Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 31 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SAB/Wa 258/23

Uzasadnienie

I

1. W dniu 19 maja 2023 r. (data stempla pocztowego) H. C. (dalej: skarżący) – zastępowany przez pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł za pośrednictwem Ministra Rozwoju i Technologii skargę na bezczynność tego organu odnośnie do rozpoznania odwołania od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1954 r. (nr [...]).

W skarżący wniósł o:

1. – zobowiązanie Ministra Rozwoju i Technologii do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności;
2. – stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3. – zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika, według norm przepisanych.
4. 2. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym:
5. 2.1. Pismem z 19 sierpnia 2021 r. skarżący wniósł do Wojewody Pomorskiego o niezwłoczne rozpoznanie odwołania matki skarżącego od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1954 r. (nr [...]).
6. 2.2. Wojewoda Pomorski zwrócił się o przesłanie mu akt związanych z postępowaniem odwoławczym: pismem z 6 września 2021 r. – do Prezydenta Miasta [...], pismem z 14 października 2021 r. – do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, pismem z 14 października 2021 r. – do Kierownika Archiwum Zakładowego, pismem z 19 października 2021 r. – do Instytutu Pamięci Narodowej. O pismach tym został poinformowany skarżący.
7. 2.3. Pismem z 22 listopada 2021 r. (znak: NSP-VIII.7581.1.207.2021.DL) Wojewoda Pomorski, na zasadzie art. 68 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341, ze zm.; dalej: r.p.a.), poinformował skarżącego, że ze względu na oczekiwanie na odpowiedź z Instytutu Pamięci Narodowej nie będzie możliwe załatwienie wniosku skarżącego w ustawowym terminie. W związku z tym nowy termin załatwienia sprawy wyznaczony został na 31 stycznia 2022 r.
8. 2.4. Pismem z 27 stycznia 2022 r. (znak: NSP-VIII.7581.1.207.2021.DL) Wojewoda Pomorski, na zasadzie art. 68 ust. 4 r.p.a., poinformował skarżącego, że ze względu na dalsze oczekiwanie na odpowiedź z Instytutu Pamięci Narodowej nie będzie możliwe załatwienie wniosku skarżącego w ustawowym terminie. W związku z tym nowy termin załatwienia sprawy wyznaczony został na 1 kwietnia 2022 r.
9. 2.5. Pismem z 5 kwietnia 2022 r. (znak: NSP-VIII.7581.1.207.2021.DL) Wojewoda Pomorski poinformował skarżącego o wynikach kwerendy archiwalnej oraz przedstawił opinię, że brak jest podstaw do uznania, iż odwołanie od orzeczenia z [...] maja 1954 r. nie zostało rozpatrzone.
10. 2.6. Ze zgromadzonego materiału archiwalnego wynika, co następuje:

Orzeczeniem z [...] stycznia 1954 r. (nr [...]) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] na podstawie art. 1, art. 10 i art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31; dalej: dekret z 1949 r.), orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych Nr [...] w [...] trzech parceli o łącznej powierzchni 4181 m2, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] KW nr [...], [...], [...] wykaz L, [...], [...] i [...] katastralne nr parceli [...], [...] i [...], matrykuła, położonych w [...] przy ul. [...]. W orzeczeniu tym wskazano nadto, że wywłaszczenie nieruchomości polega na odjęciu W. C. prawa własności z dniem wywłaszczenia, a ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości nastąpi na wniosek przynajmniej jednej ze stron w oddzielnym postępowaniu.

Orzeczeniem z [...] maja 1954 r. (nr [...]) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], na podstawie art. 27-36 dekretu z 1949 r. oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 330), orzekło o przyznaniu W. C. odszkodowania w kwocie 1797,21 zł.

Orzeczeniem z [...] listopada 1954 r. (nr [...]) Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] postanowiła: w punkcie 1 – nie uwzględnić odwołania W. C. odwołania z 3 lutego 1954 r.; w punkcie 2 – utrzymać w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1954 r. (nr [...]).

