Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 5 września 2013 r. P. C. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Sytuacja osobista i majątkowa skarżącego została ustalona na postawie oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczeń w kolejnych pismach skarżącego oraz dokumentów przez niego nadesłanych. Skarżący podał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, bezrobotną i niemającą żadnych źródeł dochodu. P. C. podniósł także, że nie otrzymuje rent ani zasiłków, a ludzie życzliwi dają mu jeść, dach nad głową i pozwalają się umyć. Oświadczył też, że nie otrzymuje pieniędzy za wykonywanie prac dorywczych, mieszka u znajomych, nie ponosząc z tego tytułu żadnych kosztów, nie posiada rachunku bankowego.
Skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny od 10 lipca 2012 r. i nie ma prawa do zasiłku. W karcie informacyjnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odzwierciedlającej stan na dzień 20 września 2013 r. wskazano, że P. C. pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną – S. C., która jest emerytką. Żona oraz osoby trzecie zapewniają mu utrzymanie. Wyrokiem Sądu z dnia 4 listopada 2003 r. zniesiona została wspólność majątkowa małżeńska pomiędzy skarżącym i jego żoną. W piśmie z dnia 17 października 2013 r. skarżący podał, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada z nią żadnego wspólnego majątku, nie ma dostępu i nie posiada żadnych dokumentów dotyczących dochodu żony.
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił P. C. przyznania prawa pomocy. W dniu 13 listopada 2013 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od postanowienia z dnia 4 listopada 2013 r. W zarządzeniu z dnia 17 grudnia 2013 r., doręczonym skarżącemu w dniu 23 grudnia 2013 r., został wezwany na nadesłania w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania dokumentu wskazującego aktualną wysokość otrzymywanej przez jego żonę (S. C.) emerytury - na przykład odcinka wypłaty emerytury z września, października lub listopada 2013 r., bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego ustalającej aktualną wysokość emerytury żony oraz informacji o ponoszonych przez żonę S. C. wydatkach związanych z utrzymaniem P. C. (wydatki na jedzenie, ubrania, leki) oraz wydatków związanych z eksploatacją lokalu (rachunki za wodę, prąd elektryczny, gaz, ogrzewanie itp.), w którym P. C. mieszka z żoną S. C. Do dnia wydania postanowienia skarżący nie nadesłał stosownych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu.
Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną ponieść jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
W rozpatrywanej sprawie oświadczenie skarżącego złożone przez skarżącego na urzędowym formularzu było niewystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej. Nadesłane później dokumenty i oświadczenia wywołują uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. stwierdza, że P. C. pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, czemu przeczy sam skarżący. Jednocześnie skarżący podnosił, że w jego związku małżeńskim zniesiono wspólność majątkową małżeńską. Nie nadesłał także dokumentów potwierdzających dochód żony oraz nie wskazał ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie P. C. Sąd nie mógł także prawidłowo ocenić stanu majątkowego skarżącego wobec wątpliwości powstałych co do kwestii, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym żony (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r. sygn. akt II FZ 321/13), dlatego ustalenie, czy skarżący i jego żona prowadzą wspólne gospodarstwo domowe jest w sprawie istotna.
Również fakt, że w małżeństwie skarżącego zniesiono wspólność majątkową małżeńską nie zwalnia go z obowiązku wykazania możliwości płatniczych żony. Zgodnie bowiem z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 92/13).
W związku z powyższym, nawet, jeśli skarżący nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, a między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to nadal obydwoje zobowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. W konsekwencji wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, jest konieczne dla pozytywnego rozstrzygnięcia o żądaniu strony.
Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak wywiedziono wyżej trudno stwierdzić, czy skarżący jest osobą, która nie jest w stanie pozyskać kwot umożliwiających udział w sporze sądowym. Nie udzielił on wyczerpujących informacji, co do stanu osobistego i majątkowo, a także nie nadesłał dokumentów, które umożliwiałyby sądowi ustalenie tej sytuacji. Reasumując, skarżący nie wykazał, by zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala również stwierdzić, by poniesienie kosztu skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przekraczało jego możliwości finansowe.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.