Orzeczenie TK z 2 lutego 1993 r., P 4/92

Teza

1. Przepisy par. 5 ust 1, par. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz par. 15 ust. 1 zdanie drugie zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 11 lipca 1983 r. w sprawie postępowania w przypadkach szkód w majątku resortu spraw wewnętrznych /Dz.Urz. MSW nr 6 poz. 12; zm. Dz.Urz. MSW 1987 nr 5 poz. 12; Dz.Urz. MSW 1989 nr 3 poz. 14 i Dz.Urz. MSW 1991 nr 1 poz. 3/ są niezgodne z upoważnieniem zawartym w art. 17 w związku z art. 19 ust. 2 pkt 2 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247; zm. Dz.U. 1967 nr 44 poz. 220 i Dz.U. 1974 nr 24 poz. 142/ i z art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.
2. Ustala trzymiesięczny termin, licząc od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia, w którym powinny być uchylone wymienione w pkt 1 przepisy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych; w przeciwnym wypadku przepisy te tracą moc z upływem wspomnianego trzymiesięcznego terminu.

Uzasadnienie

Ograniczenie czasowe przewidziane w art. 24 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym wyraźnie wymienia jedynie "wnioski o wszczęcie postępowania". Nie wspomina natomiast o pytaniach prawnych. Związkowy przepis art. 12 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, regulujący rozpoznawanie pytań prawnych stanowi, że Trybunał ten rozpoznaje je na zasadach i w trybie przewidzianych dla rozpoznania wniosków o stwierdzenie zgodności aktów ustawodawczych z Konstytucją oraz innych aktów normatywnych z Konstytucją lub aktem ustawodawczym, ze zmianami wynikającymi z dalszych przepisów ustawy.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zasady i tryb rozpoznawania pytań prawnych odnosi się do procedury ich rozpatrywania, podczas gdy czas do wniesienia pytania prawnego mierzony od daty obowiązywania aktu prawnego nie mieści się w kategoriach zasad czy trybu postępowania.

Ponadto interpretacja zawężająca czas do zadawania pytań prawnych prowadzi do samoograniczenia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, w której przepis tego wyraźnie nie stanowi, a interes państwa prawa wymaga raczej rozszerzenia tej kompetencji, niż jej ograniczenia.

Spornym pozostał jedynie par. 5 ust. 1 kwestionowanego zarządzenia, w formie nadanej mu zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 września 1987 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie postępowania w przypadku szkód w majątku resortu spraw wewnętrznych, a brzmi on jak następuje: "Wysokość szkody określa się według cen obowiązujących w dniu ujawnienia szkody". Spór dotyczy więc problemu, czy Minister Spraw Wewnętrznych był upoważniony do ustalenia w drodze zarządzenia, że wysokość wyrządzonej szkody określa się według cen obowiązujących w dniu ujawnienia szkody.

Ustosunkowując się do tego sporu Trybunał Konstytucyjny podzielił w tej mierze dotychczasową linię orzecznictwa, ustalającą kryteria oceny zgodności regulacji wydanych na podstawie upoważnienia ustawowego i w celu jego wykonania. Kryteria legalności aktów wydanych na podstawie delegacji zawartych w ustawach i w celu ich wykonania obejmują m.in. wydanie ich w granicach udzielonego przez ustawę upoważnienia i w celu jej wykonania oraz konieczność dochowania ich zgodności z aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostały wydane oraz z treścią innych aktów ustawodawczych. Upoważnienie nie może być oparte na domniemaniu ani na wykładni celowościowej. Prawdą jest bowiem, że przepisy dekretu nie określają kryteriów oceny wysokości szkody, w szczególności czasu jej powstania, ale prawdą jest również, że kryterium ustalenia wysokości szkody żadną miarą nie mieści się w pojęciu zasad ani trybu postępowania. Brak zaś wyraźnego stanowiska ustawodawcy nie może być inaczej interpretowany jak tylko w ten sposób, że w danym zakresie nie udzielił kompetencji prawotwórczych.

Wyraźna linia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie /porównaj np. orzeczenia U 5/86 OTK 1986 poz. 1 i U 9/90 OTK 1991 poz. 9/ nie straciła swej aktualności pomimo zmiany części przepisów Konstytucji.