Orzeczenie TK z 28 września 1993 r., P 2/93

Teza

1. Przepis par. 2 ust. 1 i 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 października 1990 r. w sprawie określenia organów właściwych do wydawania pozwoleń na broń, ustalania wzorów pozwoleń na broń oraz określania istotnych części broni i amunicji /Dz.U. nr 76 poz. 452/, jest niezgodny z przepisami art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych /Dz.U. nr 6 poz. 43; zm. Dz.U. 1983 nr 6 poz. 35, Dz.U. 1988 nr 41 poz. 324, Dz.U. 1989 nr 35 poz. 192/ i z art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.
2. Przepis par. 5 rozporządzenia wymienionego w pkt 1 jest niezgodny z art. 5 ust. 3 wymienionej w pkt 1 a także z art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.

Równocześnie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że na podstawie art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /t.j. Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470/, wymienione w pkt 1 i 2 sentencji przepisy par. 2 ust. 1 i 2 pkt 5 oraz par. 5 powołanego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 października 1990 r. podlegają zmianie bądź uchyleniu zgodnie z treścią orzeczenia, nie później, niż w terminie 3 miesięcy od przedłożenia orzeczenia Ministrowi Spraw Wewnętrznych. W przeciwnym razie przepisy te tracą moc z upływem wspomnianego terminu 3 miesięcznego.

Uzasadnienie

1. Przedmiot unormowania, zawartego w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 października 1990 r. w sprawie określenia organów właściwych do wydawania pozwoleń na broń, ustalenia wzorów pozwoleń na broń oraz określenia istotnych części broni i amunicji /Dz.U. nr 76 poz. 452/, jest dość szeroki. Spośród czterech przepisów ustawy, powołanych jako podstawa prawna przy wydaniu tego rozporządzenia /art. 1 ust. 4, art. 4 ust. 6, art. 5 ust. 3 oraz art. 4 ust. 2/, dla niniejszej sprawy znaczenie zachowuje przepis art. 5 ust. 3, stanowiący, iż: Minister Spraw Wewnętrznych określi w drodze rozporządzenia organy Policji /w brzmieniu wynikającym z art. 153 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. nr 30 poz. 179/, właściwe do wydawania pozwoleń na broń oraz wzory pozwoleń na broń. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż Minister Spraw Wewnętrznych został tu upoważniony do uregulowania dwu wzajemnie powiązanych kwestii, o charakterze techniczno-organizacyjnym:

• po pierwsze do wskazania organów Policji, do których kompetencji należy wydawanie pozwoleń na broń i w tej mierze ustawa niewątpliwie pozostawia Ministrowi dużą swobodę, przy ustalaniu organów Policji właściwych w pierwszej instancji w sprawie pozwoleń na broń;
• po drugie, do określenia wzorów pozwoleń na broń, przy czym ta kompetencja normodawcza Ministra jest poważnie ograniczona. Jej celem, jak należy sądzić, jest zasadne dążenie do ujednolicenia dokumentów pozwoleń na broń. Jednakże ustalenie, w drodze rozporządzenia, wzorów pozwoleń na broń - nie może zmierzać do modyfikacji ustalonych w ustawie przesłanek prawnych wydawania decyzji o pozwoleniu na broń, poprzez anulowanie istniejących, bądź wprowadzenie nowych wymogów.

2. W opisanej sytuacji należy uznać, że ani powołany przepis art. 5 ust. 3, ani żaden inny przepis ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych - nie upoważnił Ministra Spraw Wewnętrznych do ustalenia w drodze rozporządzenia wykonawczego ograniczonej w czasie ważności pozwoleń na broń - par. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 rozporządzenia z dnia 29 października 1990 r. Tym bardziej brak było podstaw prawnych do przyjęcia, iż pozwolenia wydane pod rządem poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 grudnia 1986 r. w sprawie określenia organów właściwych do wydawania pozwoleń na broń, ustalenia wzorów pozwoleń na broń oraz określenia istotnych części broni i amunicji /Dz.U. 1987 nr 1 poz. 7/ zachowują swą moc nie dłużej, niż do dnia 31 grudnia 1992 r. - par. 5 kwestionowanego rozporządzenia. Tak więc niezależnie od przekroczenia delegacji ustawowej w par. 2 ust. 1 i 2 pkt 5 zakwestionowanego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 października 1990 r., poprzez określenie czasokresu limitowania pozwolenia na broń, nastąpiło również oczywiste przekroczenie upoważnienia ustawowego w par. 5 tegoż rozporządzenia przez skrócenie ważności wydanych już pozwoleń na broń, "nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 1992 r."

