Uzasadnienie
Pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z.-G. na podstawie art. 22 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. 2001 nr 79 poz. 856 ze zm./, po rozpatrzeniu wniosku składu orzekającego zawartego w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2002 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały.
Przedstawione wątpliwości prawne powstały w toku rozpoznawania sprawy, której stan faktyczny jest następujący.
Decyzją Starosty Powiatu Z. z dnia 17 października 2000 r. dokonano rejestracji samochodu osobowego marki Fiat Marea 1,6 MPI SX KAT KOMBI, nr nadwozia (...), nr silnika (...) i wydano dowód rejestracyjny seria DR (...) na nazwisko Romana K. Na wniosek strony w dowodzie rejestracyjnym tego pojazdu dokonano zmiany wpisu dotyczącego rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na samochód ciężarowy.
Od ostatecznej decyzji o zmianie rodzaju i przeznaczenia pojazdu Prokurator Rejonowy w Z.-G. w dniu 26 listopada 1999 r. wniósł sprzeciw do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z.-G., zarzucając, iż decyzja wydana została z rażącym naruszeniem art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 oraz art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ oraz par. 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. nr 59 poz. 632/. Dokonano bowiem zmiany w dowodzie rejestracyjnym oznaczenia rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy bez uprzedniego uzyskania świadectwa homologacji na nowy typ pojazdu. Prokurator wniósł o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji oraz o stwierdzenie jej nieważności.
W toku rozpatrywania sprawy skład orzekający Kolegium powziął poważne wątpliwości prawne co do istnienia obowiązku uzyskania nowego świadectwa homologacji, o którym stanowi art. 68 ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym w przypadku dokonania zmiany polegającej na "przerobieniu" samochodu osobowego na inny rodzaj pojazdu /samochód ciężarowy/.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z.-G., twierdzenie o obowiązku uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku przerobienia samochodu ukształtowane zostało w znacznym stopniu w drodze orzecznictwa sądowego. Organ składający sprzeciw w rozpoznawanej sprawie wskazał w tym zakresie na uchwałę składu pięciu sędziów NSA z dnia 23 października 2000 r. OPK 17/00 /ONSA 2001 Nr 2 poz. 62/, w której przyjęto, iż w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3, art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz par. 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. nr 59 poz. 632 ze zm./ warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu. Stanowisko to zostało zaakceptowane w kolejnej uchwale składu pięciu sędziów NSA z dnia 18 grudnia 2000 r. OPK 18/00 /ONSA 2001 Nr 3 poz. 102/.
Wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych uchwałach zasada "podporządkowania" rodzaju pojazdu typowi pojazdu, do którego odnosi się obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji przewidziany w art. 68 ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym wydała się Kolegium wątpliwa, tym bardziej jeżeli uwzględni się zmiany przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2002 r. wprowadzone ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. 2001 nr 125 poz. 1444/. Wskazując na te zmiany zauważono, iż obecnie przepisy ustawy zawierają nowe pojęcie "zmian konstrukcyjnych zmieniających rodzaj pojazdu". W art. 66 ust. 4 dodano pkt 6, który zabrania dokonywania zmian konstrukcyjnych zmieniających rodzaj pojazdu.
Zdaniem Kolegium nie mniej istotne znaczenie ma zmiana w art. 81 ust. 8 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym, dotycząca obowiązku dodatkowego badania technicznego, gdzie określono, że badaniu takiemu podlega pojazd, w którym dokonano zmian konstrukcyjnych lub wymiany elementów powodujących zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym, z zastrzeżeniem między innymi art. 66 ust. 4 pkt 6. Regulacja ta i systematyka omawianych przepisów wskazuje, że gdyby nie ustanowiony w art. 66 ust. 4 pkt 6 ustawy zakaz dokonywania zmian konstrukcyjnych zmieniających rodzaj pojazdu, to czynności te stanowiące istotę przekwalifikowania samochodu osobowego na samochód ciężarowy /lub odwrotnie/ byłyby obecnie objęte wyłącznie obowiązkiem przeprowadzenia dodatkowego badania technicznego w rozumieniu art. 81 ust. 8 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym.
