Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 23 września 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 309/15

Uzasadnienie

P. E. K. wniosła skargę, zarzucając bezczynność Prezydenta W. przy rozpatrywaniu jej wniosku o wypłatę odszkodowania z tytułu przejęcia prawa własności nieruchomości zajętej pod część ul. [...] w W., (działka ew. nr [...] obr. [...]).

Uzasadniając skargę, podniosła:

1. - postanowieniem z [...] września 2011 r. organ podjął, zawieszone postępowanie w sprawie odszkodowania,
2. - pismem z [...] października 2011 r. wyznaczył termin załatwienia sprawy - informując o braku możliwości jej rozpoznania w zwykłym terminie - nie później niż do 30 czerwca 2012 r.; mając na uwadze przywołaną w tym piśmie konieczność zgromadzenia pełnej dokumentacji, dokonania uzgodnień przez organ wyznaczenie takiego terminu mogło być zasadne,
3. - pismem z [...] marca 2012 r. organ zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w tym z operatem szacunkowym oraz wyznaczył - na [...] kwietnia 2012 r. - rozprawę administracyjną w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania; wobec braku możliwości stawienia się na rozprawie jednej ze stron przedmiotowego postępowania organ - pismem z [...] kwietnia 2012 r. -wystąpił do Urzędu Gminy L. o "pomoc prawną"; zgodnie z wiedzą Strony, pomoc została udzielona,
4. - z uwagi na upływ ponad 12 miesięcy Skarżąca - pismem z 6 listopada 2013 r. - wystąpiła z pytaniem o stan sprawy i przyczyny zwłoki; pismem z [...] listopada 2013 r. organ poinformował, że w sprawie zgromadzono kompletny materiał dowodowy, przygotowano projekt decyzji administracyjnej i dokładane są wszelkie starania, aby zakończyć postępowanie w możliwie najkrótszym terminie: podjęto kroki w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych na wypłaty odszkodowań,
5. - pismem z [...] grudnia 2013 r., zawiadomiono o kolejnym terminie załatwienia sprawy - wyznaczono go do dnia 30 czerwca 2014 r.,
6. - ponownie zasłaniając się brakiem środków na wypłatę odszkodowania; nie podano w zawiadomieniu przyczyn zwłoki w wydaniu decyzji; nie można uznać, jakoby przyczyną taką był brak środków na wypłatę odszkodowania,
7. - w międzyczasie, organ stwierdził, że sporządzony w marcu 2012 roku, dla potrzeb ustalenia odszkodowania, operat szacunkowy utracił ważność i koniecznym było sporządzenie nowego; pomijając marnotrawstwo środków publicznych, które należało ponieść w celu sporządzenia nowego operatu szacunkowego, organ nie skorzystał z możliwości potwierdzenia aktualności poprzedniego operatu szacunkowego; nie dość, że trwałoby to krócej, aniżeli sporządzenie nowego operatu to nie powodowałoby nowych kosztów po stronie organu,
8. - pismem z [...] lipca 2014 r. ponownie wyznaczono termin do załatwienia sprawy do 31 marca 2015 r.,
9. - 17 lipca 2014 r. Skarżąca wezwała organ do wydania decyzji administracyjnej w terminie miesiąca od otrzymania pisma; w odpowiedzi (w piśmie z [...] sierpnia 2014 r.) organ poinformował, że [...] marca 2014 r. biegły - rzeczoznawca majątkowy sporządził nowy operat, a organ - zmierzając do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego - musi uwzględnić cały materiał dowodowy dotychczas zgromadzony w toku postępowania oraz, że obecnie - przy opracowaniu projektu decyzji - konieczne jest uwzględnienie nowej opinii biegłego - operatu szacunkowego z [...] marca 2014 r., który został zaakceptowany przez Strony kolejnymi pismami (z 8, 15 i 16 maja 2014 r.); w tym samym piśmie podtrzymał stanowisko zawarte uprzednio, co do terminu wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie – [...] marca 2015 r.,
10. - Skarżąca wniosła zażalenie na bezczynność Prezydenta W. a Wojewoda [...] - postanowieniem z [...] lutego 2015 r. - uznał je za uzasadnione i wyznaczył termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia, wynoszący 2 miesiące od daty doręczenie orzeczenia,
11. - wraz z upływem wskazanego terminu Prezydent W. zawiadomił Skarżącą o nowym terminie załatwienia sprawy - do 31 stycznia 2016 r. ponownie powołując się na okoliczności, które przywoływał w ciągu ostatnich kilku lat, a które nie znalazły uznania u Wojewody [...].

Skarżąca wniosła o wymierzenie organowi grzywny wedle uznania Sądu.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Wskazano:

