Uzasadnienie
Pytanie prawne, przytoczone w sentencji uchwały, wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.
Umową zawartą w dniu 12 grudnia 1980 r. w formie aktu notarialnego Bogusława i Ryszard małżonkowie M. nabyli w użytkowanie wieczyste grunt położony w Z. przy ul. S., w granicach działki nr 310/2 AM 4, o powierzchni 5.993 m2 /aktualnie w rejestrze ewidencji gruntów działka zapisana jest pod numerem 41 AM 4, obręb IX i posiada powierzchnię 5.806 m2/. W par. 5 umowy opłata roczna za użytkowanie wieczyste ustalona została na kwotę 899 zł /starych/. Nabywcy uiścili opłatę z tytułu użytkowania wieczystego za 15 lat z góry w kwocie 13.485 zł, do roku 1994 włącznie. Wpisu w księdze wieczystej stwierdzającego, że małżonkowie M. są wieczystymi użytkownikami gruntu, dokonano na podstawie ich wniosku zawartego w umowie.
W dniu 20 października 1999 r. Bogusława i Ryszard małżonkowie M. wystąpili do Burmistrza Miasta Z. z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w odniesieniu do wyżej opisanego gruntu. We wniosku podali, że czas trwania użytkowania wieczystego wynosi 18 lat oraz, że opłatę za przekształcenie mają zamiar uiścić w ratach rocznych, płatnych przez 10 lat. Nie podali jednak, w jakiej wysokości wnieśli opłatę roczną za użytkowanie wieczyste w roku 1997. Do wniosku załączono odpis z księgi wieczystej KW nr 12052 wydany przez Wydział V Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Z. w dniu 11 stycznia 1999r., który potwierdza prawo użytkowania wieczystego wnioskodawców do gruntu.
Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia 22 września 1999 r. (...) Burmistrz Miasta Z. orzekł o odpłatnym przekształceniu wnioskodawcom prawa użytkowania wieczystego w prawo własności do przedmiotowego gruntu. W punkcie 2 decyzji, za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ustalono opłatę w kwocie 7.490,00 zł, odpowiadającą dziesięciokrotności rat rocznych. Do określenia ilości rat rocznych składających się na opłatę za przekształcenie przyjęto za podstawę przepis art. 5a punkt 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Natomiast za podstawę ustalenia należnych opłat za przekształcenie przyjęto opłatę roczną w wysokości 749,00 zł z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w oparciu o "Operat szacunkowy wartości nieruchomości" sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu 2 sierpnia 1999 r. W punkcie 3 decyzji nałożono obowiązek uiszczenia raty rocznej za 1999 r. w wysokości 749,00 zł w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podał, że wnioskodawcy uiścili opłatę za użytkowanie wieczyste jednorazowo za 15 lat z góry, to jest do roku 1994 włącznie. W 1996 r. Zarząd Miasta Z. wypowiedział wysokość dotychczasowej opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu. Orzeczeniem z dnia 15 maja 1997 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.-G. uznało, iż zaskarżone wypowiedzenie wysokości opłaty jest nieuzasadnione. Do dnia wydania decyzji w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nie została zaktualizowana opłata roczna za użytkowanie wieczyste gruntu, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.-G. w kolejnych latach uznało wypowiedzenia również za nieuzasadnione. Zatem, podstawę do ustalenia opłaty za przekształcenie stanowi - zdaniem Burmistrza - przepis art. 5a pkt 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.
Od tej decyzji małżonkowie M. wnieśli odwołanie, domagając się jej uchylenia w całości lub w części dotyczącej punktu 2 i 3 decyzji i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W odwołaniu kwestionują wysokość należnej opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz ustalenie wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego za 1999 r. Ich zdaniem, wskazanie art. 5a ustawy jako podstawy prawnej ustalenia opłaty za przekształcenie narusza prawo. Podstawą ustalenia opłaty za przekształcenie winna bowiem być opłata roczna w wysokości ustalonej w roku 1980., gdyż nie została skutecznie zmieniona. W roku 1997 uiścili opłatę za użytkowanie wieczyste w wysokości ustalonej przy nabywaniu gruntu w roku 1980.
