Uzasadnienie
M. S. złożył w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku skarżący oświadczył, że jego sytuacja życiowa jest skomplikowana, ponieważ z dochodu z działalności rolniczej (1.200 zł. netto miesięcznie) musi utrzymać pięcioosobową rodzinę.
Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 lipca 2016 r. wezwał skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żony rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli ww. osoby nie posiadają rachunków bankowych, należało złożyć w zakreślonym terminie stosownego oświadczenie), b) zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, c) dokumentów dotyczących wysokości dochodów z działalności gospodarczej, d) zaświadczenia z ARiMR o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich i innych form pomocy finansowej.
Powyższe pismo zostało wysłane na adres do korespondencji, wskazany przez skarżącego w rubryce 2.2 wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po dwukrotnym awizowaniu przez doręczyciela (pierwsze awizo w dniu 9 sierpnia 2016 r., powtórne awizo w dniu 17 sierpnia 2016 r.), przesyłka została zwrócona do Sądu w dniu 24 sierpnia 2016 r. i uznana za doręczoną w dniu 23 sierpnia 2016 r.
Skarżący nie odpowiedział na powyższe pismo.
Stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie referendarza sądowego informacje zawarte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do dokonania oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej a ponadto budziły wątpliwości (wydatki wskazane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy w wysokosci1.900 zł. miesięcznie, przekraczały zadeklarowane dochody). Mimo to skarżący nie nadesłał dokumentów źródłowych, o które wzywany był w toku postępowania. W ten sposób uniemożliwił referendarzowi sądowemu ustalenie, czy jest on w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania.
Nawet przy założeniu, że skarżącego dotykają trudności finansowe, nie zwalnia go to od obowiązku udzielenia wyczerpujących i rzetelnych informacji na temat sytuacji materialnej. Wynikające z tego wątpliwości, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być w takich okolicznościach interpretowane na korzyść wnioskodawcy i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jego oczekiwaniami. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy. W sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że referendarz (sąd) nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10 oraz z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12).
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.