Wyrok NSA oz. w Bydgoszczy z 11 grudnia 2003 r., SA/Bd 2288/03

Rozpoznanie

na rozprawie

Sprawa

sprawy ze skargi Józefa J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 8 maja 2003 r. (...) przedmiocie rejestracji pojazdu - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; (...).

Teza

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku w trybie art. 127 par. 3 Kpa wyłączeniu na podstawie art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa podlega osoba, która brała udział w wydaniu decyzji I instancji.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 9 maja 2002 r. (...), uwzględniając sprzeciw Prokuratora Okręgowego w T., stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy G. z dnia 30 czerwca 1999 r. dotyczącej rejestracji samochodu marki Volkswagen Passat nr rej. (...), dla którego wystawiono dowód rejestracyjny serii (...).

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że uwzględniając wniosek Mariusza K., Ryszarda K. i Barbary K. Wójt Gminy G. dokonał rejestracji samochodu Volkswagen Passat nadając numer rejestracyjny (...). Sprzeciw Prokuratora Okręgowego w T. zarzucił obrazę art. 72 ust. 1 pkt 3, art. 68 ust. 9 oraz art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym w związku z par. 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz obrazę alt. 72 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 42 prawa o mchu drogowym i par. 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad i wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona wartości pieniężnych przechowywanych i transportowanych przez przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że niezbędnymi dokumentami przy rejestracji pojazdów są: dowód własności pojazdu i dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany. W zależności od okoliczności mogą być wymagane: wyciąg ze świadectwa homologacji, karta pojazdu oraz dowód odprawy celnej przywozowej.

Z akt sprawy wynika, że Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handłowo-Usługowe "K." s. c. nabyło samochód w dniu 29.06.1999 r. jako samochód osobowy, na co wskazuje świadectwo homologacji. Pierwotnie samochód ten zarejestrowano jako samochód osobowy.

Dnia 30 czerwca 1999 r. współwłaściciele samochodu wystąpili do Urzędu Gminy w Grudziądzu z wnioskiem o rejestrację samochodu jako ciężarowy. Rejestrację taką miało uzasadniać zamontowanie w sposób trwały kasety typu TG-1, przeznaczonej do przewożenia wartości pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Na podstawie przedstawionych przez wnioskodawców dokumentów Wójt Gminy G. dokonał rejestracji pojazdu, nadając mu nr rej. (...), a w dowodzie rejestracyjnym jako oznaczenie pojazdu wpisano - ciężarowy specjalizowany.

W ocenie SKO, w samochodzie nie dokonano takich zmian konstrukcyjnych, które pozwalałyby na zmianę rodzaju pojazdu. Gdyby takie zmiany zostały wprowadzone, to stosownie do art. 68 ust. 9 ustawy prawo o ruchu drogowym podmiot, który ich dokonał powinien uzyskać świadectwo homologacji, które mogłoby stanowić podstawę do nowego określenia rodzaju pojazdu w dowodzie rejestracyjnym.

Zamontowanie kasety nie spełnia wymogów określonych w par. 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona wartości pieniężnych przechowywanych i transportowanych przez przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne /Dz.U. nr 129 poz. 858/. Okoliczności te wskazują, że rejestracji pojazdu dokonano z rażącym naruszeniem prawa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Ryszard K. W szczególności zarzucił, że w postępowaniu nie brał udziału obecny właściciel pojazdu Józef J. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 8 maja 2003 r. (...) utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia 9 maja 2002 r.(...). Uprzednio przesłało swoją decyzję z 9 maja 2002 r. do Józefa J., którego uznano za stronę postępowania. W rezultacie Józef J. złożył także wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że uczynienie z samochodu osobowego pojazdu innej kategorii w wyniku dokonanych przeróbek wymagało przedstawienia nowego świadectwa homologacji, obejmującego wprowadzone zmiany. Z uwagi na to, że samochód posiadał świadectwo homologacji, w którym określono jego rodzaj jako osobowy, a zamontowanie dodatkowego elementu wyposażenia nie dokonane zostało przez importera, to w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego obowiązek uzyskania świadectwa homologacji ciążył na podmiocie wprowadzającym opisane wyżej zmiany. Spółka "K." nie przedstawiła świadectwa homologacji na montowany w samochodzie element wyposażenia, jak również na nowy typ pojazdu powstały po jego zamontowaniu. Przepisy ustawy prawo o ruchu drogowym wyraźnie rozróżniają homologację od badania technicznego i nie dopuszczają możliwości traktowania ich zamiennie. Pozytywny wynik badania technicznego w żaden sposób nie może wpływać na treść świadectwa homologacji, nie może też odmiennie określać typu pojazdu. Rejestracji pojazdu dokonano z rażącym naruszeniem art. 68 ust. 9 i art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo o ruchu drogowym.

Skargę na powyższą decyzję złożył Józef J. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że samochód odbierał z firmy "A.". Nabył go jako ciężarowy. W przypadku zmiany danych technicznych pojazdu wymagających zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym, organ rejestracyjny wpisuje zmiany do dowodu rejestracyjnego na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy i może żądać przedstawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym, które "K." s. c. przedstawiła. Tym samym organ rejestrujący nie mógł odmówić wpisania danych do dowodu rejestracyjnego, w tym zmiany rodzaju pojazdu w trybie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy, ponieważ do takiej odmowy brak było podstaw prawnych.

Fakt stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Grudziądz z dnia 30.06.1999 r. wpływa w konsekwencji na jego prawa i obowiązki, a przecież działał w dobrej wierze.

