Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku A. H. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o decyzji o unieważnienie wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski oraz o zasądzenie odszkodowania.
Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku, Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał A. H. do wskazania dat wydania oraz numerów decyzji, o których unieważnienie wnosi pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie A. H. pismem z dnia [...] lipca 2009 roku stwierdziła, że nie posiada żadnych informacji ponad te, które znajdują się w aktach sprawy. Nadto stwierdziła, że jednoznacznie określiła swoje żądanie. Wskazała, że wnosi o unieważnienie decyzji o wydaniu i paszportu unieważnienie paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej zaś inne dokumenty, jeśli są niezbędne do rozpoznania sprawy, Minister powinien uzyskać samodzielnie.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 roku, Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował A. H. o pozostawieniu wniosku z dnia [...] czerwca 2009 roku bez rozpoznania wobec niewskazania daty wydania oraz numerów decyzji stwierdzając, że określenie przedmiotu sprawy jest obowiązkiem strony i organ administracji nie może prowadzić postępowania, jeżeli strona nie skonkretyzuje swojego żądania. Załączona kopia paszportu, zdaniem Ministra, nie jest decyzją w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego.
Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku S. G. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o unieważnienie decyzji o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski oraz o zasądzenie odszkodowania.
Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku, Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał S. G. do wskazania dat wydania oraz numerów decyzji, o których unieważnienie wnosi pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie S. G. pismem z dnia [...] lipca 2009 roku stwierdził, że nie posiada żadnych informacji ponad te, które znajdują się w aktach sprawy. Nadto stwierdził, że jednoznacznie określił swoje żądanie. Wskazał, że wnosi o unieważnienie decyzji o wydaniu i paszportu unieważnienie paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej zaś inne dokumenty, jeśli są niezbędne do rozpoznania sprawy, Minister powinien uzyskać samodzielnie.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 roku, Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował S. G. o pozostawieniu wniosku z dnia [...] czerwca 2009 roku bez rozpoznania wobec niewskazania daty wydania oraz numerów decyzji stwierdzając, że określenie przedmiotu sprawy jest obowiązkiem strony i organ administracji nie może prowadzić postępowania, jeżeli strona nie skonkretyzuje swojego żądania. Załączona kopia paszportu, zdaniem Ministra, nie jest decyzją w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego.
Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku H. G. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o decyzji o unieważnienie wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski oraz o zasądzenie odszkodowania.
Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku, Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał H. G. do wskazania dat wydania oraz numerów decyzji, o których unieważnienie wnosi pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie H. G. pismem z dnia [...] lipca 2009 roku stwierdziła, że nie posiada żadnych informacji ponad te, które znajdują się w aktach sprawy. Nadto stwierdziła, że jednoznacznie określiła swoje żądanie. Wskazała, że wnosi o unieważnienie decyzji o wydaniu i paszportu unieważnienie paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej zaś inne dokumenty, jeśli są niezbędne do rozpoznania sprawy, Minister powinien uzyskać samodzielnie.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 roku, Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował H. G. o pozostawieniu wniosku z dnia [...] czerwca 2009 roku bez rozpoznania wobec niewskazania daty wydania oraz numerów decyzji stwierdzając, że określenie przedmiotu sprawy jest obowiązkiem strony i organ administracji nie może prowadzić postępowania, jeżeli strona nie skonkretyzuje swojego żądania. Załączona kopia paszportu, zdaniem Ministra, nie jest decyzją w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 roku A. H., S. G. i H. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w związku z pozostawieniem bez rozpoznania wniosku o unieważnienie decyzji WUSW o wydanie paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski oraz wniosku o unieważnienie paszportu.
Skarżący stwierdzili, że WUSW wydał paszporty bez prawa powrotu do kraju wobec czego wnoszą o unieważnienie tak wydanych decyzji paszportowych. Stwierdzili też, że funkcjonariusze organów państwa z naruszeniem prawa, groźbą i represjami wymuszali składanie wniosków o emigrację.
Skarżący podnieśli, że nie znają numerów i dat wydania decyzji, gdyż prawdopodobnie ich nie ma albowiem jedynie decyzja odmowna miała charakter pisemny. W pozostałych przypadkach, zdaniem skarżących, decyzją był dokument paszportowy.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie stwierdzając, ze skarżący złożyli wniosek o unieważnienie decyzji
KW MO w K. o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy. Minister stwierdził, że uprawnienie do uzyskania paszportu wynikało z mocy samego prawa i nie wymagało wydania decyzji administracyjnej. Wydanie paszportu następowało w trybie czynności materialno – technicznej. Decyzja wydawana była w przypadku stwierdzenia przesłanek do odmowy wydania paszportu.
