Wyrok NSA oz. w Białymstoku z 28 sierpnia 1997 r., SA/Bk 1081/96

Teza

Uprawnienie osoby przesiedlającej się, określone w art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. /Dz.U. nr 87 poz. 434/ jako uprawnienie o charakterze publicznoprawnym nie należy do spadku, a zatem spadkobierca osoby przesiedlającej się nie może nabyć tego uprawnienia w drodze dziedziczenia.

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie wymiaru cła.

Uzasadnienie

Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania Małgorzaty G. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w B. zawartej w dowodzie odprawy celnej z 15 kwietnia 1996 r. /nr 131777/ utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Samochód osobowy marki Honda Accord został nadany z USA do Polski drogą morską 2 lutego 1996 r. i dotarł do Polski 20 marca 1996 r. Samochód stanowił własność Henryki G., która przebywała czasowo w USA od 11 lipca 1981 r. do 16 lutego 1996 r. za zgodą miejscowych władz. 17 lutego 1996 r. Henryka G. drogą lotniczą przybyła do kraju, a 21 lutego 1996 r. zmarła. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ełku z 4 marca 1996 r. spadek po zmarłej nabyła w całości córka - Małgorzata G. 15 kwietnia 1996 r. Małgorzata G. zgłosiła przedmiotowy samochód do odprawy celnej ostatecznej, składając jednocześnie wniosek o zwolnienie go od cła jako mienia przesiedlenia zmarłej matki. Mając na uwadze art. 48 prawa celnego, który stanowi, iż osobę fizyczną uważa się za dokonującą obrotu z zagranicą towarami, którymi bezpośrednio włada podczas kontroli celnej, chyba że odpowiednimi dokumentami wykaże, że obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot. Pani Małgorzata G., mając na uwadze całość materiału zebranego w sprawie, została uznana za osobę dokonującą obrotu towarowego z zagranicą. Dyrektor Urzędu Celnego w B. dokonał odprawy celnej samochodu, wymierzając należności celne, ponieważ uznał, iż brak jest podstaw do uznania samochodu za wolny od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7a prawa celnego.

Stanowisko to podtrzymał Prezes GUC, który stwierdził, iż odwołująca się Małgorzata G. nie spełnia warunków określonych w art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" prawa celnego. Organ poinformował także, iż brak jest również podstaw do uznania samochodu za wolny od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 8 prawa celnego, ponieważ matka zainteresowanej zmarła w kraju.

W skardze do NSA zainteresowana wniosła o uchylenie ostatecznej decyzji, zarzucając, iż podjęta została z naruszeniem przepisów:

a/ art. 922 par. 1 Kc - przez nieuwzględnienie, że skarżąca jako spadkobierca Henryki G. weszła z chwilą jej śmierci, tj. 21 lutego 1996 r., w prawa swej matki tak w zakresie praw majątkowych, jak i sytuacji prawnej, b/ art. 14 pkt 7 lit. "a" i art. 48 prawa celnego - poprzez nieuwzględnienie zwolnienia w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z obrotem, który został zapoczątkowany za życia spadkodawczyni, poprzez nadanie w tym czasie samochodu jako mienia przesiedleńczego, a zgłoszenie do cła nastąpiło przez spadkobiercę, posiadającą na mocy spadku całość praw przysługujących nadającemu przesyłkę.

W odpowiedzi na skargę Prezes GUC wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Okoliczności faktyczne sprawy są bezsporne, natomiast ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga rozważenia kwestii spornej między stronami, czy spadkobierca osoby przesiedlającej się, która zmarła w kraju, zanim rzecz stanowiąca mienie osoby przesiedlającej się dotarła na polski obszar celny, korzysta ze zwolnienia od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" prawa celnego?

Zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny prawa cywilnego do spadku /art. 922 Kc/ należą prawa i obowiązki zmarłego, które jednocześnie spełniają cztery wymagania:

a/ mają charakter cywilnoprawny, b/ mają charakter majątkowy, c/ nie są ściśle związane z osobą zmarłego, d/ nie przechodzą na inne osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami /System prawa cywilnego, tom IV - Prawo spadkowe, str. 48/.

Podkreśla się przy tym, iż majątkowe prawa i obowiązki wynikające z przepisów należących do innych działów prawa /zwłaszcza z prawa administracyjnego i finansowego/, to znaczy prawnopubliczne prawa i obowiązki majątkowe, nie należą do spadku. Jeżeli z chwilą śmierci ich podmiotów prawa i obowiązki z powyższych działów prawa przechodzą na inne osoby, to przejście to następuje w zasadzie nie według przepisów prawa spadkowego, ale na podstawie przepisów właściwego działu prawa. Nawet wtedy, gdy w przepisach należących do tych działów prawa znajduje się odesłanie do prawa spadkowego w postaci dyspozycji, że pewne prawa i obowiązki przechodzą na spadkobierców - nawet wtedy te prawa i obowiązki do spadku nie należą /Jan Gwiazdomorski: Prawo spadkowe w zarysie, Warszawa 1967, str. 36/.

W świetle przedstawionych poglądów stwierdzić należy, iż uprawnienie osoby przesiedlającej się, określone w art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego jako uprawnienie o charakterze publicznoprawnym nie należy do spadku, a zatem spadkobierca osoby przesiedlającej się nie może nabyć tego uprawnienia w drodze dziedziczenia.

Ustawa - Prawo celne nie zawiera przepisu, który określałby przejście uprawnienia osoby określonej w art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" na rzecz jej spadkobierców lub innych osób. W konsekwencji stwierdzić należy, iż brak jest podstawy prawnej do nabycia przez skarżącą uprawnienia do zwolnienia od cła odziedziczonego przez nią samochodu. Zaskarżona decyzja organu celnego jest zgoda z prawem.