Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 2 maja 2016 r. Stowarzyszenie A z/s w P. (zwane dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 26 kwietnia 2016 r., a także pozostałych kosztów sądowych oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego) do sporządzenia skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu strona podała, że chcąc poznać merytoryczne motywy zapadłego wyroku jest zmuszona dokonać opłaty kancelaryjnej, na którą jej nie stać, albowiem utrzymuje się ze składek członkowskich, nie prowadzi żadnej działalności i nie otrzymuje dotacji. Składki członkowskie w całości przeznaczone są na sprawy sądowe toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, a strona nie ma możliwości dalszego zabezpieczenia środków na uzyskanie uzasadnienia wyroku, który zapadł na posiedzeniu niejawnym. Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy swoich członków i nie jest reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie posiada ono także majątku, a dotychczas zebrane składki członkowskie przeznaczone zostały na bieżącą działalność (rachunki telefoniczne, korespondencja, materiały biurowe i przejazdy). Wystąpienia o pomoc finansową skierowane do innych podmiotów okazały się bezskuteczne. W związku z wymogami formalnymi związanymi ze złożeniem skargi kasacyjnej strony nie stać na ponoszenie kosztów sądowych i zatrudnienie radcy prawnego.
Zgodnie z informacjami zamieszczonymi we wniosku, saldo na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 26,66 złotych. Ponadto strona zaciągnęła kredyt na karcie kredytowej w wysokości 425,14 złotych.
Pismem z dnia 7 czerwca 2016 r. referendarz sądowy zwrócił się do wnioskodawcy o nadesłanie dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji finansowej oraz organizacyjnej w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania. Korespondencja została pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W wyznaczonym terminie strona nie udzieliła żądanej odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 23/16 referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W zasadniczych motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy – odwołując się do zapisów statutu przedłożonego przez wnioskodawcę w sprawie IV SO/Wr 28/14 – wskazał, że skoro jednym z celów Stowarzyszenia jest występowanie do sądów we wszystkich sprawach związanych z jego działalnością, to nie można uznać funkcjonowania wyłącznie w oparciu o składki członkowskie za okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Prowadząc bowiem działalność społeczną strona winna się liczyć z ewentualnymi kosztami wszczynanych przez nią postępowań sądowych i uprzednio zgromadzić na ten cel odpowiednie środki pochodzące m.in. ze skutecznej egzekucji składek członkowskich, czy też ze zmiany ich wysokości. Żądając zatem wsparcia skarżąca winna była wykazać, że nie ma możliwości pozyskania odpowiednich środków we własnym zakresie, czego jednak nie uczyniła. Wobec tego należało uznać, że strona nie zabezpieczyła odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Zwrócono także uwagę, że skarżący ma możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych w postaci darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości, ofiarności publicznej oraz z własnej działalności.
Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem wniosku skarżącego nie mogło być także wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, czy społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia.
Referendarz sadowy podkreślił również, że w toku postępowania nie zostały przedłożone żadne dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową wnioskodawcy. Strona zatem nie wykazała, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Mając zatem na względzie przedstawione możliwości finansowania celów statutowych referendarz sądowy stwierdził, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy będzie skutkowało nieuzasadnionym przerzuceniem kosztów jego funkcjonowania na Skarb Państwa. W takiej sytuacji żądanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie.
W zakresie żądania przyznania radcy prawnego referendarz sądowy dodał także, że skoro do sprawy przystąpił ustanowiony z wyboru profesjonalny pełnomocnik, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną, a więc udzielił niezbędnej pomocy prawnej, to przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, w świetle art. 246 § 3 p.p.s.a., było wykluczone.
Pismem z dnia 12 sierpnia 2016 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odstępując od żądania ustanowienia radcy prawnego.
Strona podniosła, że wobec wydania wyroku w trybie uproszczonym nie zna motywów jakimi kierował się Sąd, a jedyną możliwością ich poznania było złożenie wniosku o uzasadnienie orzeczenia, obarczonego opłatą sądową w kwocie 100 złotych. Dalej wskazała, że od momentu rozpoczęcia działalności wielokrotnie występowała z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej skierowanymi do spółki B w B. oraz Burmistrza Miasta i Gminy B., których jedyną drogą realizacji było postępowanie sądowe. Podmioty zobowiązane odmawiając udostępnienia żądanych danych wychodziły z założenia, że Stowarzyszenia nie będzie stać na dochodzenie swoich praw przed sądem. Wobec tego pomoc Państwa jest w takiej sytuacji konieczna w szczególności, że wnioskodawca spełnia przesłanki do jej przyznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.
W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).
Na wstępie należy zaznaczyć, że sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie kwestionuje postanowienie referendarskie jedynie w części obejmującej odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Będąc zatem związanym granicami zaskarżenia, Sąd uprawniony był jedynie do oceny zasadności odmowy zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, nie zapominając jednak, że strona na etapie postępowania w pierwszej instancji domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego w zaskarżonej części było prawidłowe.
Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje wówczas, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Z powyższych przepisów wynika, że ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na podmiocie domagającym się przyznania prawa pomocy. Co więcej, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zaprezentowana przez stronę skarżącą argumentacja nie uzasadniała przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie.
W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że przeprowadzona przez referendarza sądowego analiza sytuacji majątkowej strony opierała się na danych zaprezentowanych przez wnioskodawcę. Wynikało z nich, że skarżący nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a koszty działalności pokrywa wyłącznie ze składek członkowskich oraz z zaciągniętego kredytu w ramach karty kredytowej w wysokości 723,50 złotych. Okoliczności tych strona jednakże nie poparła – mimo wezwania – stosownymi dokumentami źródłowymi. Nie można było zatem przyjąć, że wykazany został brak jakichkolwiek środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, skoro nie przedłożono danych na temat wysokości i struktury uiszczanych składek członkowskich – jedynego źródła finansowania działalności Stowarzyszenia. Zasadnie także powołano w zakwestionowanym postanowieniu konieczność wyczerpania wszelkich możliwości zgromadzenia środków finansowych służących dochodzeniu swoich praw przed Sądem, tak aby koszty bieżącej działalności organizacji pozarządowej nie zostały przerzucone na Skarb Państwa bez zaistnienia ku temu uzasadnionych przesłanek.
Podnoszone w sprzeciwie okoliczności nie miały żadnego znaczenia dla spełnienia przez stronę przesłanek do przyznania prawa pomocy. Zaskarżone postanowienie nie kwestionuje bowiem prawa Stowarzyszenia do objęcia ochroną sądową w sprawach z zakresu udostępniania informacji publicznej. Odnosi się ono jedynie do sytuacji finansowej wnioskodawcy, która nie została przez niego przedstawiona w sposób umożliwiający uwzględnienie jego oczekiwań.
Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w zaskarżonej części okazało się prawidłowe. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.