Uzasadnienie
W dniu 10 września 1980 r. Urząd Celny w P. odprawił Cezaremu G. warunkowo w wywozie do Grecji aparat fotograficzny marki "Zenit", wystawiając dowód odprawy celnej warunkowej nr 058788 i ustalając termin powrotnego przywozu tegoż aparatu nadzień 1 października 1980 r. Przy powrocie do kraju Cezary G. złożył oświadczenie, że odprawiony aparat fotograficzny zmuszony był sprzedać w Jugosławii na pokrycie kosztów zakupu prądnicy, która uległa awarii w drodze powrotnej z Grecji, na dowód czego przedstawił rachunki na zakup prądnicy oraz za wykonaną usługę i przedłożył ubezpieczenie pojazdu w ruchu zagranicznym.
W dniu 15 listopada 1980 r. Urząd Celny w P. decyzją nr 1000-PC-453-2280/80 wymierzył Cezaremu G. należność celną w kwocie 6.400 zł z uwagi na niewywiązanie się z odprawy celnej warunkowej w części dotyczącej aparatu fotograficznego.
Od powyższej decyzji Cezary G. odwołał się do Głównego Urzędu Ceł, wnosząc o zwolnienie od obowiązku uiszczenia należności celnych w kwocie 6.500 zł, bądź o "nadzwyczajne złagodzenie kary" ze względu na to, że aparat fotograficzny zmuszony był sprzedać w Jugosławii na pokrycie kosztów zakupu prądnicy do samochodu marki "Wartburg", którym podróżował za granicą, a powstała w drodze powrotnej awaria uniemożliwiła mu powrót do kraju bez dokonania naprawy. Skarżący, podkreślając losowy charakter przypadku podał, że stacje obsługi nie posiadały w swoich magazynach prądnic typu "Wartburg", a sklep z częściami zamiennymi, gdzie dokonał zakupu prądnicy, nie uznawał książeczek międzynarodowej pomocy.
Główny Urząd Ceł decyzją z dnia 6 stycznia 1981 r., nr KC-II-453-2089/80 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, motywując to tym, że jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami, a podane przez skarżącego okoliczności nie mają wpływu na wymiar należności celnych.
Decyzją Głównego Urzędu Ceł Cezary G. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, załączając rachunki za zakup prądnicy i za wykonaną usługę oraz ubezpieczenie w ruchu międzynarodowym pojazdu marki "Wartburg" i podkreślając, że aparat fotograficzny sprzedał nie dla korzyści osobistych, lecz w wyniku zaistniałej konieczności, nie miał bowiem wówczas innej możliwości zakupu prądnicy. O fakcie tym zawiadomił natychmiast przy przekroczeniu granicy funkcjonariusza urzędu celnego, przy czym wszystkie pozostałe odprawione warunkowo przedmioty przywiózł z powrotem do kraju. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący ponadto przedstawił do wglądu rachunek nr 352/80 z dnia 9 grudnia 1980 r., wystawiony przez Polski Związek Motorowy za wykorzystane listy kredytowe Międzynarodowej Pomocy Samochodowej na opłacenie naprawy samochodu marki "Wartburg" w kwocie 412 dinarów, tj. 1.428 zł na potwierdzenie, że rachunek wystawiony przez firmę jugosłowiańską w mieście Leskovac został uznany w kraju, co zdaniem skarżącego ma świadczyć o tym, że prawdą jest, iż dinary uzyskane ze sprzedaży aparatu fotograficznego marki "Zenit" zużył na zakup prądnicy i naprawę samochodu. W związku z powyższym skarżący wniósł o anulowanie nałożonej na niego należności celnej, ewentualnie o ograniczenie jej do wysokości cła przysługującego przy wywozie aparatu fotograficznego marki "Zenit", bez powiększania o 50 procent krajowej wartości towaru oraz o karę za zwłokę, ponieważ - jak podkreślił - niewywiązanie się z obowiązku przywiezienia tego aparatu z powrotem do kraju nastąpiło z przyczyn losowych, przez niego nie zawinionych. W odpowiedzi na skargę Główny Urząd Ceł wniósł o oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, jako zgodne j z obowiązującymi przepisami. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Głównego Urzędu Ceł przedstawił szczegółową analizę stanu faktycznego i prawnego sprawy, kończąc swą wypowiedź stwierdzeniem, że zaskarżona decyzja zgodna jest z przepisami o odprawie celnej warunkowej, jednakże z materiałów sprawy nie wynika, że organy administracji celnej rozważały sprawę pod kątem możliwości zwolnienia od cła na zasadzie art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 10 poz. 56/ oraz przepisów wykonawczych wydanych na jego podstawie - z uwagi na szczególny charakter przypadku Cezarego G. Pełnomocnik Głównego Urzędu Ceł, podkreślając zarówno interes społeczny, jak i interes obywatela na tle omawianego przypadku oświadczył, że rozstrzygnięcie tej sprawy pozostawia uznaniu Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Artykuł 37 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 10 poz. 56/ stanowi, że odprawie celnej warunkowej podlega towar celny wywożony za granicę z polskiego obszaru celnego, jeżeli w oznaczonym okresie ma być z powrotem przywieziony. Odprawa warunkowa staje się ostateczną, jeżeli w oznaczonym okresie towaru celnego nie przywieziono z powrotem na polski obszar celny; w takim przypadku powstaje obowiązek uiszczenia cła wywozowego zgodnie z obowiązującą taryfą celną, a ponadto kwoty równej 50 procent krajowej wartości towaru oraz kary za zwłokę. W myśl par. 43 ust. 2 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 25 czerwca 1975 r. w sprawie kontroli celnej i postępowania celnego /Dz.U. nr 22 poz. 123 ze zm./ karę za zwłokę wymierza się w wysokości do 10 procent krajowej wartości towaru, nie mniej jednak niż 100 zł i nie więcej niż 10.000 zł. Stosownie do przepisów dotyczących oprawy celnej warunkowej tego rodzaju sposób ustalenia należności celnych stosowany jest zawsze, bez względu na to, z jakiego powodu odprawa celna warunkowa przekształciła się w odprawę celną ostateczną, a więc również w przypadku, gdy nastąpiło to z przyczyn nie zawinionych przez osobę poddaną odprawie celnej warunkowej.
