Uzasadnienie
W piśmie z dnia 19 lipca 2013 r. K. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o wymierzenie Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. grzywny za nieprzekazanie sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na jej skargę z dnia 11 kwietnia 2013 r. wniesioną na bezczynność tegoż organu w nierozpatrzeniu jej wniosku z dnia 21 stycznia 2013 r. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w B. z dnia [...] lutego 2001 r. o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. W myśl art. 55 § 1 tej ustawy, w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny. Natomiast stosownie do treści art. 64 § 3 powołanej ustawy do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Przedmiotowy wniosek jako niedopuszczalny należało odrzucić, gdyż nie podlega kognicji sądów administracyjnych.
Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne, ma charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie.
Kognicja sądów administracyjnych określona została m. in. w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Z treści wskazanego przepisu wynika, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Mając na uwadze szczegółowy zakres właściwości rzeczowej wyznaczony zacytowanym powyżej art. 3 § 2, stwierdzić należy, że treść rozpoznawanego wniosku K. R. o wymierzenie Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. grzywny za nieprzekazanie sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na jej skargę z dnia 11 kwietnia 2013 r. wniesioną na bezczynność tegoż organu w nierozpatrzeniu jej wniosku z dnia 21 stycznia 2013 r. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w B. z dnia [...] lutego 2001 r. o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie mieści się w katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 pkt 8 powołanej ustawy, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w wymienionych wyżej pkt 1-4a ustawy.
Skarga na bezczynność organu, dopuszczalna jest więc tylko w takich sprawach, w których organ administracji publicznej powinien wydać akt lub dokonać czynności określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a powołanej ustawy. Forma załatwienia przedmiotowego wniosku skarżącej z dnia 21 stycznia 2013 r. przez Prezesa KRUS nie będzie stanowić żadnego z aktów i czynności, o których mowa w art. 3 § 2 powołanej ustawy, dlatego też na akt administracyjny załatwiający rzeczony wniosek nie będzie przysługiwać skarga do sądu administracyjnego. Z tego powodu nie przysługuje także wniosek o wymierzenie Prezesowi KRUS grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę z dnia 11 kwietnia 2013 r. wniesioną na bezczynność Prezesa KRUS w sprawie nierozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 21 stycznia 2013 r. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w B. z dnia [...] lutego 2001 r. o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, skoro zakres wniosku o wymierzenie organowi grzywny zdeterminowany jest zakresem skargi na bezczynność, który wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 8 powyższej ustawy, w świetle których zaskarżenie bezczynności jest dopuszczalne w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie decyzji, postanowienia oraz innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej.
Ponadto chociaż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji podlega Kodeksowi postępowania administracyjnego, to natura spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych jest na tyle specyficzna, że Kodeks przyznaje pierwszeństwo przepisom odrębnym. Dział III Kodeksu postępowania administracyjnego, poświęcony przepisom szczególnym w sprawach ubezpieczeń społecznych, wyodrębniając te sprawy, stanowi w art. 180 § 1 kpa, że stosuje się do nich przepisy Kodeksu, "chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach". Wynikające z art. 180 § 1 kpa ustalenie odrębności zasad w sprawach ubezpieczeń społecznych zostało skonkretyzowane w art. 181 kpa, który wyłącza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w jakim określają one organy odwoławcze ("organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne"), a nadto stanowi, że "do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1 kpa".
Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego dotyczy każdej sprawy, także sprawy dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego ponownego ustalenia prawa do podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, czy sprawy wynikającej z odwołania od decyzji w przedmiocie unieważnienia decyzji, o której mowa w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozszerzenie w drodze wykładni właściwości sądów administracyjnych byłoby niezgodne z Konstytucją RP.
W powyższym tonie wypowiedział się również Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10 (Lex nr 738185, OSNP z 2011 r. nr 17-18, s. 233) przyjmując, że od decyzji organu rentowego wydanej w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – i uchwale tej postanowił nadać moc zasady prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2013 r., I OPS 1/13 (Lex nr 1321789) podzielił stanowisko Sądu Najwyższego stwierdzając, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w przedmiocie nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Skoro zatem na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to również kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia wniosku z dnia 21 stycznia 2013 r. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w B. z dnia [...] lutego 2001 r. o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznego rolników należeć będzie, na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do właściwości rzeczowej sądu powszechnego.
Wobec powyższego sprawa, jako niepodlegająca jurysdykcji sądowoadministracyjnej, nie może być przedmiotem oceny przez sąd administracyjny.
Z powyższych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.