Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku Niny S. o zwrot działek siedliskowych nr 32 i 33, położonych w B.B., oraz działki przyzagrodowej nr 131/3 o powierzchni 0,27 ha, Kierownik Urzędu Rejonowego w S. wydał dwie decyzje z dnia 3 lipca 1997 r.: 1/ nr GG.60133-15/97, w której na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53 ze zm./ przyznał nieodpłatnie na współwłasność spadkobierców Władysława i Teofili małżonków P. działki nr 32 i 33 zabudowane budynkami; 2/ nr GG.60133-16/97, w której na podstawie art. 118 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342 ze zm./ odmówił Ninie S. przyznania własności gruntów przydzielonych jej rodzicom do dożywotniego użytkowania w postaci działki nr 131/3 o powierzchni 0,27 ha.
Pierwsza decyzja nie została zaskarżona i stała się ostateczna.
Podstawą decyzji odmownej /nr GG.60133-16/97/ były ustalenia, że po śmierci Władysława i Teofili małżonków P., którzy przekazali w dniu 15 grudnia 1978 r. gospodarstwo rolne w zamian za rentę na własność Państwa, działka nr 131/3 nie jest użytkowana. Skoro więc Nina S. /mieszkająca w G.W./ nie włada nieruchomością, to nie spełnia przesłanek określonych w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wobec czego wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
W odwołaniu od powyższej decyzji Nina S. wnosiła o uchylenie decyzji jako krzywdzącej. Podkreśliła, iż pragnie powrócić na siedlisko pozostałe po rodzicach oraz uprawiać działkę. Przyznała, że po śmierci matki zaniedbała grunty, ale stało się to z powodu nieznajomości prawa; była przekonana, że "wkroczyć z uprawą" będzie mogła dopiero po załatwieniu formalności prawnych.
W piśmie uzupełniającym z dnia 3 września 1997 r. domagała się przeprowadzenia wizji lokalnej, podczas której dostarczy dodatkowe dowody wyjaśniające kwestię uprawy gruntu. Przedstawiła nową tezę, że w ostatnich latach życia matki /ojciec zmarł w 1981 r., matka w 1995 r./ na prośbę matki uprawiał działkę sąsiad Antoni K., a po jej śmierci czynił to na życzenie odwołującej się. Te okoliczności zamierzała udowodnić podczas wizji lokalnej, o której przeprowadzenie wnosiła. Miały one poprzeć jej tezę, że pośrednio władała sporną działką po śmierci matki.
Decyzją nr GKN.III.60133-7/97 z dnia 18 września 1997 r. Wojewoda (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, iż działkę gruntu o powierzchni 0,30 ha małżonkowie Teofila i Władysław P. uprawiali do 1981 r., to jest do śmierci Władysława P. Od tej pory do 1992 r., za zgodą Teofili P., grunty użytkował sąsiad Antoni K. Po 1992 r. grunty nie są użytkowane do dnia dzisiejszego. Dlatego skonstatowano, że skoro Nina S. nie władała faktycznie gruntami po śmierci rodziców, to nie spełniła wymagań art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i jej wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Nina S., domagając się uchylenia decyzji nr GG.60133-7/97 Wojewody oraz decyzji organu pierwszej instancji nr GG-60133-16/97. Zarzuciła naruszenie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz naruszenie przepisów proceduralnych, zwłaszcza art. 7, 9, 77 i 79 Kpa. Dowodziła, że jakkolwiek po śmierci matki osobiście nie władała nieruchomością, to dysponowała nią, upoważniając Antoniego K. do zagospodarowania gruntu. Twierdziła, że w postępowaniu administracyjnym uniemożliwiono jej udowodnienie tego faktu, albowiem jej wnioski zawarte w piśmie z dnia 3 września 1997 r. nie zostały uwzględnione i została zaskoczona wydaniem decyzji przez organ odwoławczy bez ustosunkowania się do złożonych wniosków i bez przesłuchania Antoniego K. Skarżąca zarzuciła, że została ograniczona w swoich prawach strony i nie umożliwiono jej obrony własnego interesu.
