Wyrok NSA oz. w Białymstoku z 20 grudnia 2000 r., SA/Bk 122/00

Teza

Okoliczności, iż zarząd spółki nie informował właściciela spółki o jej stanie oraz ciężka sytuacja materialna i zdrowotna właściciela spółki nie uzasadniają same w sobie o odstąpieniu od orzeczenia odpowiedzialności na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

Uzasadnienie

Pierwszy Urząd Skarbowy w B. decyzją (...) w oparciu o przepisy art. 40 ust. 1 oraz art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ w zw. z art. 332 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ orzekł o odpowiedzialności Grażyny Ewy K. jako wspólnika Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego "F." Spółka z o.o. w B. za zobowiązania Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za lata 1994-1995 w kwocie 23.935,60 zł oraz podatku dochodowego od osób prawnych za lata 1994-1995 w kwocie 39.518,90 zł czyli w takiej części w jakiej strona miała prawo uczestniczyć w podziale zysku tj. 25 procent.

W odwołaniu Grażyna K. wniosła o uchylenie decyzji i odstąpienie na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze.

Uzasadniając swój wniosek podała, że była tylko udziałowcem Spółki, której sprawami zajmował się Zarząd oraz. zatrudnieni pracownicy. Na pytania o rozwój i kondycję Spółki otrzymywała odpowiedź, że wszystko jest w porządku. Urząd tego nie wziął pod uwagę jak też nie uwzględnił jej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej opisanej we wniosku o odstąpienie od orzekania o odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki i potwierdzonej oględzinami mieszkania.

Izba Skarbowa w B. po rozpatrzeniu odwołania zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. Izba Skarbowa podtrzymując ustalenia organu I instancji nadmieniła, że prowadzenie działalności gospodarczej, czy też posiadanie udziałów w spółce jest związane z ryzykiem, które strona świadomie podjęła. Art. 47 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych umożliwia orzeczenie o odpowiedzialności wspólnika za zaległości podatkowe Spółki z o.o. również w przypadku, gdy nie ponoszą oni winy za zadłużenia w stosunku do Skarbu Państwa.

Niewiedza na temat kondycji finansowej Spółki nie stanowi podstawy do odstąpienia orzekania o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe. Podstawy takiej nie daje również należyta współpraca z organami kontrolnymi oraz uczestnictwo w prowadzonym postępowaniu. Powołany przez stronę art. 40 ust. 2 cyt. ustawy zobowiązuje organy podatkowe prowadzące postępowanie w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej do ustalania w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego istniejących przesłanek przemawiających za odstąpieniem od orzekania odpowiedzialności. Nie nakłada jednak obowiązku odstąpienia od orzekania o odpowiedzialności.

Zdaniem Izby Skarbowej przedstawiona przez Grażynę K. sytuacja materialna rodziny może mieć znaczenie w przypadku złożenia wniosku o ulgowe formy spłaty zobowiązań podatkowych.

Wymieniony w odwołaniu art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ dotyczy ustalania wysokości podatków.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Grażyna Ewa K. zarzuciła decyzji sprzeczność z prawem i wniosła o jej uchylenie.

W uzasadnieniu, podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podała, że w działalności Spółki bezpośrednio nie uczestniczyła, a do kierowania Spółką powołany był zarząd przeciwko któremu toczy się postępowanie sądowe. Zdaniem skarżącej tragiczna sytuacja rodziny, chory na epilepsję niepracujący mąż, dwoje dzieci w wieku szkolnym na jej utrzymaniu uzasadniają zastosowanie art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa podtrzymała swoje stanowisko wnosząc o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarżąca w toku postępowania i w skardze podnosiła, że wprawdzie była udziałowcem Spółki z o.o. "F.", ale w Spółce powołany był zarząd, na którym spoczywał obowiązek prawidłowego naliczania i prowadzenia księgowości. Zarząd nie informował jej o stanie Spółki, nie miała wpływu na operacje finansowe. Te okoliczności oraz ciężka sytuacja materialna i zdrowotna rodziny /mąż chory na epilepsję/ uzasadniały odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Sąd stanowiska skarżącej nie podzielił. Pojęcie "zasad współżycia społecznego" nie zostało zdefiniowane w ustawach podatkowych ani w ustawie o zobowiązaniach podatkowych. Na tle rozważań doktryny i na tle orzeczeń sądów ogólnie można przyjąć, że pojęcie to reguluje zakaz nadużywania prawa podmiotowego, stanowi uzupełnienie porządku prawnego wynikającego z norm prawnych. Przy ocenie i stosowaniu zasad współżycia społecznego lub innych względów społeczno-gospodarczych - o których mowa w art. 40 ust. 2 cyt. ustawy - należy mieć na względzie również funkcję oraz cel określonego prawa w społeczeństwie. Podstawowym obowiązkiem podatnika jest płacenie podatków, a obowiązkiem organów podatkowych jest egzekwowanie obowiązującego prawa w zakresie zobowiązań podatkowych.

Obowiązki i prawa wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością regulują przepisy kodeksu handlowego. Grażyna Ewa K. posiadała 25 procent udziałów w Spółce. Inna wspólniczka tejże Spółki, której skargę Sąd rozpoznawał tego samego dnia /SA/Bk 1716/99/ Elżbieta A., podnosząca te same argumenty, posiadała 30 procent udziałów. Łącznie więc obie te osoby dysponowały większością udziałów, decydowały w świetle unormowań kodeksu handlowego o wyborze członków zarządu i o wszystkich innych sprawach Spółki. Skarżąca była wraz z Adamem K. likwidatorami Spółki. W protokole "omówienia działalności Spółki" stwierdzili oni, że "zarząd wywiązywał się ze swych obowiązków prawidłowo..." a "efektem ich działań były duże przychody Spółki połączone z osiągnięciem planowanego zysku". W złożonym do akt przez stronę akcie oskarżenia znajduje się stwierdzenie, że w 1994 r. Grażyna K. udzieliła Spółce pożyczkę w wys. 620.000.000 st. zł. Wspólność ustawowa małżeńska Grażyny Ewy K. z mężem Krzysztofem K. została zniesiona z dniem 1 czerwca 1990 r. Z akt sprawy wynika również, że korespondencja adresowana do Adama K. będącego wspólnikiem Spółki "F." i członkiem zarządu Spółki była adresowana na ten sam adres co adres skarżącej.

Wszystkie te okoliczności przemawiają za zasadnością zajętego przez organy podatkowe stanowiska, że podnoszone przez skarżącą okoliczności nie dawały podstaw do zastosowania przepisu art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.