Orzeczenie TK z 3 marca 1987 r., P 2/87

Teza

1. przepisy par. 1 ust. 2 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 grudnia 1985 r. w sprawie określania limitów przyjęć i zakresu egzaminu wstępnego na pierwszy rok studiów oraz zasad przyznawania punktów dodatkowych w akademiach medycznych w roku akademickim 1986/1987 /Dz.Urz. MZiOS 1986 nr 2 poz. 6/ i par. 1 ust. 2 i 3 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 grudnia 1986 r. w sprawie zasad i limitów przyjęć oraz zakresu egzaminu wstępnego na pierwszy rok studiów w akademiach medycznych w roku akademickim 1987/1988 /M.P. 1986 nr 35 poz. 274/ są niezgodne z art. 84 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /t.j. Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201/ oraz z art. 67 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej;
2. ustala trzymiesięczny termin, licząc od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia, w którym powinno nastąpić uchylenie przepisów: par. 1 ust. 2 zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 grudnia 1985 r. w sprawie określania limitów przyjęć z zakresu egzaminu wstępnego na pierwszy rok studiów oraz zasad przyznawania punktów dodatkowych w akademiach medycznych w roku akademickim 1986/1987 /Dz.Urz. MZiOS 1986 nr 2 poz. 6/ i par. 1 ust. 2 i 3 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 grudnia 1986 r. w sprawie zasad i limitów przyjęć oraz zakresu egzaminu wstępnego na pierwszy rok studiów w akademiach medycznych w roku akademickim 1987/1988 /M.P. 1986 nr 35 poz. 274/; w wypadku nie uchylenia wymienionych przepisów tracą one moc z upływem tego terminu.

Uzasadnienie

Nie jest dopuszczalne wprowadzanie ograniczeń w pozycji prawnej obywateli a w szczególności ograniczenie jego praw w drodze podstawowej. Całokształt ograniczeń konstytucyjnych praw obywateli musi mieć rangę ustawową. Określanie limitów przyjęć na studia wyższe łączy się ściśle z kształtowaniem pozycji obywatela. Regulacja ograniczająca pozycję obywatela nie może więc być wprowadzana w drodze zarządzenia ministra.

Na gruncie Konstytucji PRL równouprawnienie stanowi fundamentalną zasadę ustrojową. W dziedzinie prawa zasada równości jest przestrzegana wtedy, gdy każdy obywatel może stać się adresatem każdej z norm przyznających określone prawo obywatelskie. Z punktu widzenia zasady równości niedopuszczalne więc jest różnicowanie obywateli ze względu na takie kryteria, które prowadzą do powstania zamkniętych kategorii obywateli o zróżnicowanym statusie prawnym. Przykładem tych kryteriów jest płeć. Zasada równości ma szczególną rangę w całokształcie zasad i praw obywatelskich. W doktrynie prawa konstytucyjnego podkreśla się rangę zasady równości, traktując ją jako zasadę fundamentalną, to jest na tyle ogólną, że odnoszącą się do wszystkich wolności, praw i obowiązków obywateli.

Sformułowana w sposób ogólny w art. 67 ust. 2 konstytucyjna zasada równości obywateli oznacza między innymi niedopuszczalność ustaw oraz innych aktów prawnych wprowadzających uprzywilejowanie lub dyskryminację obywateli ze względu na płeć, narodowość, rasę i wyznanie, jak też ze względu na urodzenie, wykształcenie i zawód oraz pochodzenie i położenie społeczne. Naruszeniem tej zasady jest ustalanie granic wolności, przyznawanie praw czy też nakładanie obowiązków na obywateli, różnicując je ze względu na płeć.

Językowa wykładnia art. 84 ust. 5 ustawy wyraźnie wskazuje, iż określane przez właściwego ministra warunki, które obok wyników egzaminów mogą mieć wpływ na dopuszczenie do odbywania studiów mają uwzględniać "losowe lub środowiskowe zróżnicowanie przygotowania kandydatów". Nie jest wszakże do przyjęcia, aby w ramach "środowiskowego lub losowego zróżnicowania" - mieściło się zróżnicowanie według płci.