Wyrok NSA oz. w Bydgoszczy z 28 października 2003 r., SA/Bd 1830/03

Teza

Lektura pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy dowodzi pewnej nieporadności skarżącego, co szczególnie obligowało organy do wnikliwego wyjaśnienia podnoszonych w tychże pismach kwestii. Poprzestanie na twierdzeniach skarżącego, bez wezwania do udokumentowania tychże, narusza w istotny sposób przepisy procesowe.

Uzasadnienie

W dniu 22 grudnia 1998 r. Ryszard W. dokonał na podstawie aktu notarialnego sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego w B. za kwotę 27.000 zł. Przedmiotowe prawo do lokalu skarżący nabył w 1994 r., tak więc sprzedaż nastąpiła przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło jego nabycie.

Następnie w dniu 2 lutego 1999 r. Ryszard W. złożył oświadczenie, iż uzyskane ze sprzedaży środki pieniężne zostaną przeznaczone na nabycie budynku mieszkalnego lub jego części, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego albo na nabycie gruntu lub prawa wieczystego użytkowania gruntu pod budowę budynku mieszkalnego oraz remont i modernizację własnego budynku mieszkalnego.

W toku postępowania wyjaśniającego Urząd Skarbowy ustalił, iż podatnik nie wydatkował przychodu uzyskanego z tytułu sprzedaży zgodnie ze złożonym wcześniej oświadczeniem.

W związku z powyższym Urząd Skarbowy w I. decyzją z dnia 10 stycznia 2002 r. określił wysokość zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym ze sprzedaży w 1998 roku lokalu mieszkalnego w kwocie 2.700 zł, wysokość zaległości podatkowej w kwocie 2.700 zł oraz wysokość odsetek od tej zaległości na dzień wydania decyzji w kwocie 1.605,50 zł.

W dniu 7 listopada 2002 r. skarżący wniósł o umorzenie przedmiotowej zaległości wraz z odsetkami za zwłokę.

W uzasadnieniu wniosku podatnik stwierdza, iż w dniu 17.01.1999 r. dokonano z mieszkania zajmowanego przez skarżącego i jego narzeczoną kradzieży pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży mieszkania, wartościowych przedmiotów oraz rzeczy osobistych. Protokół policyjny przestępstwa podatnik, jak twierdzi, dostarczył do referatu podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednocześnie we wniosku strona podaje, iż od trzech lat pozostaje bez pracy, bez prawa do zasiłku, na utrzymaniu ma dwóch synów w wieku 18 i 12 lat; przy czym młodszy syn otrzymuje alimenty z banku alimentacyjnego /zadłużenie będzie musiał spłacać - gdy tylko otrzyma pracę/. Strona wyjaśniła i to, że ze starszym synem mieszka obecnie u swoich rodziców, są na ich wyłącznym utrzymaniu, zaś niezapłacenie podatku wynikło nie ze złej woli, lecz z fizycznej niemożności.

Urząd Skarbowy w I. decyzją z dnia 31 grudnia 2002 r. odmówił umorzenia w całości zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu zbycia lokalu mieszkalnego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku.

W odwołaniu podatnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji przede wszystkim stawia pytanie, czy fakt kradzieży pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nie jest okolicznością powodującą możliwość odstąpienia od egzekwowania należnej kwoty podatku. Podkreśla, iż okoliczność kradzieży pieniędzy uniemożliwiła mu zainwestowanie przedmiotowej kwoty na cele mieszkalne. Ponadto podobnie jak we wniosku powołuje się na trudną sytuację materialną swojej rodziny.

Izba Skarbowa w B. działając na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej odwołania nie uwzględniła i decyzją z dnia 25 marca 2003 r. zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy.

Izba przywołując przepis art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej stwierdza, iż umorzenie zaległości podatkowych jest odstępstwem od zasady powszechności opodatkowania. Izba podkreśla, iż decyzje organu podatkowego w sprawie umorzenia zaległości podatkowych należą do kategorii uznaniowych decyzji administracyjnych, przy czym uznanie to podlega modyfikacji ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny. Oceny tych przesłanek dokonuje organ podatkowy i od jego woli wyrażonej w uzasadnieniu decyzji zależy skorzystanie z tej instytucji.

Wobec generalnej zasady obowiązującego prawa podatkowego, jaką jest płacenie podatków, instytucja umorzenia zaległości jest nadzwyczajnym środkiem prawnym. Z tego też względu, zdaniem Izby, przesłanki umożliwiające jej zastosowanie muszą mieć te samą cechę. Mogą to być zatem tylko takie szczególne okoliczności, które są niezależne od sposobu postępowania podatnika.

Ustosunkowując się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż przy wydawaniu decyzji organ I instancji nie uwzględnił faktu kradzieży pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, Izba podkreśla, że zdarzenia i wypadki losowe takie jak na przykład kradzież mogą stanowić przesłankę do umorzenia zaległości podatkowej. Muszą jednak zostać odpowiednio udokumentowane.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Izby, w trakcie prowadzonego postępowania tak przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem drugiej instancji, podatnik nie udowodnił ani nawet nie uprawdopodobnił, iż kradzież pieniędzy miała miejsce oraz jak kwota została skradziona. Nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego fakt kradzieży pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości /np. protokół policji, protokół z przesłuchania pokrzywdzonego, postanowienie o wszczęciu dochodzenia czy postanowienie o umorzeniu postępowania/.

