Uzasadnienie
Przedmiotem skargi z dnia 14 czerwca 2016 r. wniesionej przez Sieć O. W. Polska z siedzibą w W. (dalej: strona skarżąca stowarzyszenie) jest bezczynność Prezesa Zarządu Ośrodka Badawczo-Naukowo Dydaktycznego Chorób Otępiennych w Ś. (dalej: organ zobowiązany, strona przeciwna, Ośrodek) w zakresie rozpatrzenia wniosku strony skarżącej z dnia 14 kwietnia 2016 r. o udzielenie informacji publicznej. Strona skarżąca zarzuciła organowi zobowiązanemu naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j., Dz.U. z 2015 r., poz. 2058, ze zm., dalej: udip), poprzez niezrealizowanie wniosku o udostępnienie informacji publicznej pomimo znacznego przekroczenia terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu, wniosła o uznanie, że strona przeciwna pozostaje w bezczynności w przedmiocie udostepnienia wnioskowanych informacji publicznych oraz o zobowiązanie strony przeciwnej do dokonania czynności w zakresie udostępnienia informacji publicznych zgodnie z wnioskiem.
Strona skarżąca podała, że w dniu 14 kwietnia 2016 r. przesłała drogą elektroniczną wniosek o udostępnienie przez Ośrodek następujących informacji:
- 1. "informacji o adresie www strony podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej szpitala;
- 2. informacji o adresie www strony podmiotowej BIP szpitala, pod którym znajduje się dokumentacja przebiegu i efektów kontroli oraz wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją przeprowadzających (w odniesieniu do wszystkich kontroli, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, które miały miejsce w latach 2003-2015);
- 3. informacji o tym, czy szpital udostępnia, użycza, wynajmuje, tudzież dzierżawi pomieszczenia lub sprzęty medyczne szpitala innym osobom lub podmiotom (wraz ze skanami tych umów);
- 4. skanów umów z ordynatorami pracującymi w szpitalu na dzień wniesienia wniosku."
Dalej wskazano, że w związku z tym, że skarżąca nie otrzymała odpowiedzi, 10 maja 2016 r. wysłano, także za pośrednictwem poczty elektronicznej, przypomnienie, na które do dnia złożenia skargi skarżąca nie otrzymała odpowiedzi.
Skarżąca podkreśliła, że Ośrodek jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia wnioskowanych informacji, a to o co wnosiła stanowi taką informację.
W odpowiedzi na skargę organ zobowiązany wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: ppsa.
Organ zobowiązany podkreślił, że oba wnioski z dnia 14 kwietnia 2016 r. oraz 10 maja 2016 r., wysłane drogą elektroniczną nie zostały prawidłowo doręczone Ośrodkowi, gdyż trafiły do tzw. "SPAMU". Ośrodek nie miał więc wiedzy, iż trafiły do niego takie wnioski.
Dopiero po doręczeniu skargi w dniu 20 czerwca 2016 r. Ośrodek dowiedział się o wniosku z dnia 14 kwietnia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej. Następnie Ośrodek sprawdził dokładnie skrzynkę odbiorczą poczty elektronicznej i ujawnił, że wnioski Stowarzyszenia były w dziale "SPAM", którego nie przegląda się korzystając w normalny sposób z tej formy komunikacji.
Zdaniem organu zobowiązanego stowarzyszenie nie uzyskało żadnego potwierdzenia prawidłowego doręczenia korespondencji elektronicznej. Na dowód tego dołączono oświadczenie informatyka Ośrodka z dnia 21 czerwca 2016 r. w sprawie skierowania poczty elektronicznej Stowarzyszenia do działu "SPAM" elektronicznej skrzynki pocztowej Ośrodka.
Zdaniem organu zobowiązanego, należy przyjąć, że wniosek o udzielenie informacji publicznej został prawidłowo doręczony Ośrodkowi wraz ze skargą w dniu 20 czerwca 2016 roku. Wniosek ten stanowił bowiem część skargi oraz w tym dniu Ośrodek odebrał pocztę elektroniczną Stowarzyszenia, po sprawdzeniu działu "SPAM".
Po skutecznym doręczeniu wniosku stowarzyszenia o udostępnienie informacji publicznej Ośrodek niezwłocznie przystąpił do jego rozpatrzenia, na dowód czego organ zobowiązany przedstawił pismo z dnia 24 czerwca 2016 r. o wszczęciu postępowania w sprawie udzielenia informacji publicznej przez Ośrodek
Następnie Prezes Zarządu Ośrodka pismem z dnia 28 czerwca 2016 r. zrealizował pkt. 3 wniosku Stowarzyszenia, udzielając stosownych informacji. Natomiast tym samym pismem, na podstawie art. 13 ust. 2 udip, w związku trudnościami technicznymi systemu informatycznego, przedłużył termin realizacji pkt. 1 i 2 wniosku o okres 2 miesięcy od dnia jego złożenia, tj. do 20 sierpnia 2016 roku. Na dowód tego organ zobowiązany przestawił pismo Prezesa Zarządu Ośrodka z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie realizacji pkt 1-3 wniosku Stowarzyszenia
Co do pkt. 4 wniosku Stowarzyszenia, Prezes Zarządu Ośrodka wydał decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], wysłaną w dniu 4 lipca 2016 r., o odmowie udostępnienia informacji publicznej w żądanym zakresie.
