Uzasadnienie
W skardze z dnia 14 września 2023 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, K. J. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) zarzucił Prezesowi Sądu Rejonowego w Jaworze bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej na wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r.
Jak wynika z treści skargi oraz z dołączonej do niej kopii wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r., wniosek ten dotyczył udostępnienia stronie informacji w zakresie:
- 1. liczby wniosków o zwolnienie z kosztów notarialnych, złożonych w trybie art. 6 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1934) w latach 2020-2022;
- 2. kopii postanowień o odmowie zwolnienia z kosztów notarialnych wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r.;
- 3. kopii postanowień o zwolnieniu z kosztów czynności notarialnych i innych opłat, pobieranych przez notariusza, wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r.
Zgodnie z treścią wniosku, wnioskodawca wniósł o udostępnienie informacji publicznej na podany we wniosku adres pocztowy.
W treści skargi strona podniosła, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902; dalej: u.d.i.p.), organ zobowiązany był udzielić stronie wnioskowanej informacji w terminie 14 dni od złożenia wniosku. Pomimo upływu tego terminu, podmiot zobowiązany nie udzielił stronie jakiejkolwiek odpowiedzi na wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r.
W opisanym stanie faktycznym, zarzucając naruszenie – art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. strona wniosła o:
- - stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności;
- - zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku;
- - zasądzenie od organu na rzecz wnoszącego skargę kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Jaworze (dalej: Prezes Sądu Rejonowego) wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Sądu Rejonowego w Jaworze kosztów postępowania.
W ramach przedstawionej w tym piśmie argumentacji organ zwrócił uwagę, że wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej został złożony przez stronę przy wykorzystaniu poczty elektronicznej. Jak następnie wyjaśnił, wspomniana wiadomość e-mail, przez nieuwagę pracownika w/w Sądu została przeniesiona do "kosza", a stamtąd automatycznie usunięta. Po otrzymaniu skargi na bezczynność w rozpoznaniu wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r. oraz po zapoznaniu się z jej treścią oraz dołączonymi do niej dokumentami, organ niezwłocznie bo w dniu 15 września 2023 r. udzielił stronie informacji, że w I Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w Jaworze w latach 2020-2022 został zarejestrowany jeden wniosek o zwolnienie od kosztów notarialnych złożony w trybie art. 6 ustawy Prawo o notariacie, zaś w dniu 23 sierpnia 2022 r. zostało wydane postanowienie o zwolnieniu wnioskodawczyni z wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej (kopię którego organ przesłał stronie w załączeniu pisma stanowiącego odpowiedź na wniosek). Zgodnie z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, korespondencja organu została przesłana na adres pocztowy wnioskodawcy. Doręczenie nastąpiło w dniu 23 września 2023 r.
Wskazując na przedstawione dotąd fakty organ w podsumowaniu stwierdził, iż w związku z tym, że Prezes Sądu Rejonowego niezwłocznie po otrzymaniu informacji o przesłanym przez stronę wniosku udostępnił informację publiczną, skarga w sprawie powinna zostać oddalona jako bezzasadna. Z ostrożności procesowej organ ten podniósł, iż nawet jeżeli w podanym stanie faktycznym uznać, że doszło do bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej to była ona bardzo krótka, trwająca zaledwie kilka dni (4 dni zwłoki) i nie wynikała ze złej woli podmiotu zobowiązanego. Z tych tez powodów brak jest przesłanek do uznania, że bezczynność ta nosi cechy rażącego naruszenia prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga okazała się uzasadniona.
Na wstępie wymaga odnotowania, że właściwość sądów administracyjnych w sprawach wniosków o udzielenie informacji publicznej wynika z przepisu art. 21 u.d.i.p. stanowiącego, że do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).
Zgodnie z utrwalonymi poglądami judykatury, na gruncie spraw z zakresu dostępu do informacji publicznej stan bezczynności oznacza sytuację, w której pomimo dysponowania żądaną informacją publiczną, adresat wniosku nie udostępnia jej zgodnie z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: u.d.i.p.), tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem), bądź też w tym terminie nie informuje wnioskodawcy, że nie posiada wnioskowanej informacji publicznej, względnie, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, albo nie wydaje - na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. – decyzji o odmowie udostępnienie informacji publicznej (por. wyrok NSA z 7 lipca 2016 r., I OSK 39/15, Lex nr 2100722).
O czym również trzeba wspomnieć, dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że organ był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo tego nie podjął działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi (por. wyrok NSA z 17 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 1236/22).
W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że Prezes Sądu Rejonowego w Jaworze jest organem, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., a zatem obowiązany jest on do udzielania informacji publicznej na wniosek, względnie, wydawania decyzji o odmowie jej udostępnienia. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są organy władzy publicznej. Prezes sądu rejonowego jest organem sądu (art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych – Dz. U. z 2020 r. poz. 365) Do kompetencji prezesa sądu należy kierowanie sądem i reprezentowanie sądu na zewnątrz, z wyjątkiem spraw należących do kompetencji dyrektora sądu (art. 22 § 1 pkt 1 tej ustawy).
W sprawie nie jest również podważane to, że za pośrednictwem poczty e-mail w dniu 28 sierpnia 2023 r. skarżący skierował do Sądu Rejonowego w Jaworze wniosek o udostępnienie informacji publicznej szczegółowo opisanej w tym wniosku, a to:
- 1. liczby wniosków o zwolnienie z kosztów notarialnych, złożonych w trybie art. 6 ustawy. Prawo o notariacie w latach 2020-2022;
- 2. kopii postanowień o odmowie zwolnienia z kosztów notarialnych wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r.;
- 3. kopii postanowień o zwolnieniu z kosztów czynności notarialnych i innych opłat, pobieranych przez notariusza, wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r.
Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 6 § ust. 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1799), jeżeli strona czynności notarialnej nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego przez notariusza wynagrodzenia, może wystąpić z wnioskiem do sądu rejonowego właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania o zwolnienie w całości lub w części od ponoszenia tego wynagrodzenia.
To, że wniosek strony z dnia 28 sierpnia 2023 r. odnosił się do informacji mającej charakter informacji publicznej należy uznać za okoliczność niesporną między stronami. Przypisany wnioskowanym przez stronę informacjom charakter informacji publicznej stanowi w ocenie Sądu wynik prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 u.d.i.p.
Dotychczasowe uwagi wstępne prowadzą do wniosku, że w sprawie zostały spełnione podmiotowe i przedmiotowe przesłanki do udostępnienia informacji publicznej na wniosek.
W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy przypomnieć, że zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust.
2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.
Mając na uwadze, że w sprawie strona złożyła (w formie wiadomości e-mail) wniosek o udostępnienie informacji publicznej w dniu 28 sierpnia 2023 r., to liczony zgodnie z dyspozycją art. 13 ust. 1 u.d.i.p. ustawowy, 14dniowy termin na udostępnienie informacji publicznej, upływał w dniu 11 września 2023 r.
Bezspornie, do dnia wniesienia skargi w sprawie, tj. do dnia 14 września 2023 r. podmiot zobowiązany nie udzielił stronie odpowiedzi na jej wniosek, zaś powody takiego stanu rzeczy podmiot zobowiązany wyjaśnił w odpowiedzi na skargę wskazując, że złożony drogą e-mailową wniosek strony został przez nieuwagę pracownika Sądu przeniesiony do kosza, a stamtąd automatycznie usunięty.
Niewątpliwie zatem, w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy nie doszło do udostępnienia stronie wnioskowanej informacji publicznej w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Podmiot zobowiązany pozostawał bezczynny także na dzień wniesienia skargi.
Stan bezczynności podmiotu zobowiązanego ustał natomiast po wniesieniu przez stronę skargi na bezczynność, albowiem niezwłocznie po zaznajomieniu się z treścią skargi i powzięciem przez podmiot zobowiązany wiedzy o fakcie wystąpienia przez stronę w z wnioskiem o dostęp do informacji publicznej, organ udzielił stronie odpowiedzi na ten wniosek.
Treść odpowiedzi jakiej udzielił stronie podmiot zobowiązany w reakcji na jej wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. w całości odnosi się do informacji objętych treścią żądania z jakim w ramach ustawy o dostępie do informacji publicznej wystąpił wnioskodawca. Z tych też powodów Sąd uznał, że zarzucana organowi bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej ustała w toku postępowania sądowego jakie to postępowanie zainicjowała skarga strony.
Ustanie stanu bezczynności po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do oddalenia skargi, a Sąd zobowiązany jest orzec o istnieniu stanu bezczynności (i jej charakterze), które oceniane są na dzień wniesienia skargi.
O czym była już mowa, strona wniosła skargę na bezczynność organu w dniu 14 września 2023 r. Organ udzielił stronie odpowiedzi na złożony przez wniosek już po skardze, przy czy, pierwotnie uczynił to drogą e-mailową, następnie zaś drogą pocztową. Dopiero ten ostatni sposób załatwienia wniosku Sąd uznał za odpowiadający oczekiwaniom wnioskodawcy, który w treści wniosku zawarł prośbę o udostępnienie informacji publicznej na podany we wniosku adres pocztowy.
Wymienione dotąd fakty obligowały Sąd do stwierdzenia, że Prezes Sądu Rejonowego dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r., albowiem bezspornie, organ udzielił stronie odpowiedzi na wniosek po upływie terminu ustawowego, wskazanego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Kwestia przyczyny takiego stanu rzeczy, opisanej w odpowiedzi na skargę, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że zarzucana organowi bezczynność, rozumiana jako niezałatwienie sprawy w terminie, nie wystąpiła. Skutki nieprawidłowości w zakresie obsługiwania przez organy administracji publicznej (pracowników tych organów) oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą bowiem być przerzucane na korzystających z tych systemów (por., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14; dostępny na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tego względu, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w punkcie I wyroku Sąd stwierdził bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w rozpoznaniu wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r.
Sąd, będąc zobligowany normą z art. 149 § 1a p.p.s.a., w punkcie II wyroku orzekł o charakterze stwierdzonej bezczynności organu i uznał, że orzeczona w sprawie bezczynność nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd zgodnie z którym rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się złej woli w działaniu organu, a powody dla których Sąd stwierdził bezczynność organu w sprawie nie mogą stanowić podstawy wywodzenia rażącego naruszenia prawa.
W sprawie należało również mieć na uwadze to, że organ udostępnił stronie wnioskowaną informację publiczną niezwłocznie po tym, jak powziął wiedzę o złożonym przez nią wniosku o udzielenie informacji publicznej.
W punkcie III wyroku, działając na podstawie 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku strony z dnia 28 sierpnia 2023 r. albowiem uznał, że odpowiedź organu, jaką strona otrzymała już po wniesieniu skargi jest wyczerpująca z punktu widzenia zadanych przez wnioskodawcę pytań. Organ, wprawdzie z uchybieniem terminu, to jednak ostatecznie udzielił stronie żądanej odpowiedzi.
Sąd nie orzekał o kosztach sądowych albowiem skarżącemu, działającemu w sprawie osobiście, na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2024 r. (sygn. akt IV SPP/Wr 14/24) zostało przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.