Uzasadnienie
M. I. pismem z 13 sierpnia 2013r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w sprawie udzielenia skarżącemu zezwolenia na zamieszkanie w Rzeczypospolitej Polskiej na czas oznaczony. Skarżący w dniu 5 listopada 2013r. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata z urzędu.
Wnioskodawca oświadczył, że jedyne źródło jego utrzymania stanowią środki przekazywane przez rodziców, przy czym kwota otrzymywanej pomocy została wpisana nieczytelnie. W rubryce nr 11 formularza wskazał następujące wydatki: jedzenie: 200 zł, wynajęcie mieszkania: 400, transport: 100 zł. Rubryki formularza dotyczące stanu rodzinnego i majątku zostały przekreślone.
W kolejnym złożonym na formularzu PPF oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2013r. M. I. podał natomiast, że środki otrzymywane od rodziny (ojca) to kwota 600 zł miesięcznie, która w całości jest przez niego wydatkowana na wynajem mieszkania (300 zł) i jedzenie (300 zł). Wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada majątku (ruchomości, nieruchomości) oraz oszczędności.
Ponieważ analiza tych informacji - zwłaszcza co do źródeł czerpania przez skarżącego środków na bieżące utrzymanie się (i ich wysokości),– nie potwierdziła w sposób jednoznaczny zasadności wniosku, wezwano skarżącego do:
- a) nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- b) nadesłania dokumentu potwierdzającego, że najmuje mieszkanie i wskazującego wysokość czynszu najmu (np. kopii umowy najmu mieszkania),
- c) nadesłania dokumentu (np. odcinaka pocztowego przekazu pieniężnego, potwierdzenia przelewu, wyciągu z rachunku bankowego z widocznym wpływem odpowiedniej kwoty) potwierdzającego, że skarżący otrzymuje od rodziny/od ojca 600 zł miesięcznie.
W odpowiedzi, w piśmie z dnia 14 stycznia 2014 r. M. I. oświadczył, że: nie posiada rachunków bankowych; nie posiada dokumentu potwierdzającego wynajem mieszkania. Umowa najmu figuruje na inną osobę, a on nie wie nawet, czy jest to umowa w formie pisemnej; nie posiada dokumentu potwierdzającego otrzymywanie od rodziny (ojca) odpowiedniej kwoty. Wyjaśnił, że środki te są co miesiąc przekazywane przez ojca zaprzyjaźnionej rodzinie w [...]. Syn znajomego, który przebywa w Polsce przekazuje następnie skarżącemu odpowiednią kwotę w złotówkach.
Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.
Na wstępie podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym warunkującym ją czynnikiem jest stan majątkowy osoby wnioskującej i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i związanych z kosztami koniecznego utrzymania wydatków.
M. I. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W tym celu powinien przedłożyć wszelkie dokumenty źródłowe oraz przytoczyć wszelkie okoliczności przemawiające za koniecznością pozytywnego rozpoznania wniosku.
Referendarz podkreśla, że podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne muszą być wiarygodne. Jeżeli nie zostały one udokumentowane, a ich wiarygodność budzi wątpliwości, powstaje konieczność poczynienia dalszych ustaleń. Prowadzenie dalszych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej i osobistej wnioskodawczy jest konieczne, gdy nie można jednoznacznie określić zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy lub ich braku. Według art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Referendarz podkreśla, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy ciężar wykazania przesłanek uprawniających do uzyskania tego prawa spoczywa w całości na stronie. Działania śledcze mogą być podejmowane przez wyznaczonego referendarza sadowego wyłącznie w sytuacji, gdy wniosek strony wzbudza wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. W sprawach prawa pomocy postępowanie rozpoznawcze ogranicza się do dokumentów źródłowych i oświadczeń składanych przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy (art. 255 p.p.s.a.). Rozpoznając wniosek referendarz nie może prowadzić postępowania poza granice wyznaczone przez art. 255 p.p.s.a. w tym nie może występować do innych organów i instytucji o dostarczenie dokumentów mogących mieć wpływ na ocenę wniosku strony ubiegającej się o prawo pomocy. Postępowanie w tym przedmiocie opiera się na zasadzie kontradyktoryjności o czy świadczy nie tylko art. 255 p.p.s.a. a przede wszystkim art. 246 tej ustawy.
O odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej wiarygodności wniosku o prawo pomocy. Referendarz podkreśla, że wnioskodawca w oświadczeniu z 5 listopada 2013r. kwotę pomocy otrzymywanej od rodziny wpisał nieczytelnie, natomiast kwota wydatków na transport (100 zł), mieszkanie (400 zł.) i jedzenie (200 zł.) podana w oświadczeniu z 5 listopada 2013r. nie tylko nie jest spójna z informacjami podanymi w oświadczeniu z 6 grudnia 2013r. ale także przekraczała wielkość pomocy otrzymywanej od rodziny zadeklarowaną w tym oświadczeniu przez stronę.
Niezależnie od powyższego, w przypadku wnioskodawcy zachodzi jeszcze jedna istotna okoliczność, która samoistnie przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku. Z akt postępowania wynika, że podczas przesłuchania w dniu 9 października 2012 r. (k. 27 akt organu pierwszej instancji) skarżący oświadczył, że po przyjeździe do Polski podejmował pracę w budownictwie i zajmował się sprzedażą artykułów gastronomicznych. Powyższe okoliczności, wskazują, że wnioskodawca zarobkował w czasie pobytu w Polsce i mogą świadczyć o tym, ze skarżący nadal – obok pomocy otrzymywanej od rodziny – posiada inne źródła utrzymania. Nie bez znaczenia jest również to, że skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że nie posiada rachunku bankowego. Okoliczność ta nie oznacza jednak, że nie miał on innej możliwości potwierdzenia deklarowanej przedniego wysokości środków finansowych otrzymywanych od rodziny (np. oświadczenia innej osoby) oraz podanej wielkości wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie.
Referendarz podkreśla, że wobec tak istotnych rozbieżności pomiędzy ujawnionymi łącznymi dochodami a wydatkami, złożonego przez stronę oświadczenia na temat jej sytuacji majątkowej, nie można uznać za wiarygodnego, a więc odpowiadającego rzeczywistości. Ponieważ wyszczególnione dochody nie pokrywają podanych wydatków, należy przyjąć że posiada on przychody z innych źródeł niż ujawnione bądź też nieujawnione oszczędności, o których nie wspomniał dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Rozpoznając żądanie prawa pomocy należy kierować się regałami logiki i doświadczenia życiowego.
Nawet przy założeniu, że skarżącego dotykają przejściowe trudności finansowe, nie zwalnia go to od obowiązku udzielenia wyczerpujących i rzetelnych informacji na temat sytuacji materialnej. Wynikające z tego wątpliwości, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być w takich okolicznościach interpretowane na korzyść wnioskodawcy i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jego oczekiwaniami. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i sprzeczności z ustawowymi zasadami jego przyznawania. Potwierdza to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, zgodnie z którym w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Także wg postanowienia tego Sądu z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, odmowa lub faktyczny brak udzielenia informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku.
Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.