Biorąc pod uwagę fakt, iż strony kategorycznie domagały się stwierdzenia nieważności decyzji o wydaniu paszportu umożliwiono im przedstawienie tej decyzji poprzez wezwanie do wskazania daty jej wydania oraz numeru. Wobec braku wskazania tych danych Minister nie mógł zadośćuczynić żądaniu stron. Z treści skargi wynika, że strony otrzymały jedynie paszport wystawiony w drodze czynności materialno – technicznej. Tym samym, zdaniem Ministra, zasadne było pozostawienie żądania skarżącego bez rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i § 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki; załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy.
Bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 1999 roku, sygn. akt IV SAB 153/98 niepublikowany).
Skarga na bezczynność przysługuje także wówczas, gdy organ administracji pozostawił podanie bez rozpoznania.
W przedmiotowej sprawie pisma wnioskodawców z dnia [...] czerwca 2009 roku skierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych, uzupełnione pismami z dnia [...] lipca 2009 roku, zawierały w istocie trzy wnioski:
- a) wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o wydaniu paszportu,
- b) wniosek o unieważnienie paszportu,
- c) wniosek o przyznanie odszkodowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucili Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji bezczynność w rozpoznaniu wniosku o unieważnienie decyzji o wydaniu paszportu oraz bezczynność w rozpoznaniu wniosku o unieważnienie paszportu. Poza zakresem rozpoznania Sądu pozostaje zatem kwestia prawidłowości rozpoznania przez organ administracji wniosku o przyznanie odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę na bezczynność organu administracji nie może bowiem wykraczać poza granicę przedmiotu skargi.
Odnosząc się do zarzutów skargi przede wszystkim stwierdzić należy, że w świetle przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1959 roku o paszportach (Dz. U. z 1967 roku Nr 17, poz. 81 ze zm.) nie była wydawana decyzja administracyjna o wydaniu paszportu. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 5 wymienionej ustawy decyzja wydawana była w przypadku odmowy wydania paszportu.
W przypadku zaś wydania paszportu tej czynności organu administracji nie poprzedzało wydanie decyzji. Uwzględnienie wniosku o wydanie paszportu następowało bowiem poprzez wydanie aktu administracyjnego jakim był paszport (książeczka paszportowa), którego nie można utożsamiać z decyzją administracyjną.
Za prawidłowe uznać należy czynności Ministra polegające na wezwaniu wnioskodawców do wskazania daty wydania oraz numerów decyzji, których stwierdzenia nieważności wnioskodawcy żądali. Nie można bowiem wykluczyć, iż w jednostkowych przypadkach, mimo braku podstawy prawnej, decyzja taka została wydana. Wezwanie takie nie mogło jednak skutkować pozostawieniem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji bez rozpoznania. Wezwania do wskazania daty wydania oraz numeru decyzji mogłoby być opatrzone sankcją pozostawienia wniosku bez rozpoznania tylko wówczas, gdyby z przepisów obowiązującego wówczas prawa wynikało, że w danej sprawie organ był zobowiązany do jej załatwienia poprzez wydanie decyzji. W sytuacji, gdy do organu administracji wpływa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji zaś z przepisów prawa materialnego wynika, że sprawa nie była załatwiana w formie decyzji administracyjnej, obowiązkiem organu jest rozstrzygnięcie tego wniosku we właściwej formie procesowej określonej w przepisach k.p.a.
Każde postępowanie administracyjne zarówno zwykle jak i nadzwyczajne musi mieć określony przedmiot. Postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem nadzwyczajnym. Zasady jego wszczęcia i prowadzenia określone zostały w art. 157 § 2 i § 3 k.p.a. Jeśli istnieje przedmiot postępowania nieważnościowego, to jest ono wszczynane i w jego wyniku wydawana jest merytoryczna decyzja. Jeśli zaś nie ma przedmiotu postępowania wówczas wydawana jest decyzja o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego.
Podania wnioskodawców o stwierdzenie nieważności decyzji o wydaniu paszportu nie mogły więc być rozstrzygnięte poprzez pozostawienie bez rozpoznania. Z tego względu zarzut skargi o bezczynności organu w wydaniu rozstrzygnięcia we właściwej do tego formie procesowej, wobec wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o wydaniu paszportu, jest zasadny.
Paszport jest aktem administracyjnym i ustawa z dnia 13 lipca 2006 roku o dokumentach paszportowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1027 ze zm.) przewiduje szczególny środek kwestionowania tego rodzaju aktu. Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy dokument paszportowy podlega unieważnieniu jeżeli został wydany z naruszeniem przepisów ustawy. Pisma skarżących skierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawierały wnioski o unieważnienie paszportów i wnioski te powinny być procesowo rozpoznane. O zasadności żądań wnioskodawców Minister powinien więc orzec wydając stosowne rozstrzygnięcia z uwzględnieniem uprzedniej oceny czy istnieje przedmiot rozstrzygnięcia. Wnioskodawcy w podaniach wskazali konkretny dokument paszportowy i nie było podstaw do pozostawienia tych podań, zawierających wnioski o unieważnienie paszportu, bez rozpoznania.
Z powyższych względów, na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
Zwrotu kosztów postępowania nie zasądzono wobec braku wniosku w tym względzie.