Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wojewoda K.-P., po rozpoznaniu zażalenia B. P., uchylił zaskarżone przez niego postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] zawieszające na wniosek K. i J. P. na mocy art. 97 § 1 pkt 4 kpa postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania wyżej wymienionych z dotychczasowego miejsca pobytu stałego przy ul. [...] w B. - do czasu prawomocnego zakończenia zawisłego przed Sądem Okręgowym - I Wydział Cywilny w B. postępowania z powództwa K. P. o rozwód i ustalenie korzystania ze wspólnego mieszkania stron, znajdującego się pod wskazanym adresem oraz przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji stwierdził, że zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w sprawie o wymeldowanie byłby fakt skorzystania przez osobę, która została pozbawiona dostępu do mieszkania, ze środka prawnego zmierzającego do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z niego, a wszczęte w tym zakresie postępowanie prawne nie zostało zakończone, gdyż wówczas organ nie dysponowałby materiałem niezbędnym do oceny charakteru i przyczyn opuszczenia mieszkania, zaś w niniejszej sprawie tego rodzaju sytuacja nie zaistniała, bowiem w toczącym się postępowaniu cywilnym sąd, poza kwestią rozwodu, ma rozstrzygnąć o sposobie korzystania przez strony ze wspólnie zajmowanego mieszkania.
Nadto w uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż sprawę o wymeldowanie K. i J. P. należy rozpatrywać przy uwzględnieniu pierwszej sytuacji faktycznej określonej w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 87, poz. 960) oraz w trakcie postępowania wyjaśnić i ocenić przesłanki opuszczenia przez strony bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego.
W odrębnych skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy z dnia 16 listopada 2003 r. K. P. i J. P. wniosły o uchylenie postanowienia Wojewody K.-P. z dnia [...] jako naruszającego ich interes prawny, bowiem nie opuściły mieszkania dobrowolnie i czynią starania, by do niego powrócić, a jedynie orzeczenie sądu cywilnego może im to umożliwić.
W odpowiedzi na skargi wyżej wymienionych Wojewoda K.-P. wniósł o ich oddalenie względnie odrzucenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz podając, iż trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 15 listopada 2003 r., a czynności tej dokonano w dniu 20 listopada 2003 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z uwagi na nie zakończenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie do dnia 31 grudnia 2003 r., stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), skarga podlegała rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r.
Skargi zasługują na uwzględnienie z powodów, które Sąd nie będąc związany ich granicami, wziął pod uwagę kontrolując zaskarżone postanowienie pod względem zgodności z prawem.
Treść art. 144 kpa powołanego w podstawie prawnej postanowienia Wojewody K.-P. z dnia [...] obligowała ten organ do odpowiedniego zastosowania, po rozpatrzeniu zażalenia, przepisów art. 138 kpa, to jest wydania jednego z wymienionych w tym artykule rozstrzygnięć.
Z § 1 art. 138 kpa wynika, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w jej całokształcie wydaje rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy zaskarżoną decyzję, uchylające zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekające co do istoty sprawy, bądź uchylające decyzję i umarzające postępowanie w I instancji, albo też - umarzające postępowanie odwoławcze. Są to zatem rozstrzygnięcia kończące postępowanie, załatwiające sprawę merytorycznie.
Wyjątkiem od tej zasady jest unormowanie zawarte w § 2 art. 138 przewidujące przekazanie decyzją kasacyjną sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Na wyjątkowy charakter tego rodzaju decyzji wskazuje ograniczenie możliwości wydania jej jedynie do sytuacji, w których dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest uprzednie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Oznacza to, iż żadne inne wady postępowania, ani też wadliwość podjętej w I instancji decyzji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Przepis § 2 art. 138 kpa wprowadzający wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Jeżeli zatem organ odwoławczy nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 kpa), to ma obowiązek zastosować instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy.
Przedmiotem zaskarżonego postanowienia Wojewody K.-P. było rozstrzygnięcie w zakresie zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie, nie zaś rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie.
W odniesieniu do zastosowanej przez organ I instancji podstawy zawieszenia postępowania Wojewoda K.-P. zajął w uzasadnieniu swego postanowienia jednoznaczne stanowisko uznając, iż orzeczenie sądowe w sprawie o rozwód i ustalenie korzystania przez strony z mieszkania przy ul. [...] w B. nie rozstrzygnie zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, tj. takiego, od którego zależy rozpatrzenie sprawy o wymeldowanie. Skoro tak, to przy jednoczesnym braku potrzeby podjęcia jakichkolwiek czynności rzutujących na treść rozstrzygnięcia, organ II instancji obligowany był w wyniku rozpoznania zażalenia B. P. sam orzec w decyzji kasacyjnej co do istoty, to jest co do zawieszenia postępowania. Zatem stwierdzenie organu II instancji, iż w okolicznościach niniejszej sprawy postanowienie Prezydenta Miasta B. zawieszające postępowanie było wadliwe, nie upoważniało go do przekazania temu organowi, wraz z uchyleniem jego decyzji, sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W myśl art. 138 § 2 kpa przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, organ odwoławczy może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wprawdzie w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Wojewody K.-P. zawarto określone wskazania co do kierunku dalszego postępowania, lecz wskazania te nie dotyczą rozstrzygnięcia w przedmiocie zawieszenia, którą to kwestią organ I instancji zobowiązany został zająć się ponownie, lecz dalszej fazy postępowania administracyjnego, w której nastąpi wydanie decyzji merytorycznej w przedmiocie wymeldowania.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 138 § 1 i § 2 kpa mającym istotny wpływ na treść tego postanowienia, orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji.
Sąd nie uwzględnił zawartego w odpowiedzi na skargi wniosku o ich odrzucenie jako wniesionych po terminie, bowiem jak wynika ze stempla pocztowego na kopercie, nadane zostały w dniu 17 listopada 2003 r., to jest poniedziałek, wobec czego - w świetle treści art. 83 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - termin 30-dniowy wymieniony w art. 53 cyt. ustawy nie został przekroczony.