Uzasadnienie
Pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. uchwałą z dnia 19 marca 1999 r. postanowił zwrócić się do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w trybie art. 22 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 112 poz. 593 ze zm./ o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne: "Czy przedsiębiorcy, prowadzącemu na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej usługi w zakresie zarobkowego przewozu osób taksówką przed wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o warunkach wykonywania krajowego drogowego przewozu osób /Dz.U. nr 141 poz. 942 ze zm./, który przed dniem 1 kwietnia 1998 r. był karany za jedno z przestępstw określonych w art. 15 ust. 2 lit. "a" tej ustawy, można odmówić udzielenia zezwolenia na świadczenie tego rodzaju usług."
Pytanie zostało przedstawione w sprawach z odwołań Henryka H. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 9 grudnia 1998 r., (...), Ryszarda Andrzeja P. od decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 24 lipca 1998 r., (...), Marka P. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 23 października 1998 r., (...), Piotra G. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 6 października 1998 r., (...), Antoniego G. od decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 21 października 1998 r., (...), Mariana Ch. od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia 23 grudnia 1998 r., (...), Jana K. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 6 października 1998 r., (...), Wojciecha Ł. od decyzji Prezydenta Miasta Ch. z dnia 20 października 1998 r., (...), Kazimierza M. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 22 grudnia 1998 r., (...), Leszka K. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 17 września 1998 r., (...), Józefa P. od decyzji Prezydenta Miasta Ż. z dnia 17 grudnia 1998 r., (...), Piotra M. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 4 listopada 1998 r., (...), Jacka B. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 4 września 1998 r., (...), Mariana G. od decyzji Prezydenta Miasta W.Śl. z dnia 14 października 1998 r., (...), w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na wykonywanie krajowego drogowego przewozu osób taksówką osobową na obszarze gminy.
W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że we wszystkich sprawach właściwe organy odmówiły wnioskodawcom wydania zezwoleń na przewóz osób taksówką ze względu na fakt, iż byli oni karani za jedno z przestępstw określonych w art. 15 ust. 2 lit. "a" ustawy o warunkach wykonywania krajowego drogowego przewozu osób. Jednocześnie, w momencie wejścia w życie ustawy, wnioskodawcy, świadczyli usługi przewozu taksówkami na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Powołana ustawa wprowadziła z dniem 1 kwietnia 1998 r. obowiązek uzyskania zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju działalności gospodarczej. W związku z art. 25 ust. 1ustawy przedsiębiorcy wykonujący taką działalność na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów zobowiązani zostali do uzyskania zezwolenia stosownie do przepisów ustawy, a w szczególności art. 15 ustalającego przesłanki udzielenia zezwolenia. Przepis art. 15 ust. 2 lit. "a" przewiduje, iż zezwolenia udziela się, jeśli przedsiębiorca osobiście wykonujący przewozy nie był karany za przestępstwo przeciw bezpieczeństwu w ruchu lądowym, przeciwko zdrowiu i życiu oraz przeciw mieniu lub dokumentom. W świetle postanowień art. 8 ust. 1 ustawy, w razie niespełnienia przez przedsiębiorcę warunków, o których mowa w art. 15, właściwy organ powinien odmówić udzielenia zezwolenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpatrując wniesione odwołania powzięło wątpliwość, czy odmowa wydania zezwolenia w takiej sytuacji nie koliduje z zasadą ochrony praw nabytych. Wedle tej zasady prawa podmiotowe legalnie nabyte nie powinny być w sposób niespodziewany i bez uzasadnionej racji znoszone lub ograniczane. Bez wątpienia, wnioskodawcy wykonujący usługi taksówkami osobowymi na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w dacie wejścia w życie ustawy, korzystali z praw legalnie nabytych, płynących z konstytucyjnej zasady wolności gospodarczej i potwierdzonych wpisem do ewidencji. Odmowa udzielenia zezwolenia w takiej sytuacji powoduje, w istocie rzeczy, pozbawienie zainteresowanego prawa do prowadzenia dotychczasowej działalności.
Przedstawiony problem wymaga, w ocenie Kolegium, rozważenia dwu podstawowych kwestii: po pierwsze - czy należy przyjąć zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej, również wobec takich podmiotów gospodarczych, które korzystały z praw nabytych w dacie wejścia w życie ustawy; po drugie - czy takie podejście nie pozostaje w kolizji z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego /art. 2 Konstytucji RP/ oraz wywodzonymi z niej zasadami: zaufania obywateli do państwa i ochrony praw nabytych. Następnie w obszernych rozważaniach przedstawiono zarówno orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, jak i stanowisko doktryny w obu tych kwestiach, a także stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich zawarte we wniosku do Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1998 r. 273622/98/VI/IP-Z/ o stwierdzenie niekonstytucyjności m.in. art. 15 pkt 2 lit. "a" ustawy o warunkach wykonywania krajowego drogowego przewozu osób.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedstawione do wyjaśnienia zagadnienie prawne dotyczy wprost problematyki intertemporalnej. Chodzi bowiem o to, czy przepis nowej ustawy może być stosowany do stosunków prawnych ukształtowanych przed jej wejściem w życie. Tak rozumiane zagadnienie prawne przyjmuje założenie, że obowiązuje przepis, którego stosowanie do stosunków prawnych istniejących w dniu jego wejścia w życie wywołało wątpliwości. W przedmiotowej sprawie chodzi o przepis art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o warunkach wykonywania krajowego drogowego przewozu osób /Dz.U. nr 141 poz. 942 ze zm./, w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 143 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojowa państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. Przepis ten stanowi, iż zezwolenia udziela się, jeżeli właściciel przedsiębiorstwa, a w przypadku osoby prawnej członkowie organu zarządzającego oraz zatrudnieni kierowcy nie byli karani za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w ruchu lądowym, przeciwko zdrowiu i życiu oraz przeciwko mieniu lub dokumentom.
W sprawie, z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, wyrokiem z dnia 26 kwietnia 1999 r. K 33/98 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 oraz art. 15 pkt 1 i pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o warunkach wykonywania krajowego drogowego przewozu osób /Dz.U. nr 141 poz. 942 ze zm./ są niezgodne z art. 22 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez to, że wprowadzają nadmierne ograniczenia w zakresie korzystania z wolności działalności gospodarczej oraz z wolności wyboru i wykonywania zawodu. /OTK 1999 nr 4 poz. 71/.
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne /art. 190 ust. 1 Konstytucji RP/. Utrata mocy obowiązującej przepisu ustawy niezgodnego z Konstytucją następuje z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału. Wprawdzie w myśl art. 239 ust. 1 Konstytucji, w okresie 2 lat od dnia jej wejścia w życie, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją ustaw uchwalonych przed dniem jej wejścia w życie /oprócz orzeczeń wydanych w następstwie pytania prawnego/ nie były ostateczne i podlegały rozpatrzeniu przez Sejm, to jednak wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 kwietnia 1999 r. nie został odrzucony przez Sejm, co oznacza, że podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP i wywołuje skutek, o którym mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji.
Prowadzi to do wniosku, że skoro przepis art. 15 pkt 1 ustawy o warunkach wykonywania krajowego drogowego przewozu osób traci moc, to w rozpoznawanych przez Kolegium sprawach bezprzedmiotowe staje się zagadnienie, czy przepis ten może być stosowany do przedsiębiorców prowadzących usługi w zakresie zarobkowego przewozu osób taksówką przed wejściem w życie tej ustawy, a wobec tego rozstrzygnięcie rozpoznawanych spraw nie zależy już od odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie prawne.