Uzasadnienie
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. oddalił wniosek A. S. S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.
W uzasadnieniu wskazanego powyżej postanowienia wskazał, że w treści skargi wniesionej bezpośrednio do sądu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] dotyczącej dodatku mieszkaniowego A. i S. (małżeństwo) S. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną i życiową. Następnie, w dniu 30 listopada 2017 r. wnioskodawcy nadesłali urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdzili, iż domagają się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawców oświadczenia wynika, że prowadzą wspólnie dwuosobowe gospodarstwo domowe, nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, zamieszkują w lokalu komunalnym i utrzymują się z emerytur, w kwotach netto odpowiednio 1.056,48 zł oraz 500 zł. Równocześnie powołali się na zadłużenie wywodząc, iż nie są w stanie pokrywać wszystkich kosztów swojego utrzymania.
Dodali przy tym, że posiadają grunt o powierzchni 0,65 ha, przekształcony na 10 działek budowlanych, wartych 1.700.000 zł, jednak od roku 2000 został on "bezprawnie zajęty" przez Gminę R. i z nieruchomości tej prowadzona była egzekucja.
Do wniosku skarżący dołączyli kopie decyzji ZUS ustalających wysokość pobieranych emerytur.
Wezwaniami z dnia 8 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy zwrócił się do wnioskodawców o uprawdopodobnienie danych ujętych we wniosku, poprzez:
- - udokumentowanie faktu, iż ograniczono im prawo do dysponowania wymienioną we wniosku nieruchomością gruntową o pow. 0,65 ha (pole przekształcone na działki budowlane). Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać np. aktualne (wydane w roku 2017) zaświadczenie organu egzekucyjnego potwierdzające, iż nie ruchomość ta nadal podlega zajęciu, aktualny wypis z księgi wieczystej stwierdzający, że jest ona obciążona hipotekami bądź inny aktualny dokument potwierdzający ograniczenie możliwości rozporządzania tymi gruntami;
- - nadesłanie aktualnych (wydanych w roku 2017) dokumentów obrazujących ciążące na wnioskodawcach zaległości płatnicze. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć np. zaświadczenie o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.
W wyznaczonym siedmiodniowym terminie wnioskodawcy nie udzielili na te wezwania jakiejkolwiek odpowiedzi. W ocenie starszego referendarza w sytuacji, gdy wnioskodawcy nie potwierdzili jakimkolwiek aktualnym dokumentem swoich wywodów o tym, jakoby nadal byli ograniczeni w rozporządzaniu gruntem, to nie sposób wykluczyć, że są w stanie pozyskać (w drodze sprzedaży tych nieruchomości bądź w drodze ich obciążenia celem uzyskania pożyczki hipotecznej), znaczne kwoty, które bez trudu umożliwiają opłacenie adwokata bez narażania się na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu.
W sprzeciwie od wskazanego powyżej postanowienia wnioskodawcy podali, że nie otrzymali wezwania referendarza z dnia 8 grudnia 2017 r. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Dalsza obszerna część sprzeciwu opisuje toczący się z Gminą R. spór dotyczący opłat za czynsz najmu. Do sprzeciwu skarżący dołączyli szereg dokumentów źródłowych obrazujących ich sytuację materialną, między innymi aktualny wpis z księgi wieczystej oraz obwieszczenie Komornika przy Sądzie Rejonowym w R. o licytacji nieruchomości stanowiących własność wnioskodawców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "P..p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Wskazać w tym miejscu należy, że przedmiotem skargi A. i S. S. jest decyzja odmawiająca przyznania dodatku mieszkaniowego, który jest świadczeniem stanowiącym formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Wnioskodawcy są więc w niniejszej sprawie objęci zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a, a zatem ich wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu.
Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym można, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznać w sytuacji, kiedy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
Zatem w ocenie Sądu, prawidłowo referendarz sądowy odmówił wnioskodawcą przyznania prawa pomocy, skoro wnioskodawcy nie nadesłali wskazanych w wezwaniu dokumentów.
Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy utrzymują się z emerytur w kwotach netto odpowiednio 1.056,48 zł oraz 500 zł. Z nadesłanych przy sprzeciwie dokumentów wynika ponadto, że na posiadanej przez wnioskodawców nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa łączna. Ponadto z nadesłanego postanowienia Sądu Rejonowego w R. Wydział Cywilny z [...] r. sygn. [...] wynika, że wskazany powyżej sąd uchylił postanowienie komornika z dnia 2 lipca 2014 r. w przedmiocie umorzenia egzekucji. Egzekucja względem majątku wnioskodawców trwa nadal, zaś z obwieszczenia Komornika przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia 13 kwietnia 2016 r. wynika, że została ogłoszona licytacja nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawców.
Sprzeciw należało uwzględnić albowiem z treści sprzeciwu wynika, że wnioskodawcy nie są w stanie samodzielnie reprezentować swoich interesów, nadesłani dokumenty źródłowe obrazujące ich sytuację majątkową, zaś z ich analizy wynika, że nie mogą samodzielnie rozporządzać nieruchomościami stanowiącymi ich własność w celu uzyskania ewentualnego dochodu.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił zaskarżone postanowienie.