Orzeczenie TK z 24 września 1991 r., Kw 5/91

Tezy

Przepis art. 95 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385/ w części dotyczącej kobiet - nauczycieli akademickich jest niezgodny z art. 67 ust. 2 oraz 78 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Uzasadnienie

Analizą wymienionych przepisów Trybunał Konstytucyjny zajmował się w wielu orzeczeniach i wypowiedział się w tym względzie jednoznacznie, gdy idzie o równość płci zwłaszcza w orzeczeniu z dnia 3 marca 1987 r. /P 2/87 - OTK 1987 poz. 2/.

Przyjął, że obywatele należący do tej samej kategorii są równi wobec prawa i mają te same obowiązki. W szczególności kobietom normy konstytucyjne gwarantują równe z mężczyznami prawa we wszystkich dziedzinach życia, w tym równouprawnienie z mężczyznami w prawie do nauki i pracy.

Konstytucyjna zasada równości obywateli sformułowana w sposób ogólny w art. 67 ust. 2 Konstytucji oznacza niedopuszczalność stanowienia ustaw oraz innych aktów prawnych wprowadzających uprzywilejowanie lub dyskryminację obywateli między innymi ze względu na płeć urodzenie, wykształcenie i zawód oraz pochodzenie i położenie społeczne. Naruszeniem tej zasady jest ustalenie granic wolności, przyznawania praw czy też nakładanie obowiązków na obywateli różnicujące je ze względu na płeć. Zasada równości ma na gruncie Konstytucji rangę generalnej zasady dotyczącej całokształtu praw, wolności i obowiązków obywatelskich. Wszelkie jej ograniczenia nie wynikające z dążenia do osiągnięcia faktycznej równości są niedopuszczalne. W art. 95 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy naruszono zasadę równości, skoro określoną w tym przepisie kategorię kobiet - nauczycieli akademickich postawiono w nierównej sytuacji w stosunku do mężczyzn - nauczycieli akademickich, dopuszczając do wygaśnięcia stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim - kobietą z końcem roku akademickiego, w którym osiągnęła ona wiek emerytalny /60 lat/ i to mimo gwarancji zawartych w art. 78 Konstytucji, który proklamuje równość kobiety i mężczyzny we wszystkich dziedzinach życia.

Konstytucyjne gwarancje równouprawnienia kobiet i mężczyzn ta także równość zawodowa w tym równość szans. Oznacza to, że w odniesieniu do niektórych grup zawodowych /np. sądownictwo, prokuratura, nauka etc./ obniżenie wieku emerytalnego kobiet, należy traktować - jako szczególne uprawnienie do wcześniejszego przejścia na emeryturę, natomiast wprowadzenie w ustawie postanowienia skutkującego wcześniejsze od mężczyzn i przymusowe rozwiązanie stosunku pracy - jako ograniczenia szans zawodowych kobiet. Gdy idzie o kategorię nauczycieli akademickich, których omawiany przepis ustawy o szkolnictwie wyższym pozbawia możliwości kontynuowania działalności naukowej i dydaktycznej na dotychczasowych warunkach w szkołach wyższych, to niższy wiek emerytalny staje się czynnikiem dyskryminującym kobiety w stosunku do mężczyzn o takim samym statusie zawodowym. Skrócenie szans zawodowych kobiet w warunkach, gdy biologiczne i społeczne różnice nie mają istotnego znaczenia dla skutecznego kontynuowania pracy zawodowej i uzyskiwania kolejnych awansów naukowych, pozostaje w drastycznej kolizji z zasadą równości i równouprawnienia kobiet i mężczyzn.