Odpowiadając na skargę, Wojewoda (...) podtrzymał stanowisko zajęte w decyzji i nie ustosunkował się do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna i podlegała oddaleniu. Wbrew jej zarzutom organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego. Artykuł 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/ przyznawał osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, prawo ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności danej działki. Ustęp 2 tego artykułu dotyczy działki obejmującej budynki: osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki o powierzchni niezbędnej do korzystania z nich.
Skarżąca wywodzi swoje uprawnienie do żądania przyznania własności działki nr 131/3 z art. 118 ust. 2a powyższej ustawy, który stanowi, że z wnioskiem o przyznanie własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Zstępny zatem musi spełnić warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Artykuł 118 ust. 1 cytowanej ustawy określa to uprawnienie jako prawo użytkowania działki. Celem przyznania rolnikowi /który przekazał Państwu gospodarstwo rolne/ prawa użytkowania działki oraz prawa korzystania z budynków było zaspokojenie interesów tego rolnika, nie zaś innych osób. Zgodnie z definicją prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków /art. 252 Kc/. Takie prawo korzystania z działki, czyli jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Użytkowanie jest niezbywalne /art. 254 Kc/ i wygasa na skutek niewykonywania przez lat 10.
Regulacja zawarta w art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342 ze zm./, stawiająca zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom /czyli prawa użytkowania/, oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości /faktycznego/ przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Nie spełnia zatem tego warunku zstępny, który zadysponował działką na rzecz innej osoby w jakikolwiek sposób, np. wyraził zgodę na jej uprawę i pobieranie pożytków przez inną osobę.
Roszczenia przewidziane w art. 118 omawianej ustawy nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Mają bowiem służyć zaspokojeniu interesów rolnika, nie zaś osób trzecich. W zasadzie przysługują rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Nie przysługują wszystkim jego zstępnym, lecz jedynie ściśle określonym w ust. 2a tego artykułu, czyli tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania, które jest niezbywalne.
W sprawie niniejszej poza sporem pozostaje fakt, który Nina S. potwierdziła w odwołaniu, że po śmierci matki /ostatniego z małżonków, którzy przekazali gospodarstwo/ nie użytkowała nieruchomości, mieszkając w odległym od działki o kilkaset kilometrów G.W., była bowiem przekonana, że "wkroczyć z uprawą" będzie mogła dopiero po załatwieniu formalności. Takie też ustalenia zostały poczynione przez organy administracji /od kilku lat działka nr 131/3 nie jest użytkowana/ i brak jest jakichkolwiek podstaw do podważenia ich. Zresztą nawet w skardze Nina S. nie dowodzi, że osobiście użytkowała działkę, zmieniła jedynie linię swoich twierdzeń i wywodziła, że na jej zlecenie działkę po śmierci matki użytkował Antoni K. Nie jest zasadny zarzut naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Po zebraniu materiału dowodowego skarżąca została powiadomiona o możliwości zapoznania się z tym materiałem i złożenia dowodów; z tego uprawnienia nie skorzystała. Czynienie zatem zarzutu ograniczenia jej uprawnień jako strony nie może znaleźć zrozumienia. Także w odwołaniu Nina S. nie kwestionowała ustaleń organu pierwszej instancji, a zgłaszane w piśmie z dnia 3 września 1997 r. okoliczności i dowody zasadnie zostały uznane za nie mające znaczenia dla sprawy. Jak wyżej wykazano, pozwolenie na użytkowanie działki, wydane innej osobie przez zstępnego zmarłego rolnika, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne, nie jest równoznaczne z faktycznym władaniem nieruchomością przez tego zstępnego, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, i wyklucza uznanie, że zstępny ten spełnia warunek przewidziany w tym przepisie. Tym samym wyklucza uwzględnienie jego wniosku o przyznanie własności gospodarstwa rolnego.
Dlatego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.(...)
Na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzeczono jak na wstępie.