Uzasadnienie
Pismem z dnia 26 kwietnia 2016 r. A. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekle prowadzenie postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Zgodnie z zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2016 r. do sprecyzowania treści skargi poprzez wskazanie, czy pismo to stanowi skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku skarżącego z dnia 22 września 2008 r. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, prowadzonego przez organ po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 334/09, uchylającym decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2008 r. o odmowie przyznania świadczenia – zawieszonego postanowieniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2010 r., czy skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku skarżącego z dnia 26 czerwca 2009 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym.
W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 1 września 2016 r. oświadczył, że wniósł skargę na przewlekle prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku z dnia 26 czerwca 2009 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Normy kształtujące podstawy systemu sądownictwa, zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakładają określenie właściwości sądów administracyjnych przez ustawodawcę w sposób pozytywny. Zgodnie bowiem z art. 175 ust. 1 ustawy zasadniczej, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne. Ustrój i właściwość sądów i postępowanie przed nimi określają ustawy (art. 176 ust. 2). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177).
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej (art. 184).
Ostatnią z powołanych norm konstytucyjnych ustawodawca rozwinął w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej.
Zasadę pozytywnego określenia właściwości sądów administracyjnych konkretyzują w głównej mierze przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy powołać art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. stanowiący, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz.
- 23) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Z kolei zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że przedmiotowa sprawa nie mieści się we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określonej w art. 3 p.p.s.a. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej jest bowiem dopuszczalna wyłącznie w granicach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie skarżący zarzucił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie wniosku z dnia 26 czerwca 2009 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.
Wskazać należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), ustalenie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie zaś do treści art. 83 ust. 2 powołanej ustawy, od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl zaś art. 83 ust. 3 ustawy, odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia.
Powołane wyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwe są sądy powszechne. Z wyjątkami wynikającymi z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą więc do zakresu spraw cywilnych, podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 Kpc).
Powyższe potwierdza regulacja zawarta w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.). Jak stanowi art. 115 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy, decyzje w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy wydają, a także wypłacają świadczenie, organy rentowe właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. Od decyzji organu rentowego w sprawie prawa do świadczenie oraz ustalenia jego wysokości przysługują osobie zainteresowanej środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach (art. 118 ust. 7 ww. ustawy), tj. odwołanie do sądu powszechnego w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że skarga na przewlekle prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku w związku z ubieganiem się o rentę z tytułu niezdolności do pracy nie podlega kognicji sądów administracyjnych i jako taka podlega odrzuceniu.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.