Jest to jednakże tylko jedna strona zagadnienia. Nie można bowiem zapomnieć, że niezależnie od tych przepisów prawo celne przewiduje w art. 19 ust. 3 możliwość udzielania w poszczególnych wypadkach zwolnień od obowiązku uiszczania należności celnych. Uprawnienie to przysługuje Ministrowi Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej jednak może on je przekazać organom administracji celnej, co też uczynił wydając zarządzenie nr 85 z dnia 18 listopada 1975 r. w sprawie upoważnienia Głównego Urzędu Ceł do zwalniania od obowiązku posiadania pozwoleń oraz uiszczenia należności celnych w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą /Dz.Urz. MHZiGM nr 9 poz. 72 ze zm./. Zarządzenie to upoważniło Główny Urząd Ceł m.in. do zwalniania w określonym zakresie osób fizycznych od uiszczenia należności celnych w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą za towary przywożone z zagranicy lub wywożone za granicę, w wypadkach nie uregulowanych innymi przepisami. Zarządzenie to upoważnia ponadto Główny Urząd Ceł do przekazania w określonym zakresie uprawnień do zwolnień również Urzędom Celnym.
Przepis art. 19 ust. 4 prawa celnego oraz wydane na jego podstawie wymienione przepisy wykonawcze, ze względu na ogólność sformułowania, wprowadzają możliwość zwolnienia od należności celnych w każdym przypadku, bez względu na to, na jakiej podstawie prawnej należności celne zostały wymierzone /a więc również w przypadku, gdy zostały one wymierzone w wyniku przekształcenia się odprawy celnej warunkowej w ostateczną/. Celem tych przepisów jest umożliwienie zwolnienia od obowiązku uiszczania należności celnych w sytuacjach wyjątkowych, gdy za takim rozwiązaniem przemawiają szczególne okoliczności danego przypadku.
Możliwość zwolnienia od cła oznacza możliwość zwolnienia w całości lub w części /por. par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 1 lipca 1977 r. w sprawie zwolnień od obowiązku posiadania pozwolenia na przywóz i wywóz oraz od cła - Dz.U. nr 22 poz. 97 ze zm./. Wprawdzie przewidziana w omawianych przepisach możliwość zwolnienia od obowiązku uiszczenia należności celnych zależy od uznania organów administracji celnej, nie oznacza to jednak, że organy te są zwolnione od obowiązku rozważenia, czy w danym przypadku istnieją podstawy do skorzystania z tej możliwości. W celu wydania prawidłowej decyzji organy administracyjnej celnej obowiązane są bowiem zbadać, ustalić i rozważyć stan faktyczny w możliwie najdokładniejszy sposób, gdyż uznanie swobodne nie może nosić cech dowolności. Decyzja powinna być wynikiem wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku, dokonanej na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego sprawy, przy uwzględnieniu zasad postępowania przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego nakazujących dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Stanowisko organów administracji celnej powinno być przy tym uzasadnione w sposób logiczny i przekonujący. Niedopełnienie tych obowiązków przez organy administracji celnej stanowi naruszenie przepisów postępowania i czyni decyzją wadliwą.
W sprawie objętej skargą Cezary G. wnosił o zwolnienie go od należności celnych powołując się na wyjątkowy, nie zawiniony, losowy charakter swego przypadku, przy czym przedstawił szereg dokumentów potwierdzających podane przezeń fakty. Z materiałów sprawy nie wynika, by organy administracji celnej rozważały sprawę Cezarego G. pod kątem możliwości i zasadności zastosowania wobec niego dobrodziejstwa z art. 19 ust. 4 prawa celnego oraz przepisów wykonawczych wydanych na jego podstawie. Stanowiło to naruszenie przepisów postępowania, w szczególności zaś art. 7, 77 par. 1, art. 80 i 107 par. 3 Kpa i miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W tej sytuacji, stosownie do art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa, zaskarżoną decyzję należało uchylić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.