Uzasadnienie
Pismem z dnia skarżący T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Prezydenta Miasta W. w zakresie dowodów dołączonych do skargi (pismo znak [...]). Także w treści skargi skarżący zawarł szereg zarzutów, tj. domagał się zobowiązania organu do zwrotu bezprawnie wypłaconych zasiłków okresowych, a także sformułowała zarzut, że Prezydent Miasta W. jest niewłaściwym organem egzekucyjnym, "w tym, jako pierwszym dokonującym potracenia z emerytury" strony. Jako załączniki do skargi skarżący dołączył kserokopie: pisma z dnia 20 września 2021 r. kierowanego do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, Prezesa ZUS w W. oraz kierowany do tego organu wydruk z poczty emailowej; pismo z dnia 8 czerwca 2021 r. kierowane do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Finansów oraz do wiadomości komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. A. S. oraz pismo z dna 22 września 2021 r. kierowane do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Z treści tych załączników wynika, że m.in. że skarżący wnosił o unieważnienie wszystkich wniosków o pomoc za okres od września 2010 r. do października 2015 r., nadto, wystąpił, o zwrot oryginału recepty na okulary (z uwagi na wycofanie z dniem 23września 2021 r. wniosku o ich sfinansowanie); w powołaniu na wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Wydział XIII Cywilny Rodzinny z dnia 14 maja 2021 r., sygn. akt XIII Ca 176/21 zgłaszał również określone oczekiwania od komornika sądowego co do sposobu rozliczenia dokonanych potrąceń za okres od czerwca 2016 r. do stycznia 2021 r.
Skarga ta została zarejestrowana pod sygn. akt IV SAB/Wr 175/22.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta W. wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Odnosząc się do zarzutu bezczynności tego organu w wypłacie zasiłków okresowych organ wskazał, że stronie zostały przyznane: zasiłek stały z tytułu wieku, zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy. Pismem z dnia 27 stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) powiadomił organ o przyznaniu skarżącemu emerytury od 24 października 2015 r. Następnie, w lutym 2016 r. ZUS ze świadczenia emerytalnego strony dokonał potrącenia kwot wypłaconych tytułem zasiłku stałego za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 stycznia 2016 r. oraz zasiłku okresowego za okres od 24 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 2.230,81 zł. Wymienionych potrąceń ZUS dokonał na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163dalej: u.p.s.). w myśl tego przepisu, osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych.
W związku z nabyciem przez skarżącego uprawnień do emerytury, uchylono decyzje z dnia 26 lutego 2016 r. w sprawie zasiłku stałego i okresowego, a decyzją z dnia 15 marca 2016 r. uchylono również zasiłek celowy na żywność od 1 lutego 2016 r.
W nawiązaniu do pozostałych zarzutów strony organ podniósł, że przepisy procedury administracyjnej nie przewidują instytucji unieważnienia wniosków o pomoc składanych przez osoby zainteresowane. Wskazał także, że skarżący nie złożył oryginału zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne (tj. okulary), tylko kserokopię, którą organ odesłał stronie w załączeniu do pisma z dnia 6 października 2021 r.
Zdaniem strony, nieuzasadnione są również zarzuty odnoszące się do postępowania egzekucyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1-4 p.p.s.a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Sąd bada także bezczynność w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym przypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy w tym zakresie organ zrealizował nałożone na niego obowiązki.
Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności wynikającej z przepisów prawa, przez zobowiązany do tego organ. Uwzględniając taką skargę sąd - stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. - zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3).
Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 149 § 1b p.p.s.a. sąd może też orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, a na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. - także o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia skargi Sąd orzeka natomiast o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.
W złożonej skardze skarżący zarzuca Prezydentowi Miasta W. m.in. bezczynność w zakresie zwrotu bezprawnie – jak twierdzi strona – wypłaconych zasiłków okresowych. Jak wynika z akt administracyjnych nadesłanych przez organ wraz z odpowiedzią na skargę, stronie zostały przyznane zasiłki: zasiłek stały z tytułu wieku, zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy.
Świadczenia te zostały przyznane stronie na postawie następujących decyzji Prezydentowi Miasta W.:
- - decyzją z dnia 25 listopada 2015 r. przyznano stronie zasiłek stały od 1 listopada 2015 r. (bezterminowo);
- - decyzją z dnia 25 listopada 2015 r. przyznano stronie zasiłek okresowy od 1 grudnia 2015 r.;
- - decyzją z dnia 1 lutego 2016 r. przyznano stronie zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności.