Przedstawione wątpliwości i argumenty składu orzekającego podzielił pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z.-G., przytaczając je w uzasadnieniu pytania prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z.-G. przytoczyło z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego obowiązku uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku przerobienia samochodu osobowego na ciężarowy uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 23 października 2000 r. OPK 17/00 /ONSA 2001 Nr 2 poz. 62/ oraz z dnia 18 grudnia 2000 r. OPK 18/00 /ONSA 2001 Nr 3 poz. 102/. Jednakże zdaniem Kolegium stanowisko odnośnie istnienia obowiązku uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku przerobienia samochodu osobowego na ciężarowy ukształtowane w znacznym stopniu w drodze orzecznictwa sądowego budzi wątpliwości.
Odpowiadając na pytanie Kolegium w tej sprawie należy przede wszystkim stwierdzić, że przytoczone przez Kolegium argumenty nie podważają w niczym stanowiska przyjętego przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale z dnia 23 października 2000 r. OPK 17/00, w której wyjaśniono, że "w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ oraz par. 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. nr 59 poz. 632 ze zm./ warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu, z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu."
Stanowisko to, jak i jego uzasadnienie jest przekonujące i należy je podzielić, podobnie jak stanowisko wyrażone w uchwale NSA z dnia 18 grudnia 2000 r. OPK 18/00. Stanowisko takie zostało przyjęte także przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 2001 r. III RN 194/01 /OSNAPU 2002 nr 5 poz. 103/, w uzasadnieniu którego stwierdzono, że nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w świadectwie homologacji pojazdu w drodze wydania zaświadczenia w wyniku badań technicznych tego pojazdu.
Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądowym i został zaaprobowany w doktrynie /vide glosa aprobująca do uchwały NSA z dnia 23 grudnia 2000 r., OPK 17/00 A. Bartoszewicza i R. Kubackiego - Glosa 2001 nr 11 str. 21/.
Dodatkowo należy podnieść, że wprawdzie przepis art. 68 ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym posługuje się określeniem "zmiany w typie pojazdu" jako podstawie powstania obowiązku uzyskania nowego świadectwa homologacji, na co szczególną uwagę zwraca Kolegium, ale zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zmiana rodzaju pojazdu i jego przeznaczenia, związana z przerobieniem samochodu osobowego na ciężarowy, niewątpliwie mieści się w pojęciu zmiany typu pojazdu w rozumieniu tego przepisu. Nie można zatem twierdzić, jak czyni to Kolegium, że pojęcie "rodzaj pojazdu" nie występowało samodzielnie w ustawie Prawo o ruchu drogowym, lecz zawsze jako element i cecha typu pojazdu. Zmiana rodzaju i przeznaczenia pojazdu poprzez przerobienie samochodu osobowego na ciężarowy powodowała zmianę typu pojazdu w rozumieniu art. 68 ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym, co rodziło obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji. Jak to trafnie podniesiono w powołanej uchwale z dnia 23 października 2000 r., OPK 17/00 nie można takiej zmiany pojazdu traktować mniej rygorystycznie niż zmiany przedmiotu wyposażenia lub części pojazdu, co jest również objęte dyspozycją przepisu art. 68 ust. 9 Prawa o ruchu drogowym, nakładającego obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji na dany przedmiot lub część pojazdu.
Przyjętej wykładni przepisu art. 68 ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie podważają w niczym zmiany tej ustawy, wprowadzone ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 129 poz. 1444/, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., a w szczególności wskazane przez Kolegium przepisy art. 66 ust. 4 pkt 6 i art. 81 ust. 8 pkt 2. Z przepisów tych, jak też innych zmian w Prawie o ruchu drogowym, nie można wyprowadzić, jak to sugeruje Kolegium wniosku, że do czasu nowelizacji istniała luka w prawie polegająca na tym, że sprawa zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z osobowego na ciężarowy i związanego z tym obowiązku uzyskania nowego świadectwa homologacji nie była uregulowana. Można co najwyżej twierdzić, że sprawa ta nie była unormowana wprost i jednoznacznie, co mogło powodować wątpliwości w orzecznictwie i wymagało wyjaśnienia przepisów w drodze wykładni.
Z przytoczonych wyżej względów należało dojść do wniosku, że przepis art. 68 ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym, przewidywał obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku dokonania zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na samochód ciężarowy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 18 ust. 2 oraz art. 50 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ podjął uchwałę jak w sentencji.