Skargą z 14 czerwca 1957 r. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] W. C. poinformowała m.in. o nierozpatrzeniu jej odwołania od orzeczenia odszkodowawczego i zwróciła się z prośbą o rozstrzygnięcie jej sprawy.

Na podstawie treści pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 7 września 1957 r. (nr [...]), skierowanego do Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych Nr [...], wynika, że "Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa na posiedzeniu w dniu 6 września 1957 r. w wyniku rozpatrzenia skargi ob. C. C. W. z dnia 14.6.57 na okoliczność dostarczenia nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczoną w [...] przy ul [...] Nr parceli [...], [...] i [...] o ogólnej powierzchni 4.181 m2 stwierdziła, że ob. C. W. należy dostarczyć nieruchomość zamienną o pow. około 1.000 m2 pod budowę domku jednorodzinnego jedynie z punktu widzenia społecznego.

Ponadto treści pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 4 marca 1958 r., skierowanego do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, oraz pisma Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 31 marca 1958 r. (nr [...]) potwierdzają, że w ramach rozpatrzenia odwołania – w drodze wyjątku – przyznano matce skarżącego w ramach odszkodowania plac o powierzchni 1000 m2.

1. 2.7. Pismem z 6 kwietnia 2022 r. skarżący złożył do Ministra Rozwoju i Technologii ponaglenie, w którym wniósł o:
2. – niezwłoczne podjęcie działań w celu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy;
3. – zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności.

1. 2.8. Pismem z 1 czerwca 2022 r. skarżący złożył do Wojewody Pomorskiego wniosek o niezwłoczne rozpoznanie sprawy.

1. 2.9. Pismem z 28 czerwca 2022 r. (znak: NSP-VIII.7581.1.207.2021.DL) Wojewoda Pomorski poinformował skarżącego, że podtrzymuje swoją odpowiedź, zawartą w piśmie z 5 kwietnia 2022 r. 2.10 Pismem z 28 czerwca 2022 r., skierowanym do Wojewody Pomorskiego, skarżący, na podstawie art. 70 ust. 1 r.p.a., wniósł o przekazanie sprawy do organu wyższej instancji w celu jej załatwienia.

1. 2.11. Pismo skarżącego z 28 czerwca 2022 r. zostało przekazane przez Wojewodę Pomorskiego, za pośrednictwem platformy ePUAP w dniu 30 czerwca 2022 r., Ministrowi Rozwoju i Technologii.

1. 2.12. Pismem z 17 października 2022 r. Minister Rozwoju i Technologii zwrócił Wojewodzie Pomorskiemu pismo skarżącego z 28 czerwca 2022 r. W ocenie tego organu przekazanie sprawy w myśl art. 70 ust. 1 r.p.a. nie ma zastosowania do postępowania odwoławczego; tymczasem rozpoznawana przez Wojewodę Pomorskiego sprawa dotyczy odwołania od orzeczenia administracyjnego wydanego w pierwszej instancji. Jednocześnie Minister wskazał, że nie przesądza, czy załatwienie sprawy ma nastąpić w formie decyzji czy też wystarczające będzie podtrzymanie przez Wojewodę Pomorskiego jego dotychczasowego stanowiska, przedstawionego w piśmie z 5 kwietnia 2022 r.
2. 3. W odpowiedzi na powyższą skargę, zawartej w piśmie procesowym z 14 czerwca 2023 r. (znak: DO.4.7613.29.2022.RF), Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej odrzucenie.
3. 4. Postanowieniem z 3 lipca 2023 r. (sygn. akt IV SAB/154/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę.
4. 5. Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez skarżącego.
5. 6. Postanowieniem z 11 października 2023 r. (sygn. akt I OSK 2044/23) Naczelny Sąd Administracyjny – Izba Ogólnoadministracyjna uchylił postanowienie z 3 lipca 2023 r.