Pismem z dnia 27 stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) powiadomił organ o przyznaniu skarżącemu emerytury od 24 października 2015 r. Następnie, w lutym 2016 r. ZUS ze świadczenia emerytalnego strony dokonał potrącenia kwot wypłaconych tytułem zasiłku stałego za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 stycznia 2016 r. oraz zasiłku okresowego za okres od 24 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 2.230,81 zł. Wymienionych potrąceń ZUS dokonał na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). w myśl tego przepisu, osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych.
Z powołanego przepisu wynika, że ustawodawca nakazuje zwrot zasiłków w przypadku równoległej wypłaty emerytury. W świetle bowiem zasady pomocniczości świadczenia z pomocy społecznej nie powinny wyprzedzać świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wspomnianego zwrotu dokonuje się przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Zgoda osoby zainteresowanej nie jest tu wymagana. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, dokonane w trybie art. 99 ust. 1 u.p.s. potrącenie następuje z mocy prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1123/12, LEX nr 1301199). Oznacza to, że przepis ten, mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje ZUS do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie ma w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej z obowiązku zwrotu zasiłku. W przedmiocie materii objętej komentowanym artykułem nie znajduje zastosowania art. 104 u.p.s. – organ pomocy społecznej nie może zatem umorzyć kwoty przedstawionej do potrącenia organowi rentowemu.
Przedstawione dotąd uwagi prowadzą do wniosku, że w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy, nie można postawić Prezydentowi Miasta W. skutecznego zarzutu bezczynności w podjęciu czynności materialno-technicznej, polegającej na zwrocie skarżącemu kwot zasiłku stałego i okresowego, jakie zostały potrącone przez ZUS ze świadczenia emerytalnego strony skarżącej.
Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności wynikającej z przepisów prawa. W stanie sprawy, Prezydent Miasta W. nie jest, w świetle przepisów obowiązującego prawa, zobowiązany do zwrotu przyznanych kwot zasiłku – stałego i okresowego, jakie w trybie art. 99 ust. 1 u.p.s. potrącił ZUS ze świadczenia emerytalnego strony.
Uzupełniająco należy dodać, że:
- - decyzją z dnia 25 maja 2016 r. uchylona została decyzja MOPS z dnia 1 lutego 2016 r. dotycza.ca zasiłku okresowego z powodu uzyskania świadczeń emerytalnych od 24 października 2015 r. wypłaconych przez ZUS Odział w W.;
- - decyzją z dnia 29 lutego 2016 r. została uchylona decyzja MOPS z dnia 25 listopada 2015 r. dotycząca zasiłku stałego (z dniem 1 lutego 2016 r.) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (z dniem 1 listopada 2015 r.) z powodu uzyskania świadczeń emerytalnych od 24 października 2015 r. wypłaconych przez ZUS Odział w W.;
Odnośnie do zasiłku celowego wskazać trzeba, że decyzja z dnia 5 maja 2016 r. uchylono decyzję z dnia 1 lutego 2016 r. przyznającą stronie zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności z uwagi na przekroczenie progu dochodowego w związku z uzyskiwaniem świadczenia emerytalnego.
W świetle tych faktów, skargę strony w części dotyczącej zarzutu bezczynności Prezydenta Miasta W. w wypłacie zasiłków okresowych ocenić należało za bezzasadną. Z tego powodu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę w tym zakresie, o czym orzeczono w punkcie I wyroku.
W pozostałym zakresie, skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Nie ulega wątpliwości, że dopuszczalność skargi na bezczynność jest powiązana z kompetencją (obowiązkiem) podjęcia przez organ działań w sferze administracji publicznej. Obowiązek tego rodzaju musi wynikać z przepisów prawa, co oznacza, że nie można wyprowadzać faktu istnienia takiego obowiązku z samego tylko subiektywnego przekonania wnoszącego skargę. W świetle poczynionej uwagi jako niedopuszczalną uznać należało skargę na bezczynność organu w zakresie realizacji wniosku strony dotyczącego unieważnienia wszystkich wniosków o pomoc sporządzonych za okres od września 2010 r. do października 2015 r. Jak zasadnie podnosi organ w odpowiedzi na skargę, przepisy procedury administracyjnej nie przewidują instytucji unieważnienia wniosków o pomoc wnoszonych przez petentów.
W tym zakresie, skarga strony musiała zostać oceniona jako niedopuszczalna.
