- Sprawa
- w sprawie z wniosku Jacka Ż. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 21 grudnia 1960 r. (...) w przedmiocie ustanowienia prawa własności czasowej gruntu warszawskiego, Czy warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy, zgodnie z brzmieniem par. 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy /Dz.U. nr 6 poz. 43/, było łączne wykonanie przez Zarząd Miejski m.st. Warszawy wszystkich trzech wymienionych w tym przepisie rodzajów ogłoszenia: w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie, czy też dla wystąpienia skutku w postaci objęcia przez Gminę gruntu, a tym samym dla rozpoczęcia biegu sześciomiesięcznego terminu do składania wniosków o ustanowienie własności czasowej wystarczające było jedynie ogłoszenie w organie promulgacyjnym Zarządu Miejskiego? podjął następującą uchwałę:
- Rozpoznanie
- (...) pytania prawnego pełnego składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., wniesionego na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm./, o następującym brzmieniu:
Teza
Warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, o którym mowa w par. 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy /Dz.U. nr 6 poz. 43/.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny Naczelny Sąd Administracyjny
przy udziale Wiesława Czerwińskiego prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, delegowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości
Uzasadnienie
Pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 12 października 1994 r o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm./ podjął w dniu 21 grudnia 1999 r. uchwałę o wystąpieniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały.
W uzasadnieniu uchwały przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy:
Decyzją z dnia 21 grudnia 1960 r., wydaną przez zastępcę kierownika Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w Warszawie, na podstawie art. 1,art. 7 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 278/, odmówiono uwzględnienia podania Stanisławy D. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. L. 13a. W motywach tej decyzji podniesiono, że termin określony w art. 7 dekretu jest terminem z zakresu prawa materialnego i nie jest dopuszczalne przywrócenie tego terminu.
Wnioskiem z dnia 11 lutego 1999 r. działająca w imieniu Jacka Ż. Anna S. zgłosiła żądanie stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji z dnia 21 grudnia 1960 r. twierdząc, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów wskazujących na uchybienie terminu w zgłoszeniu wniosku o przyznanie własności czasowej. Poza tym nie ustalono daty objęcia w posiadanie gruntów przez gminę.
Skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., rozpatrując zgłoszone żądanie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 21 grudnia 1960 r., powziął wątpliwości związane z oceną prawną zgłoszonego żądania, które podzielił pełny skład Kolegium. Przede wszystkim wskazano na wątpliwości wiążące się z wykładnią par. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy /Dz.U. nr 6 poz. 43/, który przewidywał dokonywanie ogłoszeń /podania do publicznej wiadomości/ o objęciu w posiadanie przez gminę gruntów i to ogłoszeń "przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie". W razie niezachowania trybu ogłoszenia lub też dokonania tylko jednego z tych ogłoszeń, nasuwa się pytanie o skutki prawne z tym związane, a zwłaszcza czy w ogóle można mówić o objęciu gruntu w posiadanie. Od daty bowiem objęcia gruntu w posiadanie rozpoczynał bieg 6 miesięczny termin na zgłoszenie wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej. W ocenie Kolegium można zasadnie twierdzić, że zaniechanie ogłoszeń oznacza, iż nie doszło do skutecznego objęcia przez gminę gruntu w posiadanie. Do obrony byłby również pogląd przeciwny. Wszystkie te względy, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uzasadniają wystąpienie z pytaniem prawnym o wyjaśnienie tych wątpliwości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatruje wniosek o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia organu z dnia 21 grudnia 1960 r., którym "odmówiono uwzględnienia podania Stanisławy D. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. L. 13a." W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia znalazło się jednak następujące stwierdzenie: "W tym stanie rzeczy prawo własności czasowej do przedmiotowego gruntu na zasadzie art. 7 cyt. dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie może być przyznane i jednocześnie na zasadzie art. 9 pow. dekretu wszystkie budynki położone na powyższym gruncie przeszły na własność Państwa". W istocie zatem rozstrzygnięcie objęte decyzją z dnia 21 grudnia 1960 r. stanowi odmowę przyznania własności czasowej na tym gruncie. Tak też ujmuje to skarżący we wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji twierdząc, że termin z art. 7 ust 1 dekretu nie rozpoczął biegu, ponieważ nie dokonano stosownych ogłoszeń, a w związku z tym odmowa ustanowienia własności czasowej dotknięta jest wadą nieważności. Skoro tak to podniesiona wątpliwość prawna ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zagadnienie prawne przedstawione w pytaniu sprowadza się do wyjaśnienia znaczenia treści par. 1 i par. 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy /Dz.U. nr 6 poz. 43/, zwanego dalej rozporządzeniem. Przepis par. 1 rozporządzenia ma następujące brzmienie: "Obejmowanie w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy gruntów na obszarze m.st. Warszawy, nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. /Dz.U. RP nr 16 poz. 112/, następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie.". Z kolei par. 3 rozporządzenia stwierdza, iż "Grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie".