II

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił, co następuje

1. 1. Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje regulacja art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
2. 2. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a skonkretyzowane m.in. w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) oraz art. 3 § 1 pkt 8 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, w tym w zakresie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego.
3. 3. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu na zasadzie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: k.p.a.). Reguła ta doznaje jednak wyjątku, gdy na mocy art. 191 § 1 k.p.a. w brzmieniu ogłoszonym w Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (czyli przed wprowadzeniem nowej numeracji przepisów k.p.a. i usunięciem z tekstu tej ustawy przepisów przejściowych w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. Nr 9, poz.
4. 26) zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341, ze zm.; dalej: r.p.a.) – (por. postanowienie NSA z 11 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2044/23). Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 1 r.p.a., w razie niezałatwienia sprawy administracyjnej w przepisanym terminie, strona ma prawo żądać przekazania sprawy do instancji wyższej celem jej załatwienia. W niniejszej sprawie takie żądanie zostało sformułowane przez skarżącego w piśmie z 28 czerwca 2022 r. W związku z tym stwierdzić należy, że skarżący skutecznie wniósł skargę, co pozwalało Sądowi poddać ją merytorycznej ocenie w kontekście przesłanek bezczynności i przewlekłości postępowania administracyjnego.
5. 4. W ocenie Sądu wniesiona skarga jest niezasadna.
6. 5. Sąd – po przeanalizowaniu przedłożonych mu akt administracyjnych, w tym akt archiwalnych – zwraca uwagę na trzy, istotne kwestie.

Po pierwsze – zwrócenie Wojewodzie Pomorskiemu sprawy przez Ministra Rozwoju i Technologii miało swoje oparcie w art. 82 r.p.a., który wykluczał zastosowanie art. 70 ust. 1 r.p.a. w postępowaniu odwoławczym. Z tego też powodu nie można mówić o bezczynności Ministra w niniejszej sprawie.

Po drugie – załatwienie wniosku skarżącego z 19 sierpnia 2021 r. przez Wojewodę Pomorskiego – oceniając postępowanie organu tak na gruncie r.p.a., jak i k.p.a. – odbyło się zgodnie z przepisami postępowania. Organ bynajmniej nie był w stanie bezczynności, ani przewlekłości; poinformował on bowiem skarżącego o zwróceniu się do Prezydenta Miasta [...] o przesłanie akt postępowania odwoławczego oraz do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, do Kierownika Archiwum Zakładowego i do Instytutu Pamięci Narodowej o kwerendę archiwalną dotyczącą dokumentów związanych ze sprawą matki skarżącego. Organ poinformował też skarżącego o niemożności załatwienia sprawy w terminie ustawowym, zakreślając jednocześnie nowe terminy załatwienia sprawy (odpowiednio: 31 stycznia 2022 r. oraz 1 kwietnia 2022 r.). Pismem Wojewody Pomorskiego z 5 kwietnia 2022 r. skarżącemu przedstawiono informację o wynikach kwerendy archiwalnej, z której wynika, że sprawa z odwołania jego matki od orzeczenia odszkodowawczego z [...] maja 1954 r. została ostatecznie załatwiona przyznaniem jej nieruchomości zamiennej orzeczeniem z [...] września 1957 r.

Po trzecie – sprawa z odwołania matki skarżącego od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 27 maja 1954 r., jak wynika z uzyskanych z archiwum dokumentów, została prawomocnie załatwiona (rozstrzygnięta). Podczas gdy w orzeczeniu odszkodowawczym przyznano jej kwotę 1797,21 zł za wywłaszczoną nieruchomość, to orzeczeniem z [...] września 1957 r. – wydanym w wyniku rozpatrzenia skargi z 14 czerwca 1957 r., w której poinformowała o nierozpoznaniu jej odwołania od orzeczenia odszkodowawczego – orzeczono o dostarczeniu jej nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczone działki.

W związku z powyższym w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do wydania wyroku, orzekającego na zasadzie art. 149 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy – na zasadzie art. 151 p.p.s.a. – orzeczono jak w sentencji.