Podobnie ocenić należało żądanie skargi w zakresie zarzucanej przez stronę bezczynności organu w zakresie zwrotu przedłożonego przez nią zlecenia na wyroby medyczne (tj. okulary), jakie to żądanie skarżący sformułował w związku z cofnięciem wniosku o dofinansowanie do zakupu okularów. Żądanie skarżącego w tym zakresie nie mieści się w żadnej z form działania administracji publicznej wymienionej w art. 3 § 1 p.p.s.a. Wszelkie zastrzeżenia skarżący może natomiast kierować do organu w ramach skargi powszechnej z art. 227 k.p.a. (o której to zasadności Sąd w tym postępowaniu w żadnej mierze nie przesądza). Na marginesie należy wskazać, że jak wynika z informacji podanych przez organ w odpowiedzi na skargę i które znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy, kopia zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne (wedle informacji udzielonych przez organ, skarżący nie przedłożył tego zlecenia w oryginale) została odesłana skarżącemu jako załącznik do pisma z dnia 6 października 2021 r., skierowany do strony w związku z wycofaniem przez nią wniosku o dofinansowanie do zakupu okularów.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, że Prezydent Miasta W. jest niewłaściwym organem egzekucyjnym w sprawie dotyczącej potrąceń z emerytury to trzeba powtórzyć, że z treści powołanego już wcześniej art. 99 ust. 1 u.p.s. wynika, że potrąceń z emerytury w warunkach objętych hipotezą tego przepisu dokonuje ZUS. Jak już odnotowano wcześniej, potrącenia te dokonywane są z mocy prawa. Kwoty potrąceń są następnie przekazywane na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Prezydent Miasta W. nie był zatem organem egzekucyjnym w sprawach dotyczących przyznanych zasiłków, a następnie potrącanych przez ZUS ze świadczenia emerytalnego w trybie art. 99 ust. 1 u.p.s.
Jak to natomiast z ostrożności procesowej ustalił organ w odpowiedzi na skargę i co wynika z nadesłanych przez ten organ akt administracyjnych, w związku z zaległościami strony z tytułu podatku od nieruchomości został wystawiony tytuł wykonawczy z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]. W związku z brakiem wpłat należnego podatku organ egzekucyjny wystawił zawiadomienia z dnia 11 maja 2021 r. o zajęciu zaległych należności z zaopatrzenia emerytalnego. W odpowiedzi, dłużnik zajętej wierzytelności będący organem ZUS o/W. poinformował w piśmie z dnia 16 września 2021 r o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Zawiadomieniem z dnia 26 sierpnia 2021 r. o przekazaniu łącznej egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu, komornikowi sądowemu została przekazana egzekucja prowadzona wobec skarżącego. Zawiadomieniem z dnia [...] września 2021 r., sygn. akt Km [...], komornik sądowy dokonał zajęcia wierzytelności skarżącego z tytułu emerytury.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] (utrzymanym w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...]) Prezydent Miasta W., działając na wniosek strony, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wspomnianego tytułu wykonawczego z dnia 3 kwietnia 2018 r. Postanowienie z dnia [...] czerwca 2021 r. Prezydent Miasta w W. oddalił skargę strony na czynności egzekucyjne. Utrzymując to postanowienie w mocy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w postanowieniu z dnia [...] lipca 2021 r. (nr [...]) wyjaśniło m.in., że komornik sądowy wcześniej wszczął egzekucję ze świadczenia zobowiązanego a zatem jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji łącznej, oraz, że należności wykazane w wezwaniu Urzędu Miejskiego w W. z dnia 11 maja 2021 r. zostały zaliczone do salda należności przekazanych do komornika sądowego.
W nawiązaniu do treści skargi oraz załączonego do niej pisma z dnia 8 czerwca 2021 r., zatytułowanego "wniosek-ponowne ponaglenie" oraz zaadresowanego do Ministra Sprawiedliwości, i Ministra Finansów a do wiadomości do komornika sądowego A. S. stwierdzić trzeba, że kwestia podnoszonych w tym piśmie rozliczeń z dokonanych potrąceń za okres od czerwca 2016 do stycznia 2021 r., których zasadność skarżący wywodzi z treści wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Wydział XIII Cywilny Rodzinny z dnia 14 maja 2021 r., sygn. akt XIII Ca 176/21 nie mieści się w kognicji sądu administracyjnego, ani też nie można uznać, że odnosi się ona do organu na którego bezczynność skarżący wniósł w sprawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Także i w tym zakresie skargę strony ocenić należało za niedopuszczalną.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę strony na bezczynność Prezydenta Miasta W. w zakresie wypłaty zasiłków okresowych, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku.
W punkcie II wyroku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i 6 p.p.s.a. odrzucił skargę w pozostałej części.