W tej sytuacji, zdaniem Izby, przytoczone w odwołaniu argumenty, które nie zostały poparte żadnymi dowodami nie mogą stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej.

Odnosząc się z kolei do sytuacji materialnej, w której się podatnik znajduje, Izba zauważa, iż nawet w przypadku uznania jej za trudną, nie może ona automatycznie uzasadniać przyjęcia, że istnieje ważny interes podatnika stanowiący przesłankę do udzielenia wnioskowanej ulgi.

Izba podkreśla, że w wyniku sprzedaży lokalu mieszkalnego podatnik został zobowiązany do zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego; podatnik podejmując stosowną decyzję ekonomiczną musi liczyć się z powstaniem zobowiązania podatkowego. W świetle obowiązujących przepisów jest to zobowiązanie priorytetowe względem zobowiązań nie mających charakteru publiczno-prawnego. Podatnik winien więc zabezpieczyć środki finansowe na należną budżetowi wpłatę.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wnosząc o zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku, podnosi te same zarzuty co w odwołaniu. Skarżący uważa, iż z uwagi na kradzież pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży lokalu mieszkalnego, obowiązek zapłaty podatku z tego tytułu jest dla niego krzywdzący. Jednocześnie podkreśla, że przez przeoczenie nie podał, jak się okazuje najważniejszej informacji - a mianowicie tej, że przedmiotowa kradzież została zgłoszona na komisariacie Osiedla B. w B. W związku z powyższym, do akt sprawy skarżący przedłożył zaświadczenie z dnia 4 czerwca 2003 r. z Komisariatu Policji B. na okoliczność zgłoszenia faktu kradzieży pieniędzy w kwocie 25.000 zł ze sprzedaży mieszkania oraz umorzenia dochodzenia w tej sprawie.

Izba w odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W ustalonym stanie faktycznym sprawy zaskarżona decyzja nie może się ostać, albowiem naruszone zostały przepisy prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Otóż zgodnie z art. 67 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę.

Umorzenie zaległości podatkowych jest odstępstwem od zasady powszechności opodatkowania, jak trafnie zauważa Izba, decyzje organu podatkowego w sprawie umorzenia zaległości podatkowych należą do kategorii uznaniowych decyzji administracyjnych, przy czym uznanie to podlega modyfikacji ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny. Oceny tych przesłanek dokonuje organ podatkowy i od jego woli wyrażonej w uzasadnieniu decyzji zależy skorzystanie z tej instytucji.

Wobec generalnej zasady obowiązującego prawa podatkowego, jaką jest płacenie podatków, instytucja umorzenia zaległości jest nadzwyczajnym środkiem prawnym. Z tego też względu przesłanki umożliwiające jej zastosowanie muszą mieć te samą cechę. Mogą to być zatem tylko takie szczególne okoliczności, które są niezależne od sposobu postępowania podatnika.

Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola tego typu decyzji ograniczona jest jednakże tylko i wyłącznie do badania poprawności postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Zatem sądowa kontrola tego rodzaju decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej.

Rozgraniczenie bowiem sprzecznych interesów: z jednej strony podatnika ubiegającego się o ulgę, a z drugiej - budżetu Państwa i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności konkretnej sprawy, jest istotą uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 21 ustawy o NSA. Zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych ograniczony jest więc jedynie do kontroli pod względem zgodności z prawem.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż w rozważanej sprawie organy podatkowe naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej, a w szczególności przepis art. 122 tej ustawy, nakładający na organy podatkowe obowiązek podjęcia wszelkich działań zmierzających do ustalenia okoliczności dotyczących istnienia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego.

W rozważanej sprawie, jak i w sprawie wymiarowej skarżący konsekwentnie podnosił fakt kradzieży pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży lokalu mieszkalnego.

We wniosku z dnia 6.11.2002 r. o umorzenie zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku, skarżący stwierdza, iż "protokół policyjny przestępstwa dostarczyłem do referatu podatku dochodowego od osób fizycznych".

Z załączonych do wniosków oświadczeń wynika kiedy, gdzie i w jakich okolicznościach przedmiotowa kradzież miała miejsce.

Powyższe obligowało organy podatkowe do szczegółowego wyjaśnienia podnoszonych kwestii, chociażby poprzez wezwanie skarżącego do złożenia do akt sprawy stosownego zaświadczenia z komisariatu policji, czy postanowienia o wynikach wszczętego dochodzenia.

W toku postępowania sądowego skarżący przedłożył takowe pismo z Komisariatu Policji z dnia 4 czerwca 2003 r.

Izba przyznaje, iż zdarzenia i wypadki losowe takie jak na przykład kradzież, zdaniem organów podatkowych, mogą stanowić przesłankę do umorzenia zaległości podatkowej. Muszą jednak zostać odpowiednio udokumentowane.

Lektura pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy dowodzi pewnej nieporadności skarżącego, co szczególnie obligowało organy do wnikliwego wyjaśnienia podnoszonych w tychże pismach kwestii. Poprzestanie na twierdzeniach skarżącego, bez wezwania do udokumentowania tychże narusza w istotny sposób przepisy procesowe skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zatem po uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie wyżej wskazanym, organy władne będą ponownie ocenić, czy w rozważanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej.