Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. (dalej: wnioskodawca, stowarzyszenie, skarżący) wniosło w dniu [...] sierpnia 2020r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy M..(dalej: organ) w rozpatrzeniu ich wniosku z dnia [...] kwietnia 2019r. o udostępnienie informacji publicznej. Wnioskodawca domagał się:
- - zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku,
- - stwierdzenia, że doszło do bezczynności z rażącym naruszeniem prawa,
- - zasądzenia od organu na rzecz stowarzyszenia zwrotu kosztów postępowania wedle norm przepisanych.
Skarga oparta została na zarzucie naruszenia przepisów:
- - art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim gwarantuje prawo do uzyskiwania informacji o działalności osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa, poprzez nieudostępnienie informacji objętych zakresem konstytucyjnego prawa wskutek braku odpowiedzi na złożony wniosek,
- - art. 13 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Z 2016, poz. 1764 ze zm., dalej: u.d.i.p.) w zakresie, w jakim zobowiązuje organ do udostępnienia informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia jego złożenia, poprzez brak udzielenia odpowiedzi na wniosek w ustawowym terminie.
Uzasadniając skargę Stowarzyszenie wskazało na wiosek, wysłany do organu [...] kwietnia 2019r., obejmujący pytania dotyczące tzw. gminnych mediów społecznościowych. Strona skarżąca wnioskowała o udzielenie odpowiedzi na pytania:
- - czy gmina prowadzi swój profil na Facebooku,
- - jeśli tak, to czy na stronie internetowej gminy znajduje się link do Facebooka,
- - jeśli gmina prowadzi profil na Facebooku, to czy w regulaminie lub innym dokumencie uregulowano zasady blokowania komentarzy i użytkowników Facebooka,
- - jeśli Facebook gminy posiada określoną politykę blokowania komentarzy i użytkowników, prośba o przesłanie linków, do miejsca, gdzie jest ona opisana,
- - jeżeli gmina prowadzi Facebooka, ile osób obecnie (na dzień odpowiadania na wniosek) jest zablokowanych na oficjalnym profilu gminy w tym serwisie,
- - czy profile Facebook gminy prowadza pracownicy urzędu czy zewnętrzna osoba/podmiot zewnętrzny,
- - jeśli profil prowadzą pracownicy urzędu, na jakich są zatrudnieni stanowiskach.
We wniosku znalazły się analogiczne pytania o serwis Twitter. Poza powyższym Stowarzyszenie domagało się informacji:
- - czy urząd gminy prowadzi forum dla mieszkańców lub grupę w serwisie społecznościowym,
- - czy istnieje oficjalny profil Burmistrza na Facebooku, Twitterze, Wykopie,
- - czy w którymkolwiek przypadku prowadzą go osoby opłacane z budżetu gminy (zarówno w sytuacji gdy są to pracownicy gminy, jak też zewnętrzne zatrudnione podmioty),
- - jeśli któryś profil w mediach społecznościowych jest/był w 2018 roku opłacany z budżetu gminy, skarżący prosił o link do profilu.
Skarżący domagał się przesłania wnioskowanych informacji na wskazany adres e-mail. Według twierdzeń skarżącego do momentu złożenia skargi nie otrzymał on od organu zobowiązanego żadnej odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, podnosząc, że wniosek skarżącego nie został skutecznie wniesiony. W tym zakresie organ wywodził, że szczegółowa analiza zasobów urzędu, za pośrednictwem których wnoszone były sprawy do organu w przedziale czasowym od 4.04.2019r. do 24.04.2019r.. tj.
- - dziennika korespondencji wpływającej do urzędu w miesiącu kwietniu 2019r.,
- - elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP,
- - serwera poczty elektronicznej przychodzącej na adres ogólny urzędu dla domeny mailowej urzędu i filtrów antyspamowych, nie wykazała jakiejkolwiek aktywności ze strony skarżącego.
Organ wskazał, że przeanalizowane zostały wszelkie narzędzia i środki będące w zasobach Urzędu, które służą do składania pism, wniosków, skarg, petycji i zażaleń. Organ podniósł także, że we wskazanym okresie nie miała miejsce żadna awaria serwera pocztowego. Na tę okoliczność organ przedłożył potwierdzenie z weryfikacji logów systemowych serwera pocztowego zapytania dla domen skarżącego, sporządzone przez firmę zewnętrzną [...] (obsługującą serwer poczty elektronicznej urzędu), jak również pracownika urzędu zatrudnionego na stanowisku informatyka. Na poparcie swoich twierdzeń organ dołączył stosowne opinie. Końcowo organ wskazał na brak przedłożenia przez skarżącego dowodów nadania wniosku oraz potwierdzenia jego dostarczenia. Jednocześnie podkreślił, że Stowarzyszenie wielokrotnie wcześniej składało do organu wnioski o udzielenie informacji publicznej, zawsze otrzymując odpowiedzi w ustawowym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
W punkcie wyjścia oceny zasadności wywiedzionej skargi wskazać należy,że aby można uznać,że postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej zostało wszczęte, stosowny wniosek musi dotrzeć do adresata. Jak wynika z treści dołączonego do skargi wniosku z dnia [...] kwietnia 2020r., dotyczył on prowadzenia oficjalnych (urzędowych) kont w serwisach społecznościowych, co stanowi komunikaty urzędowe, nawet jeżeli nie mogą służyć do prowadzenia postępowań w sprawach indywidualnych. Profile takie prowadzone mogą być przez pracowników urzędów, w ramach ich obowiązków służbowych, w związku z czym na ten cel przeznacza się środki publiczne. Treść przedmiotowego wniosku wskazuje zatem, że niewątpliwie dotyczy on informacji o podmiocie, do którego jest kierowany.
Osią sporu w badanej sprawie pomiędzy stronami nie jest jednak charakter objętych wnioskiem informacji, lecz prawidłowości jego złożenia poprzez wykazanie przez wnioskodawcę skuteczności jego doręczenia. W treści skargi brak jest wskazania przez skarżącego, w jaki sposób wniosek został złożony. Sąd może jedynie domniemywać,że został wniesiony drogą poczty elektronicznej, skoro wnioskodawca domaga się przesłanie odpowiedzi na wskazany adres e-mail. Jak trafnie zauważył organ, skarżący nie wskazał ani na sposób doręczenia wniosku, ani nie załączył dowodu nadania wraz z potwierdzeniem jego otrzymania w postaci pocztowego nadania listu pocztowego, urzędowego poświadczenia odbioru ze skrzynki ePUAP, potwierdzenia otrzymania wiadomości e-mail.
Analiza przepisu art. 10 ust. 1 u.d.i.p. prowadzi do wniosku, że wykazanie, iż wniosek został złożony skutecznie obciąża podmiot zainteresowany informacją. Wprawdzie przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej wprowadzają minimum formalizmu w zakresie procedury wnioskowej, jednakże niewątpliwie stosowny wniosek musi dotrzeć do adresata. Ciężar dowodu w tym zakresie obciąża zaś wnioskującego o informację. Nie jest wystarczające jedynie skierowanie żądania do adresata, co dotyczy zarówno formy pisemnej, telegraficznej, za pomocą telefaksu lub ustnej do protokołu, jak i elektronicznej. Jeśli skarżący wybrał złożenie wniosku za pośrednictwem poczty elektronicznej, to powinien zabezpieczyć w celach dowodowych potwierdzenie odbioru takiego wniosku. Okoliczność, że korespondencja kierowana jest na adres wskazany przez organ, ma jedynie to znaczenie, że w przypadku skutecznego doręczenia korespondencji pod tenże adres, pozwala na przyjęcie, iż określony adresat przesyłkę otrzymał, jednak wniosek wysłany do adresata za pomocą operatora pocztowego, czy też złożony elektronicznie, dla swej skuteczności musi zostać doręczony organowi (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt: II SAB/Op 92/16).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie skarżącego (vide: postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15). Z powyższego w istocie wynika domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu.
Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie podkreśla, że "dla zastosowania opisanego wyżej domniemania kluczowe jest ustalenie, czy wniosek został w ogóle wysłany drogą elektroniczną. Dopiero potwierdzenie tego faktu pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek" (vide: wyroki NSA: z dnia 17 lutego 2017 r., I OSK 2113/15; z dnia 14 kwietnia 2017 r., I OSK 2154/16; z dnia 19 maja 2017 r., I OSK 61/17; z dnia 8 czerwca 2017 r., I OSK 613/17; postanowienie NSA z dnia 20 października 2017 r., I OSK 1777/17).
W związku z tym, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej może zostać złożony także w formie elektronicznej, rolą organu (bądź innego podmiotu, który do udostępniania informacji publicznej jest zobligowany) jest takie skonfigurowanie poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych oraz zorganizowanie obsługi technicznej takiej poczty w sposób, który zapewni bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań. Podanie zaś do powszechnej wiadomości adresu poczty elektronicznej należy traktować jako zobowiązanie, że wiadomości wysłane na ten adres będą odbierane. W przeciwnym przypadku mielibyśmy bowiem do czynienia ze zwodniczym dostępem do informacji publicznej, bowiem uzależnionym od woli podmiotu zobowiązanego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Skutki zatem wszelkich trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez takie podmioty oficjalnych systemów służących do komunikacji z nimi nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów.
Tym samym, ryzyko nieodebrania korespondencji skierowanej drogą elektroniczną na taki oficjalny adres podmiotu ponosi właśnie ten podmiot (zob. wyroki NSA: z 14 kwietnia 2017 r. I OSK 2188/16, z 1 marca 2019 r. I OSK 708/17 i powołane w nich orzeczenia).
W analizowanej sprawie pozostaje poza sporem fakt, ze organ posiada oficjalny adres e-mail i jak sam podaje, wielokrotnie wcześniej udzielano z niego skarżącemu odpowiedzi na jego wnioski. Skarżący w przedmiotowej skardze nie przedstawił jednak potwierdzenia prawidłowości nadania i doręczenia organowi wniosku z dnia [...] kwietnia 2019r., jak przykładowo uczynił to z faktem doręczenia organowi przedmiotowej skargi, na poparcie czego przedłożył Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia (UPP) i Urzędowe Poświadczenie Odbioru(UPO). Z kolei organ dokonując kontroli działania systemów informatycznych w okresie złożenia wniosku oraz ponaglenia, przedstawił opinie informatyka będącego pracownikiem urzędu oraz opinię firmy zewnętrznej obsługującej serwer poczty elektronicznej urzędu. Z obu opinii jednoznacznie wynika, że analiza logów systemowych serwera pocztowego nie wykazała aby jakikolwiek e-mail nadany przez skarżącego we wskazanych w skardze dniach został odebrany przez serwer poczty elektronicznej urzędu, w okresie tym nie nastąpiła też żadna awaria serwera pocztowego.
W świetle ujawnionych okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu za wiarygodne uznał twierdzenie organu o nieotrzymaniu przedmiotowego wniosku. Skoro, skarżący skorzystał z adresu poczty elektronicznej organu, dostępnej poza platformą e-PUAP i nie posiada, jak wyżej wskazano, dowodu doręczenia wniosku adresatowi, który fakt ten kwestionuje, to nie można uznać, że wniosek został skutecznie wniesiony. Dodatkowo nie można zarzucać organowi braku chęci wyjaśnienia sprawy, jeśli dla wzmocnienia swojego stanowiska dokonał szczegółowych analiz i sprawdzenia serwerów poczty elektronicznej.
Konkludując powyższe uznać należy, że skarżący nie wykazał, że dochował należytej staranności w dostarczeniu przedmiotowego wniosku do organu. Zważywszy,że to w interesie skarżącego leżało skuteczne doręczenie organowi wspomnianego wniosku. Skarżący jednak wybrał najprostszy i jednocześnie niepewny sposób doręczenia żądania. W takiej sytuacji konsekwencje tego wyboru ponosi skarżący a nie organ. Natomiast organ na podstawie załączonych do odpowiedzi na skargę opinii informatyków wykazał, że wniosek o udzielnie informacji publicznej nie został przez skarżącego skutecznie wysłany i doręczony organowi.
Stwierdzenie powyższego oznacza, że organ jako podmiot zobowiązany nie pozostaje w bezczynności w zakresie udostępnienia informacji publicznej, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi jako bezzasadnej, na podstawie art. 151 p.p.s.a.