Pozwolenie na broń jest wydawane w trybie decyzji administracyjnej, która korzysta z wynikającej z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego /art. 16 Kpa/ ochrony jej trwałości. Decyzja taka wiąże organ administracji państwowej który ją wydał i z chwilą uzyskania przymiotu decyzji ostatecznej może być zmieniona bądź uchylona jedynie w przypadkach prawem przewidzianych /zob. K 4/92 - OTK 1992 cz. II poz. 1/.3. Niezgodność przepisów kwestionowanego rozporządzenia par. 2 ust. 1 i 2 pkt 5 oraz par. 5 z ustawą z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni par. 5 ust. 3, oznacza jednocześnie naruszenie przepisu art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426/. Aczkolwiek naruszenie art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r., może naruszać także inne ogólne zasady konstytucyjne lub wyprowadzenie z Konstytucji, np.: zasadę państwa prawnego, ochronę praw nabytych /art. 19/ czy zasadę przestrzegania praw /art. 3 ust. 1/, to jednak w tej konkretnej sytuacji - wobec oczywistego naruszenia przepisu szczególnego art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej - zbędne jest powoływanie /wymienianie/ tych wszystkich innych przepisów o charakterze ogólnym. Trybunał Konstytucyjny w swoim dotychczasowym orzecznictwie ustalił zasady prawidłowej interpretacji delegacji ustawowych i określił warunki legalności /oraz konstytucyjności/ rozporządzeń wykonawczych /por. U 1/86 i U 5/86 OTK 1986 poz. i poz., K 1/87 i P 2/87 OTK 1987 poz. i poz., K 2/89 i U 13/89 OTK 1989 poz. i poz., U 4/91 OTK 1991 poz. /.

W szczególności, Trybunał Konstytucyjny przyjął, iż walor legalności posiadają tylko rozporządzenia:

• wydane przez organ upoważniony w wyraźny sposób do unormowania spraw wskazanych w upoważnieniu,
• wydane w granicach udzielonego upoważnienia przez ustawę i w celu jej wykonania,
• nie pozostające w sprzeczności z aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostały wydane oraz z treścią innych aktów ustawodawczych.

Naruszenie tych zasad przez kwestionowane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych, poprzez określenie czasokresu ważności pozwoleń na broń, bez upoważnienia ustawowego jest oczywiste.

4. Zagadnienie posiadania broni palnej, myśliwskiej i sportowej, dokonywania czynności obrotu cywilnoprawnego, wreszcie używania broni - są niewątpliwie sferą szczególną, o ogromnej wadze. Tego konsekwencją i wyrazem jest specyficzna reglamentacja prawna problematyki dotyczącej broni i to nie tylko o charakterze administracyjnym, ale i w prawie karnym i wykroczeń cywilnym i gospodarczym, które to unormowania mogą być odnoszone i znajdować kwalifikacje na gruncie prawa konstytucyjnego. Znamiennym jest, iż we wszystkich wymienionych aspektach unormowania prawnego problematyki broni - pojawiają się elementy limitowania. Próba związania zagadnienia posiadania broni przez obywateli z przepisami konstytucyjnymi normującymi sferę praw i wolności obywatelskich /np. zasada nietykalności osobistej, nienaruszalności mieszkania, ochrona prawa własności/ oraz zasady ustroju państwa - nie może prowadzić do bezdyskusyjnych rezultatów. Z całą pewnością natomiast kwestionowane przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych mogą być i powinny być konfrontowane z przepisami konstytucyjnymi dotyczącymi zasady wydawania przez Ministrów rozporządzeń wykonawczych /art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej/.

Ocenie Trybunału musi też być poddana egzemplifikacja powyższych zasad konstytucyjnych zawarta w ustawie z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych, oraz sposób wykonania Ministra Spraw Wewnętrznych zawartego w tej ustawie upoważnienia.