Odnośnie zarzutów sformułowanych w skardze, a więc naruszenia art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 13 ust. 1 udip organ zobowiązany wskazał, że w ocenie Ośrodka skarga zasługuje na oddalenie w całości. Wniosek skarżącej organizacji o udzielenie informacji publicznej został zrealizowany w ustawowym terminie co do pkt 3 i 4. Natomiast co do pkt 1 i 2 wniosku, organ zobowiązany wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 2 udip, termin ich realizacji został przedłużony do 20 sierpnia 2016 roku. Ośrodek nie pozostawał bezczynny, albowiem wniosek nie dotarł do niego w dniu 14 kwietnia 2016 r., ani 10 maja 2016 r., a dopiero w dniu 20 czerwca 2016 roku. Wskazał również, iż skarżący nie załączył potwierdzenia, że wniosek dotarł do Ośrodka drogą elektroniczną.
Należy zaznaczyć, że Ośrodek po skutecznym otrzymaniu wniosku udzielił skarżącemu odpowiedzi niezwłocznie, z zachowaniem terminu ustanowionego w art. 13 ust. 1 udip. Przyjęcie przez Ośrodek, iż skuteczne doręczenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej wysłanego drogą elektroniczną nastąpiło w dniu 20 czerwca 2016 r. znajduje również oparcie w rozstrzygnięciu podobnej sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r. o sygn. akt. IV SAB/Wr 20/14. Ośrodek nie naruszył więc żadnego przepisu prawa materialnego z podniesionych w zarzutach przez Skarżącego, a w związku z tym nie zachodzi podstawa z art. 3 § 2 pkt 8 ppsa.
Przyjmując ewentualnie, że wniosek z dnia 14 kwietnia 2014 r. skierowany do działu "SPAM" elektronicznej skrzynki pocztowej Ośrodka został doręczony prawidłowo, wówczas mając na uwadze czynności Ośrodka podjęte w celu realizacji tego wniosku, sprawa stała się bezprzedmiotowa. W związku z tym w ocenie Ośrodka, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa postępowania powinno być umorzone.
Mając powyższe na uwadze Ośrodek wniósł o oddalenie skargi z powodu bezzasadności zarzutów oraz braku podstawy sądowoadministracyjnej do wniesienia skargi, ewentualnie o umorzenie postępowania w związku z bezprzedmiotowością sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej). Kontrola ta – w myśl art. 3 § 2 pkt 8 ppsa – obejmuje orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu. Stosownie zaś do art. 149 § 1 ppsa sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 (albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a):
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a).
Należy również podkreślić, że w myśl art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodatkowo, w przypadku rozpoznawania skargi na bezczynność organu, sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dniu orzekania.
Jakkolwiek przepisy ppsa nie określają, na czym polega stan bezczynności organów administracji publicznej, to w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że ze stanem tym mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 109).
W niniejszej sprawie przedmiotem zarzucanej Prezesowi Zarządu Ośrodka Badawczo-Naukowo Dydaktycznego Chorób Otępiennych w Ś. bezczynności skarżące Stowarzyszenie uczyniło załatwienie wniosku z dnia 14 kwietnia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej. Przeprowadzona przez Sąd w tym zakresie kontrola legalności wykazała, że zarzut ten ma uzasadnione podstawy, albowiem Prezes Zarządu Ośrodka Badawczo-Naukowo Dydaktycznego Chorób Otępiennych w Ś. istotnie dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku.
Podkreślić należy, że bezczynność w zakresie wniosku o udostępnienie informacji, złożonego w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, może być skutecznie zarzucona wyłącznie podmiotowi, na którym – zgodnie z art. 4 udip - ciąży ustawowy obowiązek udostępniania informacji publicznej, i tylko wówczas, gdy informacja objęta skierowanym do takiego podmiotu wnioskiem stanowi informację publiczną w rozumieniu udip.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że szpitale i ośrodki badawcze, a ściślej ich organy, wykonują zadania publiczne oraz dysponują majątkiem publicznym, a przez to należą do podmiotów objętych dyspozycją powyższego unormowania. Oznacza to, że Prezes Zarządu kierującego Ośrodkiem Badawczo-Naukowym który dysponuje majątkiem publicznym, jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej w myśl art. 4 ust. 1 pkt 5 udip.