W opisanym stanie sprawy, zespół orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.-G. doszedł do przekonania, że wymaga wyjaśnienia zagadnienie prawne budzące wątpliwości, a mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wątpliwości pojawiają się w związku z regulacją prawną zawartą w przepisie art. 5a ustawy, co do sposobu ustalenia odpłatności za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Przepisy ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności stanowią, że regułą przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest odpłatność. Wyjątki od tej zasady zostały przez ustawodawcę wymienione taksatywnie w przepisie art. 6 ust. 1 i 1a ustawy. Stosownie do przepisu art. 5 ustawy, opłata za przekształcenie uzależniona jest od okresu trwania użytkowania wieczystego. Podstawą do ustalenia opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest opłata roczna za 1997 r. Natomiast przepis art. 5a ustawy w odrębny sposób reguluje sytuację osób, które wniosły opłatę za część okresu, na który ustanowiono prawo użytkowania wieczystego. Przepis ten określa także odmienny sposób ustalania opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. I tak, osobom, które wniosły jednorazową opłatę za część użytkowania wieczystego na podstawie odrębnych przepisów, na poczet opłaty za przekształcenie zalicza się część wniesionej przez te osoby opłaty odpowiadającą nie wykorzystanemu okresowi użytkowania wieczystego przypadającego po dniu 31 grudnia 1997 r., przyjmując, iż każdy opłacony rok odpowiada racie opłaty rocznej /art. 5a pkt 1 ustawy/. W przypadku wystąpienia niedopłaty /art. 5a pkt 2 ustawy/ ratę roczną za przekształcenie ustala się w wysokości odpowiadającej opłacie rocznej z tytułu użytkowania wieczystego na dzień wydania decyzji w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ustalonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W związku z wniesieniem przez małżonków M. jednorazowej opłaty za piętnastoletni okres użytkowania wieczystego /który upłynął z dniem 31 grudnia 1994 r./, w roku 1997 obowiązywałaby ich opłata ustalona w roku 1980 w kwocie 899 zł /po denominacji kwota ta wynosi 0,09 zł/. Zatem odpłatność za przekształcenie stosownie do przepisu art. 5 ust. 2 ustawy wynosiłaby 0,90 zł /10 rat x 0,09 zł = 0,90 zł/. Przyjmując zaś, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie przepis art. 5a ustawy - jako odnoszący się do wszystkich przypadków uiszczania jednorazowo opłaty za część okresu użytkowania wieczystego bez względu na datę upływu tego terminu - należałoby jako podstawę ustalenia opłaty za przekształcenie przyjąć opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego na dzień wydania decyzji przekształceniowej. Natomiast przyjęcie poglądu, że wyłączone zostaje w niniejszej sprawie zastosowanie przepisu art. 5a ustawy - wątpliwości odnoszą się do symbolicznej w konsekwencji odpłatności za przekształcenie, co w zasadzie prowadzi do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
Przedstawione wątpliwości skłoniły zespół orzekający do zwrócenia się o podjęcie przez pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.-G. uchwały w sprawie wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem sformułowanym na wstępie.
Pełny skład Samorządowego Kolegium podzielił w całości wywody i wątpliwości uznając, że od odpowiedzi na pytania prawne zależy sposób rozstrzygnięcia sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wątpliwości prawne dotyczą, jak to wynika z uchwały, treści przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. 1999 nr 65 poz. 746/ określających wysokość opłaty za przekształcenie, a w szczególności przepisu art. 5a tej ustawy.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2000 r. /K 8/98 - Dz.U. 2000 nr 28 poz. 352/./, po rozpoznaniu połączonych wniosków Rady Miasta i Gminy M., Rady Miasta w C. oraz Rady Miejskiej w K. orzekł, że:
"1. Art. 1 ust. 2a ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. 1999 nr 65 poz. 746/ jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
- Art. 5, art. 5a oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 powołanej w pkt 1 ustawy są niezgodne z art. 2, art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
- W pozostałej części powołana w pkt 1 ustawa:
- jest zgodna z art. 2, z art. 165 ust. 1 oraz z art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- nie jest niezgodna z art. 21 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne /art. 190 ust. 1 Konstytucji RP/. Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją traci moc z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 14 kwietnia 2000 r. /Dz.U. nr 28 poz. 352/ i wywołuje skutek, o którym mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Prowadzi to do wniosku, że skoro przepisy art. 1 ust. 2a oraz art. 5, art. 5a oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności utraciły moc, to nie jest możliwe wyjaśnienie treści tych przepisów przez udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny odmówił udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.