Dokonane zmiany w pojazdach muszą być potwierdzone odpowiednimi badaniami technicznymi, a nie świadectwem homologacji.

Skarżący uważa, że chroni go również zasada ochrony praw nabytych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi wskazując, że podmiot dokonujący zamontowania dodatkowego elementu wyposażenia obowiązany był do przedstawienia świadectwa homologacji na montowany element, jak również na nowy typ pojazdu, jaki powstał po wprowadzeniu zmian.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sąd, nie będąc związany granicami skargi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji albowiem zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa. W decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w trybie art. 127 par. 3 Kpa uczestniczył ten sam członek Kolegium, co w decyzji wydanej w pierwszej instancji - w obu przypadkach był on członkiem sprawozdawcą. W ocenie Sądu sytuacja taka jest niedopuszczalna i stanowi rażące naruszenie art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa.

Sądowi znane są dotychczasowe poglądy orzecznictwa w tej kwestii, sprowadzające się do stwierdzenia, że w przypadku podejmowania decyzji w trybie art. 127 par. 3 Kpa nie ma zastosowania nakaz wyłączenia pracownika przewidziany w art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa /np. wyrok NSA z dnia 22 listopada 1999 r. II SA 699/99, z dnia 15 kwietnia 1999 r. II SA 291/99 - oba nie publ./.

Skład orzekający w niniejszej sprawie poglądów tych nie podziela. Przeciwko dotychczasowemu stanowisku przemawia istota ponownego rozpoznania sprawy i przyczyna wyłączenia wskazania z art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa. Zgodnie z przepisem art. 127 par. 3 Kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W literaturze przedmiotu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy traktuje się jako szczególny środek odwoławczy, surogat odwołania, równoważnik odwołania, nadzwyczajny środek prawny, sui generis odwołanie. Wniosek taki określa się także jako remonstrację /przedstawienie/.

W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy spełnia w istocie taką samą rolę jak odwołanie.

Wniesienie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy powoduje obowiązek wszczęcia postępowania /art. 61 par. 1 Kpa/. Organ, do którego złożono wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, ma obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Wynika to z odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań. Z tego samego powodu strona zobowiązana jest złożyć ten wniosek w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. Wskazane okoliczności natury procesowej pozwalają stwierdzić, że wniosek strony o ponowne rozpoznanie sprawy jest szczególnym środkiem odwoławczym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego.

Wyczerpanie tego swoistego środka odwoławczego jest również warunkiem wniesienia skargi do NSA, a niewyczerpanie tej drogi powoduje odrzucenie skargi /postanowienie NSA z dnia 19 lutego 1997 r. III SA 1/96, uchwała NSA z dnia 9 grudnia 1996 r. OPS 4/96/.

Środek ten w istocie rzeczy ma wszelkie cechy odwołania, poza dewolutywnością. Nie przenosi więc rozpoznania sprawy do organu wyższej instancji.

Należy w tym miejscu wskazać na przepis art. 78 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja RP /Dz.U. nr 78 poz. 483/, który wskazuje, że każdy ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Dokonując zatem interpretacji przepisu art. 127 par. 3 Kpa, przy uwzględnieniu treści wskazanego przepisu konstytucyjnego należy dojść do wniosku, że punkt ciężkości spoczywa na prawnej możliwości rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Tym samym należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w uchwale z dnia 9 grudnia 1996 r. OPS 4/96, że kwestią drugorzędną jest to, czy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy też ten sam organ, który rozstrzygnął sprawę w I instancji. Inaczej mówiąc, dwuinstancyjność jest pojęciem procesowym, a nie ustrojowym.

Zgodnie z art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "zaskarżona decyzja" oznacza decyzję, od której wniesiono środek odwoławczy. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 marca 2002 r. III RN 15/01 /OSNAPU 2002 nr 18 poz. 423/ "branie udziału w wydaniu" takiej decyzji odnosi się do pracownika, który orzekał w pierwszej instancji, a po wydaniu decyzji został przeniesiony, czy delegowany do organu drugiej instancji i ponownie orzekał niejako "we własnej sprawie"

W rozpatrywanej sprawie nie mamy co prawda do czynienia z pracownikiem, który orzekał w I instancji, a następnie został przeniesiony do II instancji, to jednakże z punktu widzenia wartości, które ma ochraniać przepis art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa, okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia. Chodzi bowiem o to, aby ta sama osoba nie orzekała ponownie w sprawie, w której już raz zajęła stanowisko. Z sytuacją taką mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku w trybie art. 128 par. 3 Kpa wyłączeniu na podstawie art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa podlega osoba, która brała udział w wydaniu decyzji I instancji.

Stanowisko takie było już reprezentowane w orzecznictwie NSA, np. w orzeczeniu z dnia 24 maja 1983 r. I SA 1714/82 /ONSA 1983 Nr 1 poz. 35/ wyrażono pogląd, że upoważnienie szczególne do rozstrzygnięcia w imieniu Prezesa Rady Ministrów sprawy spornej nie może być udzielone osobie, która podpisała decyzję pierwotną. Podlega ona z mocy art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa wyłączeniu od udziału w ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 127 par. 3 Kpa.

Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 czerwca 2003 r. III RN 72/02 wyraził pogląd, że od udziału w postępowaniu w Izbie Odwoławczej Urzędu Patentowego podlega wyłączeniu osoba, która brała udział w wydaniu orzeczenia przed ponownym rozpoznaniem sprawy.

Z tych względów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ postanowiono jak w sentencji.