Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] marca 2019 r. T. K. (dalej: strona, skarżący) wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego we W. (dalej: organ, Prezes) w przedmiocie wydania zaświadczenia dotyczącego:
- 1) "zapadłych orzeczeń Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w mojej sprawie, jak i we wszystkich innych sprawach zapadłych w latach 1982-1983 przed Sądem Wojewódzkim we W. i na tą okoliczność pisemnej informacji o zawiadomieniu ZUS O/L.";
- 2) "że w ślad za zwrotem akt osobowych na rzecz strony pracownika i pracodawcy wydano zapadłe orzeczenia przed Sądem Wojewódzkim we W. w latach 1982/83";
- 3) "nie przekazania sprawy wg właściwości ani wiarygodnego merytorycznego pouczenia i wskazania jak mam dalej działać przed organami RP".
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że na żądanie wydania dokumentów potwierdzających pracę i działalność w okresie PRL, Instytut Pamięci Narodowej poinformował go, że przygotowaniem akt sądowych w celu przekazania ich do archiwum IPN zajmują się prezesi sądów. Stąd też wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. wystąpił on do Sądu Okręgowego we W. o potwierdzenie powyższych faktów. Organ nie udzielił jednak na niego odpowiedzi, nawet pomimo ponaglenia skierowanego do niego w dniu [...] grudnia 2018 r.
Ustosunkowując się do skargi organ wskazał, że skarżący otrzymał odpowiedź na złożony przez siebie wniosek w piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r. Nie było natomiast możliwe zadośćuczynienie jego żądaniu wydania akt osobowych, czy też wskazanych przez niego dokumentów, albowiem organ nie znajdował się w ich posiadaniu. Dlatego też w tym zakresie brak było podstaw do wydania zaświadczenia o wnioskowanej przez stronę treści.
Wobec powyższego organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne – stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. – obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 (tj. sprawy obejmujące – co do zasady – decyzje i postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, a także inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjęte poza szeroko rozumianym postępowaniem administracyjnym) lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (tj. sprawy obejmujące indywidulane interpretacje przepisów prawa podatkowego oraz opinie zabezpieczające).
Ponadto sąd administracyjny, na mocy art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., rozpoznaje również skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach obejmujących inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz podjęte w ramach szeroko rozumianego postępowania administracyjnego.
Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Rolą sądu administracyjnego jest więc uprzednie zbadanie każdej z wniesionych skarg pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny kwestionowanego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Odnosząc treść przywołanych przepisów do przedmiotu skargi wniesionej do tutejszego Sądu należy wskazać, że jej istota sprowadza się do oceny, czy Prezes zobligowany był w ogóle do wydania zaświadczenia w zawnioskowanym przez stronę zakresie na podstawie przepisów działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.).
Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.a., zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o nie wydaje organ administracji publicznej. Jak zauważa się w judykaturze, powiązanie przytoczonej regulacji z definicją organu administracji publicznej, określoną w art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., prowadzi do wniosku, że do wydania zaświadczenia upoważnione są przede wszystkim organy administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym. Zaświadczenia wydają również inne organy państwowe, instytucje i podmioty, z tym jednak zastrzeżeniem, że istnieje do tego formalna podstawa znajdująca swe źródło w ustawach bądź w stosownych porozumieniach administracyjnych.
W konsekwencji przepisy działu VII k.p.a. nie będą miały zastosowania do organów państwowych, którym taka kompetencja nie została wyraźnie powierzona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 419/18 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia powołane w uzasadnieniu niniejszego postanowienia).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się również, że prezesi sądów powszechnych nie są organami administracji publicznej, gdyż stanowią oni organy władzy sądowniczej. Z tej jednak przyczyny, że wykonują także pewne funkcje administracyjne mogą niekiedy pełnić rolę organów administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym. Jeśli oczywiście istnieją ku temu dostateczne podstawy, z których jasno wynika ich obowiązek do załatwiania indywidualnych spraw o charakterze administracyjnym w formie skonkretyzowanego aktu oraz w oparciu o regulacje kodeksu postępowania administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I OZ 1066/09).
W niniejszej sprawie skarżący domagał się wydania zaświadczenia w oparciu o fakty i okoliczności wynikające z akt spraw toczących się w latach 1982-1983 przed ówczesnym Sądem Wojewódzkim we W. (Sądem Pracy Ubezpieczeń Społecznych). Zwracał on także uwagę, że wobec niezrealizowania powyższych postulatów organ zobligowany był do przekazania sprawy według właściwości oraz wiarygodnego pouczenia strony poprzez wskazanie jej, w jaki sposób ma ono dalej działać.
Powyższe żądania nie mogą być jednak przedmiotem zaświadczenia określonego w art. 217 k.p.a. Kwestia dostępu stron postępowania cywilnego do akt sprawy, w ramach którego rozpatrywane są również spory z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, została bowiem wyczerpująco uregulowana w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm.). Przepisy k.p.a. nie mają w tej kwestii żadnego zastosowania. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne tak wydawanie zaświadczeń w tego rodzaju sprawach w oparciu o art. 217 k.p.a., jak i podejmowanie postanowień o odmowie ich wydania, o których mowa w art. 219 k.p.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1945/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 127/10).
Przywołanego poglądu, który sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela, nie jest przy tym w stanie zmienić okoliczność, że akta prowadzonego postępowania zostały już wybrakowane. Regulacje z zakresu archiwizacji dokumentów sądowych nie prowadzą bowiem do ustania obowiązywania przepisów k.p.c., czy tym bardziej nie rodzą po stronie organu uprawnienia do stosowania przepisów k.p.a., w szczególności tych, z których do tej pory nie mógł on korzystać.
Z tego samego powodu na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut bezczynności w odniesieniu do nieprzekazania przez organ podania innemu podmiotowi, albowiem instytucja ta również uregulowana jest przez k.p.a. (art. 65). Nie ma ona poza tym zastosowania do postępowania w sprawie wydawania zaświadczeń.
Organ nie miał także obowiązku pouczania strony o środkach jakie winna ona przedsięwziąć, aby zrealizować swoje oczekiwania. Nie wynika to bowiem z żadnych przepisów, a nadto wykracza poza sferę jego działania, polegającą co najwyżej na załatwianiu indywidualnych kwestii dotyczących wymiaru sprawiedliwości i spraw organizacyjnych z tym związanych.
Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że skarga wniesiona do tutejszego Sądu jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, albowiem Prezes nie był organem administracji publicznej ani w znaczeniu ustrojowym, ani w znaczeniu funkcjonalnym. Nie miał zatem obowiązku wydania żądanego przez stronę zaświadczenia w trybie art. 217 k.p.a. Stąd też nie mógł on pozostawać w bezczynności podlegającej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
Mając powyższe na uwadze – na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. – orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia.