Uzasadnienie
J. F. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że od roku 2004 pozostaje bez miejsca zamieszkania i zameldowania, swój dobytek przechowuje w plecaku i plastikowej torbie, natomiast z powodu problemów neurologicznych (ataki epilepsji) stara się o przyznanie "renty chorobowej" z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Poinformował również, że zwolnił się z ostatniego miejsca zatrudnienia z powodu traktowania, z jakim spotkał się ze strony przełożonych i współpracowników. Wskazał także, że stołuje się w darmowych jadłodajniach, nie posiada żadnych środków do życia, ponieważ we Wrocławiu nie może znaleźć pracy, natomiast Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej odmówił mu pomocy finansowej.
W dniu 4 czerwca 2010 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie danych zawartych w formularzu, poprzez przedłożenie pisemnego wyjaśnienia, co stanowi dla niego źródło utrzymania i w jakiej ewentualnie wysokości otrzymuje miesięczne dochody, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy (wraz z nadesłaniem aktualnego zaświadczenia potwierdzającego status osoby bezrobotnej) oraz gdzie zamieszkuje i czy ponosi wydatki z tego tytułu (ze wskazaniem ich wysokości), a także poprzez nadesłanie kopii decyzji odmawiającej przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Jednocześnie pouczono wnioskodawcę, że w przypadku braku możliwości złożenia jakiegokolwiek dokumentu należy udzielić stosownego wyjaśnienia ze wskazaniem ewentualnego terminu ich złożenia.
Z akt sprawy wynika, że J. F. nie zareagował na to wezwanie.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.
Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca w sposób nader lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów oraz informacji, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez J. F. oświadczeń.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej. Złożone przez J. F. oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczył się on jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku dochodów. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu.
W ocenie referendarza sądowego zasadne jest stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Tymczasem J. F. mimo wezwania nie przedstawił informacji, w oparciu o które możliwe byłoby dokonanie ustaleń w zakresie spełnienia przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych – braku możliwości wygospodarowania kwot koniecznych do uiszczenia tych kosztów bez spowodowania uszczerbku w swoim utrzymaniu.
Istotne jest w sprawie również to, że, stosownie do pouczenia zawartego w wezwaniu doręczonym wnioskodawcy w dniu 4 czerwca 2010 r., mógł on – z uwagi na wynikającą z jego oświadczenia sytuację życiową (brak miejsca zamieszkania), poinformować Sąd o trudnościach z przesłaniem wymaganych informacji i dokumentów oraz wskazać termin dla ich przedłożenia. Wnioskodawca nie skorzystał jednak z tej możliwości.
W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania wnioskodawca nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Z tego powodu, na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.