcy od momentu wniesienia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
Wyznaczenie terminu rozpoznania powyższego wniosku nastąpiło zatem z naruszeniem zasady szybkości postępowania, oraz terminu z art. 36 § 1 i 3 k.p.a, co powoduje, że skutki pisma z 21 stycznia 2008 r. nie mogą być zaakceptowane. Tym bardziej, iż po upływie wskazanego w tym piśmie terminu tj. II kwartału 2008r, który także znacznie przekraczał miesięczny termin załatwienia sprawy, organ nie wydal stosownego rozstrzygnięcia. Rozpoznaniem wniosku organ zajął się ponownie dopiero 29 października 2008r. (w IV kwartale 2008r.), po wniesieniu przez skarżącego do sądu skargi na jego bezczynność. Wyznaczenie zatem postanowieniem z [...] listopada 2008r. nowego terminu na załatwienie tej sprawy, mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności tj. trwającym z rażącym naruszeniem terminów załatwienia spraw określonych w k.p.a stanem bezczynności organu, nie mogą usprawiedliwiać nawet przyczyny wskazane przez organ tj. konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. tylko sprawa szczególnie skomplikowana może być załatwiona w terminie dwóch miesięcy i to przez organ pierwszej instancji. Reguła ta nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym, zatem skutecznie prawnie byłoby wyznaczenie nowego terminu rozpoznania odwołania w granicach jednego miesiąca.
Artykuł 12 k.p.a. wyraźnie stanowi, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
W niniejszej sprawie Minister nie działał w taki sposób, nie dołożył należytych starań, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny i sprawę szybko załatwić - wszystkie czynności były. podejmowane z rażącą zwłoką. Zaś do dnia wydania niniejszego wyroku - do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy.
Takie postępowanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi świadczy o tym, że pozostaje on w zwłoce w rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Podobne stanowisko wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W sprawie, sygn. akt. IV SA 105/00, LEX 53462, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 k.p.a. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a.) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 k.p.a., zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa".
Również w sprawie, sygn. akt I SAB 155/99, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "Brak akt, konieczność zebrania materiału dowodowego, czy powstanie zaległości nie może być okolicznością usprawiedliwiającą bezczynność organu w rozumieniu art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), ale są obrazem niedowładu organizacyjnego organu".
Takie postępowanie organu - w ocenie Sądu - w pełni uzasadnia przyjęcie, iż skarga jest zasadna, bowiem zwłoka w rozpoznaniu wniosku skarżącego została wyłącznie zawiniona przez organ, który nie działał w sprawie szybko - podejmował czynności z dużym opóźnieniem nie dokładając tym samym należytych starań, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny i załatwić sprawę.
W celu niedopuszczenia do kolejnych opóźnień w rozpoznaniu sprawy Sąd uznał, iż termin 30 dniowy, a nie jak domagał się skarżący 14 dniowy jest odpowiednim terminem do rzetelnego rozpoznania wniosku skarżącego i wydania stosownego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.