Analiza tych unormowań musi być dokonywana w zestawieniu z przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, zwanego dalej dekretem, a w szczególności art. 4 i art. 7 ust.
- Przepis art. 7 ust. 1 dekretu czynności "objęcia w posiadanie gruntu" przez gminę, nadał takie znaczenie prawne, iż od dnia objęcia w posiadanie gruntu należy liczyć początek terminu do zgłoszenia wniosku o przyznanie własności czasowej. Skoro tak, to prawne pojęcie "objęcia w posiadanie gruntów" należy łączyć z określoną datą, którą winno określić rozporządzenie, wydane na podstawie art. 4 dekretu. Według tego przepisu rozporządzenie ustala termin i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy gruntów określonych w art. 1 dekretu.
Wychodząc z takiego założenia i poszukując daty, od której rozpoczyna bieg termin do zgłoszenia wniosku o przyznanie własności czasowej, nie sposób nie dostrzec, że w par. 1 rozporządzenia posłużono się określeniem "obejmowanie" gruntów w posiadanie, co wskazuje na zespół czynności w czasie niedokonanym, a więc tryb obejmowania w posiadanie. W określonym trybie Zarząd Miejski miał obowiązek podania do publicznej wiadomości o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie, dokonując ogłoszeń o tym w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, w poczytnym piśmie codziennym oraz przez rozplakatowanie. Skutek prawny objęcia gruntu w posiadanie przez gminę nie wiąże się jednak ze wszystkimi czynnościami, o których mowa w par. 1 rozporządzenia, występującymi łącznie. Skutek taki bowiem określony został w par. 3 rozporządzenia, który wprost stanowi, że grunty uważa się za objęte w posiadanie "z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego". Oznacza to, że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w tym organie. Tym samym z dokonaniem ogłoszeń w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowaniem rozporządzenie nie łączy w istocie żadnych skutków prawnych. Niezależnie zatem od tego czy dokonano, czy też nie dokonano takich ogłoszeń /w poczytnym piśmie i przez rozplakatowanie/ decydujące znaczenie ma ogłoszenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, jak to stanowi par. 3 rozporządzenia. Kategoryczne i jednoznaczne sformułowanie par. 3 rozporządzenia nie daje podstaw do wnioskowania, iż nie nastąpiło prawnie skuteczne objęcie gruntu w posiadanie przez gminę z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie, tylko z tej przyczyny, że brak jest dowodu, iż ogłoszenie było zamieszczone także w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie, albo że ogłoszeń w tej formie nie dokonano.
W powołanych w uzasadnieniu uchwały Kolegium wyrokach NSA oraz decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie przedstawiono argumentacji, która przemawiałaby za przyjęciem odmiennej wykładni przepisu par. 3 rozporządzenia.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 18 i art. 50 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA podjął uchwałę jak w sentencji.