Powyższy pogląd - jak wynika pośrednio z treści odpowiedzi na skargę – jest akceptowany przez Prezesa Zarządu Ośrodka Badawczo-Naukowo Dydaktycznego Chorób Otępiennych w Ś., który nie kwestionuje ciążących na nim obowiązków w zakresie dostępu do informacji publicznej.
W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w dniu 20 czerwca 2016 r. a organ zobowiązany, pismem z dnia 24 czerwca 2016 r. poinformował skarżące stowarzyszenie, o wszczęciu postepowania. W dniu 28 czerwca 2016 r. poinformowano skarżące stowarzyszenie, że z powodów technicznych udzielenie informacji określonej w pkt 1 i 2 wniosku nastąpi nie wcześniej niż do 20 lipca 2016 r., (zgodnie z art. 13 ust. 2 udip). Poinformowano również, że z przyczyn technicznych związanych z funkcjonowaniem systemu informatycznego w Ośrodku nie umieszczono żądanych informacji na stronie BiP, a informacje te zostaną umieszczone nie wcześniej niż 20 lipca 2016 r. Odnośnie udzielenia informacji określonych w pkt 3 poinformowano skarżące stowarzyszenie, że Ośrodek nie zawierał i nie ma zawartych umów określonych w pkt 3 wniosku.
Jednocześnie z uwagi na problemy techniczne poproszono skarżące stowarzyszenie o przesyłanie pism w formie papierowej. Dodatkowo należy zauważyć, organ zobowiązany wydając decyzję w dniu 1 lipca 2016 r. odmawiającą udostępnienia informacji publicznej w zakresie pkt 4 wniosku z dnia 14 kwietnia 2016 r. wykonał wniosek w tym zakresie, a w piśmie z dnia 14 lipca 2016 r. zrealizowano pkt 1 i 2 wniosku.
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie Prezes Zarządu Ośrodka Badawczo-Naukowo Dydaktycznego Chorób Otępiennych w Ś. dopuścił się bezczynności w powyższym zakresie, albowiem wniosek strony skarżącej – co pozostaje poza sporem – nie został załatwiony w przewidzianym w art. 13 ust. 1 udip 14-dniowym terminie, biegnącym od dnia otrzymania wniosku przez organ. Organ pozostawał przy tym bezczynny także w chwili wniesienia przez Stowarzyszenie skargi do Sądu. Dopiero po wniesieniu skargi organ zobowiązany wszczął postepowanie.
Z powyższych względów uzasadnione było stwierdzenie przez Sąd zaistniałej bezczynności na zasadzie art. 149 § 1 pkt 3 ppsa. Podkreślić przy tym należy, że Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w skardze i orzecznictwie sądów administracyjnych, iż naruszenia prawa w powyższym zakresie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać wadliwe działanie systemu komputerowego, jakim dysponuje Ośrodek, skutkujące błędnym zakwalifikowaniem wiadomości zawierającej wniosek strony skarżącej jako "SPAM", a następnie jej usunięciem. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie sądowym, do obowiązków organu administracji publicznej, jak też i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne, należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną.
Jednostka ma bowiem prawo działać w zaufaniu do podmiotu podającego publicznie adres i oczekiwać, że skoro podany zostaje do publicznej wiadomości adres poczty elektronicznej, to kierowana na ten adres poczta będzie odbierana, w tym także trafiające do "skrzynki SPAM" (zakwalifikowanie listu jako spam nie oznacza bowiem automatycznie, że podlega on usunięciu). Odmienne zapatrywanie czyniłoby w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) iluzorycznym, którego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu (por. postanowienia NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. I OSK 1968/15 i z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15 – dostępne w CBOSA).
W związku z powyższym tłumaczenie Prezesa Ośrodka może mieć znaczenie jedynie w kontekście oceny charakteru zaistniałej bezczynności. W konsekwencji orzekając w tym zakresie Sąd, na podstawie art. 149 § 1b ppsa, stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sąd w ramach tej oceny wziął jednak pod uwagę nie tylko okoliczność, iż powodem nieudzielenia stronie skarżącej wnioskowanej informacji publicznej w terminie były problemy natury technicznej, ale również fakt, iż organ po uzyskaniu z treści skargi informacji o złożonym wniosku oraz jego treści, niezwłocznie podjął działanie skutkujące ustaniem jego dotychczasowej bezczynności.
Ze względu na to, że w chwili rozpoznania skargi Prezes Zarządu Ośrodka nie pozostawał już w niniejszej sprawie bezczynny, postępowanie sądowoadministracyjne w części dotyczącej zobowiązania tego organu do załatwienia wniosku należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 ppsa, gdyż stało się bezprzedmiotowe.
Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w sentencji wyroku.