1. - organ I. instancji, prowadząc postępowania w przedmiocie odszkodowań kieruje się zasadą, aby w sposób pewny, a nie jedynie prawdopodobny ustalić wszelkie okoliczności dotyczące gruntu objętego wnioskiem; zarówno pod względem prawnym jak i fizycznym, jednym z elementów przedmiotowego postępowania jest ustalenie, czy nigdy i na niczyją rzecz nie zostało przyznane i wypłacone odszkodowanie.
2. - [...] kwietnia 2012 r. odbyła się rozprawa administracyjna, w której uczestniczyły strony oraz przedstawiciele organu; wnioskodawcy zaakceptowali wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy (z [...] lutego 2012 r.),
3. - ponieważ operat ten, którego aktualność rzeczoznawca majątkowy potwierdził [...] marca 2013 r., utracił aktualność [...] lutego 2014 r,, został wykonany nowy operat szacunkowy (z [...] marca 2014 r.); strony postępowania nie wniosły uwag do określonej w nowym operacie szacunkowym wysokości odszkodowania,
4. - strony na bieżąco były informowane o podejmowanych przez organ czynnościach, wyjaśniających i uzupełniających, m.in. o konieczności opracowania nowego projektu rozstrzygnięcia merytorycznego przedmiotowej sprawy oraz poddania go procedurze i kontroli wewnętrznej,
5. - Wojewoda [...] wydał postanowienie z [...] lutego 2015 r., którym zobowiązał organ I. instancji do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w terminie dwóch miesięcy od dnia jego doręczenia; upłynął on [...] kwietnia 2015 r.,
6. - ze względu na skalę roszczeń odszkodowawczych, kierowanych przez byłych właścicieli nieruchomości, oraz ograniczone środki finansowe, organ prowadząc postępowania administracyjne stara się wykorzystać wszelkie rozwiązania, przewidziane w przepisach obowiązującego prawa, mogące usprawnić i przyspieszyć rozpatrzenie spraw administracyjnych; sprawy są rozpatrywane sukcesywnie według daty wpływu wniosku, kolejności zgromadzonego materiału dowodowego oraz zarezerwowanych w budżecie środków finansowych; mając powyższe na uwadze, organ poinformował strony o nowym terminie rozpatrzenia sprawy - [...] stycznia 2016 r.,
7. - w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 35 i 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.".; strony zostały poinformowane o przyczynie opóźnienia oraz o nowym terminie zakończenia postępowania, zgodnie z zaleceniami art. 37; w związku z powyższym organ nie pozostaje w bezczynności, a skargę w niniejszej sprawie należy uznać za bezzasadną.

Przy dodatkowym piśmie (k.

1. 18) organ administracji przesłał orzeczenie wydane w przedmiotowej sprawie – decyzję o odszkodowaniu z [...] lipca 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Bezczynność organu administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji nie podejmuje czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu, lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy przewlekłe prowadzenie postępowania zostało spowodowane zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu (patrz: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 86).

Skarga może być wniesiona po upływie terminu przewidzianego do załatwienia sprawy i wyczerpaniu środków zaskarżenia – zażalenie na przewlekłość albo wniosek o usunięcie naruszenia prawa, w myśl art. 37 K.p.a.. W rozpoznawanym przypadku czyniło zadość temu wymaganiu zażalenie, rozpatrzone postanowieniem z [...] lutego 2015 r. Przepisy nie zakreślą wymaganego minimalnego bądź maksymalnego okresu pomiędzy wykorzystaniem środków, wskazanych w art. 37 § 1 K.p.a. w zw. z art. 52 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a wniesieniem skargi.

Stosownie do art. 35 § 3 K.p.a., załatwienie sprawy, wymagającej postępowania wyjaśniającego, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 K.p.a.).

Z akt sprawy wynika, że pismem z 6 lipca 2012 r. poinformowano strony o zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego. Podejmowane w późniejszym okresie czynności w postaci: aktualizacji operatu, sporządzenia nowego operatu, przedstawienia go stronom oraz przygotowania nowego projektu decyzji (i wiążecie się z tym procedury wewnętrzne) było wyłącznie następstwem bezczynności organu przy rozpatrywaniu sprawy. Poza oceną Sądu pozostają sygnalizowane w skardze kwestie ewentualnego marnotrawienia środków, wynikającego z potrzeby aktualizacji szacunków. Problematyka ta nie mieści się w kognicji sądów administracyjnych. Wywody skargi w tym zakresie nie mogą być więc analizowane. Istotne w sprawie jest jednak, że stosowne rozstrzygnięcie nie zostało wydane także pomimo wydania postanowienia organu II. instancji (z [...] lutego 2015 r.), którym zobowiązano organ do rozpatrzenia sprawy do 16 kwietnia 2015 r.

Formułowane przez organ w odpowiedzi na skargę argumenty o koniczności rozpatrywania wniosków w kolejności wpływu oraz braku środków na wypłaty odszkodowań nie mogą być – w świetle wskazanych wcześniej reguł oceny bezczynności – uwzględnione. Brak stosowanej ilości pracowników dla bieżącego rozpatrzenia spraw bądź środków budżetowych dla zaspokojenia należności, wymagalnych w następstwie wydania decyzji nie stanową normatywnych przesłanek wyłączających odpowiedzialność organu – przyczyn od niego niezależnych, w rozumieniu art. 35 § 5 K.p.a.

Jak przyjęto obecnie w judykaturze, załatwienie sprawy administracyjnej przed wyrokowaniem sądu, nie wyłącza zasadności orzekania w przedmiocie bezczynności organu w toku postępowania - przed wydaniem decyzji czy innego aktu. Sąd odstępuje wówczas jedynie od zobowiązania organu do wydania orzeczenia w stosownym terminie, lecz umarza postępowanie w tym zakresie.

Reasumując, wobec niezałatwienia sprawy przez organ administracji publicznej w terminie określonym w art. 35 K.p.a., skargę należało uznać za zasadną.

Kwalifikując bezczynność organu, jako mającą charakter rażący, Sąd miał na uwadze, znaczny okres trwania bezczynności organu administracji, uwzględniając termin, w którym pierwotnie zgromadzono pełen materiał dowodowy ([...] lipca 2012 r. – pismo do stron k. 94 akt adm.) oraz fakt nie wydania orzeczenia, pomimo wskazania przez organ II. instancji ostatecznego terminu, w następstwie uwzględnienia zażalenia na bezczynność.

Sąd nie uznał za zasadne w danym przypadku wymierzania grzywny, mając na uwadze stałe informowanie Strony o przyczynach zwłoki oraz wydanie orzeczenia przed dniem wyrokowania.

Z powyższych względów, na podstawie art. 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.